دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اخلاق جوانمردی

فتوت نامه‌های تاریخ ایران متاثر از تعالیم قرآنی و سیره پیامبر (ص) و اهل بیت است
اخلاق جوانمردی
اخلاق جوانمردی
نویسنده: امیر هاشم پور

فتوت نامه‌های تاریخ ایران متاثر از تعالیم قرآنی و سیره پیامبر (ص) و اهل بیت است

آیین فتوت و جوانمردی ایرانی را که از جمله میراث گرانبهای این خاک پاک و بویژه دوره اسلامی آن است می‌توان از جنبه‌های گوناگون مورد بررسی و مداقه قرار داد. یکی از این جنبه‌های ژرف و متعالی، اخلاق جوانمردی و خصال فتیان است.

اخلاق در آموزه‌های جوانمردی چه در دوران باستان و آیین‌های کهن این سرزمین و چه بعد از اسلام و پیوند با تعالیم عالیه پیامبر اکرم (ص) دارای اهمیت فراوانی بوده که به تاسی از ایشان حسن خلق از ارکان رکین جوانمردی محسوب شده است و ایرانیان از ابتدا حتی تعلیم و تربیت فرزندان را با مرام و اندیشه جوانمردی که در لایه‌های گوناگون حیات اجتماعی ایرانی رسوخ نموده مد نظر قرار می‌دادند.

هوشنگ شکری در رابطه با التزام ایرانیان به اصول و آداب تعلیم و تربیت جوانمردی می‌نویسد:

با دقت در اندرزنامه هایی که به عناوین مختلف توسط حکما و فرزانگان ایرانی جهت تعلیم و تربیت فرزندان این سرزمین کهن پدید آمده مانند جاویدان خرد هوشنگ و یا اندرزنامه بزرگمهر یا انوشیروان و جاماسب و در قرون بعدی مانند بوستان و گلستان سعدی و قابوس نامه خود موید دقت نظر ایرانیان در امر تعلیم و تربیت فرزندان با آیین‌های انسانی و بخصوص سیرت و اندیشه‌های پهلوانی و جوانمردی و انسانـی در سرای خاکی می‌باشد.

التزام به قوانین و آداب و رسوم جوانمردی و در ادوار بعدی فتوت چنان بود که هر فتی و جوانمرد ملزم به اجرای این اصول اخلاقی می‌بود چنانچه حتی عامه مردم نیز جرگه‌ها و حلقه‌های جوانمردان را مترادف و متصف به صفات نیک مفروض نموده و به محض برخورد با جوانمردی از دیار فتوت خصال نیک وی در اذهان تداعی کرده و همواره انتظار ظهور و بروز فعلی صواب و نیک از وی را داشتند. در این جرگه‌ها قوانین جوانمردی آنچنان حاکم بود که در صورت عدم رعایت اصول اخلاقی از سوی جوانمردان یا فتیان مستوجب مجازات از طرف بزرگ و پیر فتیان شده و حتی در مواردی نیز منجر به اخراج و طرد فرد خاطی از جرگه فتوت می‌گشت:

«یک فتای واقعی بایستی به سیره جوانمردی و جوانمردان متصف باشد و از کردار و اندیشه و زبان چنین رهروی به جز جوانمردی نتراود و چنان بزید که نه به جوانمردی در ظاهر بلکه به فتوت در باطن و زوایای پنهان متصف شده و در همه دوران زندگی در غم‌ها و شادی‌ها و در خوشی یا ناخوشی‌ها و سختی‌ها تا هنگام مرگ پا از دایره جوانمردی بیرون نگذارد و به ناجوانمردی شمشیر از نیام بیرون نیاورده از قدرت روحی و جسمی خود صرفا در راه مرام و سیرت جوانمردی استفاده نماید.»

لذا در تعلیم و تربیت جوانمردان از جهت اخلاقی و ملکات فاضله تلاش فراوانی از سوی بزرگان فتوت صورت می‌گرفت تا طالب و نو آموز را هم از لحاظ جسمی و هم از نظر روحی پرورش دهند که این امر ناشی از عمق و ژرفای تفکر بنیانگذاران و سالکان این آیین است، چرا که در تعالیم جسمی اگر فرد صرفا به پرورش جسم اهتمام ورزد و دارای مهارت و ورزیدگی گردد و از مکارم اخلاق بهره ای نبرده باشد ممکن است برای جامعه و همنوعان خویش موجبات آزار و اذیت را فراهم آورد و از قوت بازوی خویش در جهت تمایلات نفسانی بهره گیرد و نیز اگر به طور مطلق به تعالیم روحی روی آورد گوشه عزلت اختیار نموده از جامعه رویگردان خواهد گشت. از این روست که در این مجامع طالب و نوآموز در حین تعلیم و تربیت جسم و روح خویش را توام پرورش داده تا به جوانمردی مبدل گردد که از زور بازوی خویش در جهت رفع تظلمات نوع بشر و امن و آسایش همنوع خویش بهره جسته و خدمت خلق کند تا از قِبَل این امر روح خود را هر چه بیشتر متعالی و منور نماید و مردانه زندگی کرده، مردانه جان سپارد، یعنی هنگام کمک به ضعفا و نیازمندان چنان خاکساری پیشه کند که گویی مشتی خاک است و در میدان مواجهه با خصم چون شیر، دست به شمشیر آماده جانفشانی و دفاع باشد.

صاحب رساله قشیریه می‌نویسد: بدان فتوت آن بود که بنده دائم در کار غیر خویش مشغول بود. پیامبر(ص)گفت که همیشه خداوند ـ عز و جل ـ در روایی حاجت بنده بود تا بنده در حاجت برادر مسلمان بود.

خوی و خصال جوانمردی و فتوت در این سرزمین چنان بوده که حتی اصطلاحات خاصه فتوت و جوانمردی در محاورات اجتماعی و در میان توده جامعه نفوذ و رواج یافته و حتی ادبیات غنی ایران نیز تاثیرات بسزایی از این امر یافته است. برای نمونه حافظ می‌فرماید:

زان طره پر پیچ و خم سهل است اگر بینم ستم/ از بند و زنجیرش چه غم آنکس که عیاری کند

یا شیخ اجل سعدی می‌فرمایند:

جوانمردی و لطف است آدمیت/ همین نقش هیولایی مپندار

و نیز منوچهری می‌سراید:

ناجوانمردی بسیار بود گر نبود/ خاک را از قدح مرد جوانمرد نصیب

همچنین اصطلاحات متداولی چون سرهنگ، میر، مردی، شیرمردی، حق نمک و... از الفاظ خاص جوانمردان و فتیان پیشین بوده که داخل در محاورات عموم مردم گشته است.

در کل تعالیم فتوت و آموزه‌های جوانمردان آزاده این خاک پاک که متاثر از تعالیم قرآنی و سیره حضرت ختمی مآب(ص) و فتوت مولای متقیان(ع) و سلاله حضرت است با پیشینه سترگ حکمت متعالی ایران باستان، اخلاقی ناب ارائه می‌نماید که می‌تواند اگر همه گیر شود آحاد جامعه را به سوی تعالی و ترقی سوق داده موجب آثار خیر و مبارکی گردد.    

مقاله

نویسنده امیر هاشم پور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

معاد در نهج البلاغه

يکى از برنامه‏ هاى مهمى که تمامى پيامبران الهى پس از خداپرستى، مردم را به آن توجه مى دادند، اعتقاد به معاد بوده است؛ زيرا در سايه اعتقاد به معاد است که هدف از آفرينش تحقق مى يابد و اعمال و رفتار انسان ارزش و معنا پيدا مى کند. از اين رو ما مسلمانان معتقديم که خداوند بارى تعالى در روز قيامت، همه انسان‏ها را دوباره زنده خواهد کرد تا در پيشگاه او، به حساب اعمال و رفتارشان رسيدگى شود.
معاد در نهج البلاغه

معاد در نهج البلاغه

اين درس را به بحث مرگ و رستاخيز اختصاص داده ايم كه از پايه هاى اصلى ايمان و عمل است. امام علیه السلام در اين خطبه "خطبه 109" مطالب مختلفى را بيان كرده كه، بخشى از آن را كه درباره ى مرگ و قيامت است برايتان انتخاب كرده ايم در آغاز وضع انسانها به هنگام مرگ را مجسم مى كند مى گويد: 'وضعى كه به هنگام مرگ براى آنان پيش مى آيد وصف ناشدنى است'. "فغير موصوف ما نزل بهم".
No image

مبدأ و معاد در نهج البلاغه ، با نگاه تطبیقی به معنویت‌های کاذب

مبدأ و معاد یعنی اعتقاد خدا به منزله سرآغاز آفرینش و معاد یعنی اعتقاد به سرانجام انسان و عالم. مبدأ و معاد مجموعه اعتقادهای انسان را در بر می گیرد. از بدو پیدایش اسلام، پیشوایان دین، راه و رسم ارتباط با خدا را در زندگی فردی و اجتماعی انسان بیان نموده و بر سرانجام زندگی و اعمال انسان تاکید ورزیده اند. در مقابل گروه های متعدد معنویت گرا نگاهی متفاوت به این مسأله را بیان داشته اند برخی منکر مبدأ و معاد گشته اند و برخی تفسیری غلط از آن، بیان نموده اند.
بهشت چگونه مكانى است؟

بهشت چگونه مكانى است؟

پس اگر با ديده دل به آنچه از بهشت براى تو وصف شده است نگاهت را بدوزى، جان تو از آنچه از دنيا، همچون شهوت ها و خوشى ها و زيورها و منظره هاى دل انگيز و زيباى آن كه براى تو آفريده شده است بيزارى جسته و با انديشيدن در صداى برگ هاى درختانى كه در اثر وزش نسيم پديد مى آيد و ريشه هاى آن درختان در درون تپه هايى از مشك بر ساحل جوى هاى بهشت پنهان گرديده است، و نيز با انديشيدن در خوشه هاى مرواريد، و شاخه هاى تر و تازه آن، و ظاهر شدن آن ميوه ها به صورت هاى گوناگون، در پوست شكوفه هاى آن درختان، جان تو حيران و سرگردان و از خود بيخود مى گردد.
پیشگفتار

پیشگفتار

هر چند معاد، موضوع اصلى اين كتاب را تشكيل نمى دهد، ولى از لابه لاى آن مى توان به خوبى و روشنى ابعاد گوناگون آن را دريافت . از اين رو نگارنده بر آن شده است كه در اين باره تحقيقى به عمل آورد كه نتيجه اين تحقيق و بررسى چيزى است كه در برابر خوانندگان قرار گرفته ، و به نام معاد در نهج البلاغه تقديم مى گردد.
Powered by TayaCMS