راهکارهایی برای مقابله با ناامیدی

مريم پناهنده

رابطه انسان با دعا یك رابطه عمیق و تاریخی و همراه با خلقت انسان است و هیچ گاه در طول تاریخ بشریت، نمی‌توان انسان را فارغ از دعا و نیایش جست‌وجو كرد.از همان روزهای ابتدایی خلقت آدم (ع) كه در آن سرای سرسبز و بهشت گونه قرار گرفتند و با مكر و حیله شیطان از درخت ممنوعه تناول كردند و سبب هبوط آنان به كره خاكی شد ، گرفته كه حضرت آدم دست به دعا برداشته و با واسطه قرار دادن كلماتی مقدس از خداوند طلب عفو و بخشش نموده است، چنانچه در سوره بقره می‌خوانیم:«فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحیم:سپس آدم از پروردگارش كلماتى را دریافت نمود؛ و [خدا] بر او ببخشود؛ آرى، او[ست كه‌] توبه‌پذیرِ مهربان است.»[البقره: 37]تا سراسر زندگی آدمی‌كه هیچ‌گاه خود را از دعا و مناجات با خداوند بی نیاز ندیده است و همیشه از دعا به عنوان سلاحی قدرتمند برای مبارزه با مشكلات و رسیدن به موفقیت‌های گوناگون استفاده می‌كرده است.از جمله ادعیه مهمی‌كه می‌تواند نقش مهمی‌در زندگی فردی و اجتماعی ما داشته باشد، دعایی است كه روزانه چندین مرتبه در نمازهای واجب و مستحب از خداوند متعال مسئلت داریم، دعایی برای قرار گرفتن در صراط مستقیم و راه كسانی كه خداوند به آنها نعمت داده است و دوری و اجتناب از راه افرادی كه مورد خشم و غضب خداوند قرار گرفته و در نتیجه در جاده هلاكت و گمراهی قرار گرفته اند.«صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّین: راه آنهایى كه برخوردارشان كرده‌اى، همانان كه نه درخور خشم‌اند و نه گمگشتگان»[الفاتحه:7]اما به راستی چه افرادی در زمره گمراهان قرار دارند تا با شناخت كامل از آنان بتوانیم در جاده موفقیت و سعادت ثابت قدم بمانیم و در نهایت به رضوان الهی دست پیدا كنیم؟آیات الهی و روایات اسلامی‌در موارد متعددی به معرفی صفات و ویژگی‌های انسان‌های گمراه پرداخته اند كه از جمله این آیات می‌توان به آیه 56 از سوره مباركه حجر اشاره كرد.خداوند متعال یكی از مهمترین ویژگی‌های انسان‌های گمراه را ناامیدی از رحمت خداوند متعال بیان کرده و می‌فرماید:«قالَ وَ مَنْ یَقْنَطُ مِنْ رَحْمَهِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّالُّونَ: گفت چه كسى -جز گمراهان- از رحمت پروردگارش نومید مى‌شود؟ [الحجر:56]شیطان به عنوان یكی از عوامل اصلی گمراهی آدمی، از این تكنیك به عنوان یكی از مهمترین حربه‌های خود استفاده می‌كند و این برنامه را در رأس كارهای خود قرار داده است ، به همین جهت با تاكید فراوان فریاد خود را به گوش جهانیان می‌رساند كه تمام سعی و تلاش خود را برای گمراهی انسان‌ها به كار می‌گیرد:«وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّیَنَّهُم: و آنان را سخت گمراه و دچار آرزوهاى دور و دراز خواهم كرد،»[النساء: 119] چرا كه انسان‌های گمراه،از رحمت خداوند متعال نیز مأیوس می‌شوند و آن وقت است كه دیگر راهی برای بازگشت آنان باقی نخواهد ماند و روشن است كه چه آینده ای در انتظار كسانی است كه طعمه این حربه شیطان قرار می‌گیرند.سوال دیگری كه در موضوع امید و ناامیدی به رحمت خداوند متعال ممكن است در ذهن مخاطبین گرامی‌خطور كند این است كه برای تقویت حس امید و حذف ناامیدی در زندگی چه راهكارهایی وجود دارد؟ پاسخ این سوال را می‌توان به روشنی هرچه تمام تر در آیات الهی، هنگامی‌كه سخن از صفات و ویژگی‌های خداوند متعال به میان می‌آید به دست آورد كه توجه و ایمان و اعتقاد به این صفات بی‌منتهای خداوند می‌تواند نقش بسزایی در تقویت امید و مبارزه با حس ناامیدی در زندگی ما داشته باشد كه به برخی از آنها اشاره می‌كنیم:

علم خداوند متعال

انسانی كه باور و اعتقاد قلبی داشته باشد كه خداوند متعال بر احوال او آگاه است و خداوند متعال به تمامی‌اعمال و رفتار و زندگی او احاطه كامل دارد، هرگز از درگاه الهی ناامید نخواهد شد، چرا كه او یقین دارد كه خداوند بنده خود را در سختی‌ها، گرفتاری‌ها و مشكلات رها نمی‌كند و قطعاً از او دستگیری خواهد كرد.آری انسانی كه باور و اعتقاد راسخ به رحمت و مغفرت خداوند داشته باشد و بداند كه گشایش تمام كارها در دست خداوند است و اوست كه دانای مطلق است، هیچ گاه از رحمت خداوند متعال ناامید نمی‌شود و در مقابل افرادی كه به این حقیقت اعتقادی ندارند همیشه در ترس و وحشت و ناامیدی به سر می‌برند. خداوند متعال انسان را به علم و دانایی و گشایش كارها و مشكلات بشارت می‌دهد:«الشَّیْطانُ یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ یَعِدُكُمْ مَغْفِرَهً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیم: شیطان شما را از تهیدستى بیم مى‌دهد و شما را به زشتى وامى‌دارد؛ و[لى‌] خداوند از جانب خود به شما وعده آمرزش و بخشش مى‌دهد، و خداوند گشایشگر داناست.»[البقره: 268].

قدرت خداوند متعال

به اعتقاد نویسنده، یكی از مهمترین مهارت‌های مقابله با ناامیدی در زندگی، اعتقاد به این آیه شریفه است كه توصیه می‌شود این آیه را حفظ كرده و آن را در مواقع مختلف تكرار كنیم تا قدرت بی منتهای الهی را هیچ گاه فراموش نكنیم و مسلم است، كسی كه ایمان به قدرت خداوند متعال داشته باشد هیچ گاه نا امید نمی‌شود:«قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُوتِی الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِكَ الْخَیْرُ إِنَّكَ عَلى‌ كُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیر: بگو: «بار خدایا، تویى كه فرمانفرمایى؛ هر آن كس را كه خواهى، فرمانروایى بخشى؛ و از هر كه خواهى، فرمانروایى را بازستانى؛ و هر كه را خواهى، عزت بخشى؛ و هر كه را خواهى، خوار گردانى؛ همه خوبی‌ها به دست توست، و تو بر هر چیز توانایى» [آل‌عمران: 26].

رحمت خداوند متعال

و چه مهارتی زیباتر از اعتقاد به رحمت بی منتهای خداوند متعال برای حذف ناامیدی در زندگی، وقتی كه سراسر آیات الهی مملو است از سخن گفتن پیرامون رحمت و مغرفت و بخشایش خداوند، تا آنجا كه خداوند خود را اینگونه معرفی می‌كند:«وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحیم: و معبود شما، معبود یگانه‌اى است كه جز او هیچ معبودى نیست، [و اوست‌] بخشایشگر مهربان»[البقره: 163] خلاصه كلام آنكه این سه ویژگی تنها بخش از هزاران ویژگی خداوند متعال است كه می‌توان با ایمان و باور به آنها ناامیدی را برای همیشه در زندگی حذف كرد و با امید كامل به آینده روز به روز به موفقیت‌های بیشتری دست پیدا كنیم.