شفاعت

در محاورات عرفی شفاعت به این معنا است که شخصی آبرومند از بزرگی بخواهد تا از کیفر و مجازات مجرمی بگذرد. در اسلام شفاعت در حقیقت از آن خدا است: « قُلْ لِّلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِیعًا »[1] «بگو شفاعت یکسره از آن خدا است» اما طبق آیات دیگر و دسته‌ای از روایات شفاعت گرهای دیگری هم هستند که بازگشت شفاعت آنها به خداوند متعال می‌باشد: 1-   توبه: یکی از شفاعت گران به درگاه خداوند متعال توبه  است زیرا باعث آمرزش گناهان می‌گردد حضرت علی (ع) می‌فرماید: «لا شَفِیعٌ اَنْجَحَ مِنْ الْتَّوبَهٌ» «هیچ شفیعی بهتر از توبه انسان را به مقصود نمی‌رساند»[2] 2- ایمان به رسول خدا (ص) : این عنصر نیز موجب بخشش گناهان، آلودگی‌ها، ناپاکی‌های روح آدمی گشته باعث جذبۀ خاص الهی و کشش به سوی لقای حق و جریان فیوضات خداوند می‌گردد:        « یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ‌ى یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِن    رَّحْمَتِهِ‌ وَ یَجْعَل لَّکُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ‌ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ »[3] «ای اهل ایمان تقوای خدا داشته باشید وبه پیغمرش ایمان بیاورید که خداوند شما را مورد رحمت و مغفرت قرار می‌دهد» 3- عمل صالح: « الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّلِحَتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِیمٌ » «خداوند به کسانی که ایمان آورده و اعمال خوب انجام داده‌اند وعده داده آنها را  بخشیده و اجر بسیاری عطا کند» و حضرت علی (ع) فرموده‌است: «شافِعُ الْخَلْق الْعَمَلِ بِالْحَق وَلُزُوم الْصِّدْق» «عمل به حق و پایبندی به راستی خلق خدا را شفاعت می‌نماید.»[4] 4- قرآن کریم: کتاب الهی هدایت‌گر بوده و موجب خروج از تاریکی و داخل شدن به نور و رستگاری می‌گردد. امام رضا (ع) می‌فرماید: «تَعْلَمُوا الْقُرْآنُ فَاِنَّهُ شافِعٌ اَصْحابِهِ یَوْمُ الْقِیامه» «قرآن را یاد بگیرید؛ به درستی که قرآن اصحاب خود را روز قیامت شفاعت می‌نماید»[5] 3-   ملائکه الهی: اینان طلب بخشش و استغفار برای مؤمنان می‌کنند: « وَالْمَلِائکَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى الْأَرْضِ » «فرشتگان پیوسته تسبیح و حمد پروردگارشان را به جا می‌آورند و برای کسانی که روی زمین هستند استغفار می‌کنند» 4-   مؤمنان: امام رضا (ع) می‌فرماید: «الشَّفاعَةُ للِأََنبِْیَاءِ وَالأَوصْیاء وَالمُؤْمِنین » «شفاعت مخصوص انبیاء و اوصیاء و مؤمنین می‌باشد»[6] 5-   پیامبران: برخی از مفسرین مقام محمود را در آیه شریفه: «عَسَی اَنْ یبعثک رَبّکِ مَقاماً مَحْمُوداً» طبق روایات مقام محمود را به شفاعت تفسیر کرده‌اند. 6-   امامان معصوم (ع):  که واسطه در فیض بوده و علاوه بر شفاعت تکوینی شفاعت رهبری و شفاعت درمغفرت دارند: امام باقر (ع) فرمود: «قسم به خدا ما شفاعت می‌کنیم و قسم به خدا که شفاعت ما در مورد گناه‌کاران شیعه پذیرفته می‌شود»[7] 8 و 9- علماء و شهداء: پیامبر (ص) فرموده‌اند: «ثَلاثَة یَشْفَعُونَ اللهَ عَزَّوَجَلَّ فَیَشْفَعُونَ الْأنْبیاء ثُمَّ الْعُلَماءِ ثُمَّ الشُّهَداءِ» «سه دسته در پیشگاه خداوند شفاعت می‌کنند و شفاعت آنان نیز پذیرفته می‌شود؛ پیامبران، دانشمندان و شهداء»[8]   اما در روز قیامت به عده‌ای شفاعت نخواهد رسید: 1-   کافر: « فَمَا تَنفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِینَ »[9] «پس سود ندهد ایشان را شفاعت شفاعت کنندگان» 2-   ستمگران: « مَا لِلظَّلِمِینَ مِنْ حَمِیمٍ وَ لَا شَفِیعٍ یُطَاعُ »[10] «برای ستمگران دوست و شفاعت کننده‌ای که وساطت او پذیرفته شود وجود نخواهد داشت» 3-   دشمنان خاندان رسالت: امام صادق (ع) فرمود: «لَوْ اَن الْمَلآئِکَة المُقَربینَ وَالْاَنبیاءِِ وَالْمُرْسَلِین شفَعوا فی ناصب ما شُفعوا» «اگر هم فرشتگان مقرب الهی و تمام پیامبران مرسل برای ناصبی [کسی دشمن خاندان خاندان عصمت و طهارت است] شفاعت کنند پذیرفته نمی‌شود»[11] 4- آزار دهنده ذریه رسول خدا (ص): از رسول خدا (ص) نقل شده که فرمود: «اذا قُمت المقام المحمود تشفّعت فی اصحاب الکبار من امتی فیُشفّعنی الله، لااشفع فیمن اذی ذرّیتی »[12] «هنگامی که در مقام شفاعت قرار گیرم برای گناه‌کاران امتم شفاعت می‌کنم و خداوند شفاعت مرا می‌پذیرد، اما برای کسانی که فرزندان مرا اذیت کرده باشند شفاعت نمی‌کنم» 5-   منکرین شفاعت: امام هشتم فرمود: «مَنْ کَذَّبَ شَفاعَة رَسُولِ اله لَمْ تَنَله» «هر کس شفاعت رسول خدا را تکذیب کند شفاعت آن حضرت به او نمی‌رسد» 6-   کوچک شمارنده نماز: حضرت امام کاظم (ع) می‌فرماید: «پدرم امام صادق (ع) در موقع وفات به من فرمود: به شفاعت ما نمی‌رسد آن کس که نمازش را سبک بشمارد»[13] 7-   زنا کار: امام صادق (ع) می‌فرماید: «به خدا سوگند شفاعت ما به کسی که مرتکب زنا شده باشد نمی‌رسد، تا وقتی درد و رنج عذاب را بچشد و هول وحشت جهنم را ببیند»[14]   ................................................... [1] . زمر، آیه 44. [2] . میزان الحکمه، ج 5، ص 123. [3] حدید، آیه 28. [4] . میزان الحکمه، ج 5، ص 123. [5] . میزان الحکمه، ج 5، ص 122. [6] . میزان الحکمه، ج 5، ص 122. [7] . میزان الحکمه، ج 5، ص 122. [8] . خصال صدوق، ص 156. [9] . مدثر، آیه 48. [10] . غافر، 18. [11] . محاسن برقی، ص 184. [12] . امالی صدوق، ص 177. [13] . کافی، ج 6، ص 401. [14] . کافی، ج 5، ص 469.