دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ارباب خمس

No image
ارباب خمس

كلمات كليدي : ارباب، خمس، سهم

نویسنده : محمدرضا ارائی

«ارباب » در لغت، جمع «رَبّ» به معنایِ مالک، و «خمس» به معنایِ یک پنجم، و «سهم» به معنای بهره، نصیب، قسمت و...[1] و در اصطلاح فقهی، به همان معنایِ لغوی، بکار رفته[2] که مطالبی پیرامون آن بیان می‌شود.

- مطلب اول:

چون صاحبانِ خمس، شش نفر می‌باشند، بدین جهت، خمس،‌شش سهم می‌شود. برای خداوند متعال، پیامبر اسلام، امام معصوم، یتیم، مسکین، و ابن السبیل.

- مستندات:

1. کتاب: « وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ »[3]

بدانید هر گونه غنیمتی بدست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر، و برای نزدیکان،‌و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه (از آنها) است.

ظاهر آیه شریفه، بر مطالب بیان شده، دلالت دارد.[4]

2. سنت: «فأما الخمس، فیقسم علی ستة اسهم، سهم الله وسهم للرسولع وسهم لذوی القربی، وسهم للیتامی، وسهم للمساکین، وسهم لابناء السبیل،....»[5]

اما خمس، بر شش سهم، تقسیم می‌شود، یک سهم برای خداوند متعال، یک سهم برای پیامبر اسلام، و یک سهم برای نزدیکان و یک سهم برای یتیمان و یک سهم برای مسکینان و یک سهم برای در راه ماندگان که این روایت و احادیث دیگر، مطابق ظاهرِ آیه شریفه، دلالت صریح بر مطالبِ مذکور دارد.[6]

3. اجماع: این که خمس، شش سهم می‌شود، مورد اتفاق علمای شیعه است.[7]

- مطلب دوم:

سهم خداوند متعال برای پیامبر اسلام، و سهم آن حضرت، پس از فوت ایشان، برای امام معصوم می‌باشد.

مستندات:

1. سنت: «فالذی لله فلرسول الله، فرسوله أحقّ به، فهو له خاصة، والذی للرسول هو لذی القربی والحجة فی زمانه، فالنصف له خاصة...»[8]

سهمی که برای خداست، از آن پیامبر اسلام می‌باشد، چرا که نسبت به آن سهم، از دیگران، سزاوارتر است، پس سهم خدا، مخصوص پیامبر است، و آن سهمی که برای پیامبر است، از آنِ نزدیکان پیامبر. (امام معصوم) و حجت خدا، در زمان خود می‌باشد.

بنابراین نیمی از خمس مختص امام می‌باشد.[9]

2. اجماع:

پیرامون این مطلب، میان فقهای شیعه، اختلاف نظری وجود ندارد.[10]

- مطلب سوم:

مقصود از «ذی القربی» در آیه شریفه چهل و یک، از سوره انفال، امام معصوم (ع) می‌باشد.

مستندات:

1. سنت:

«وخمس ذوی القربی لقرابة الرسول الامام»[11] و خمس ذوی القربی، برای نزدیکان پیامبر است که امام می‌باشد. که این روایت، و احادیث دیگر، دلالت صریح بر مدعای مذکور دارند.

2. اجماع:

پیرامون مطلب فوق، مبنی بر اینکه مراد از «ذی القربی» امام معصوم (ع) است، ادعای اجماع شده است.[12]

- مطلب چهارم:

شرایط استحقاق سه گروه باقی مانده (یتیم، مسکین، ابن السبیل):

1- از طرف پدر، به «هاشم» جدّ پیامبر (ص) منتسب باشند.[13]

2- مؤمن باشند.[14]

3- ملاک در «ابن السبیل» به غیر از دو شرط ذکر شده، حاجت و نیاز اوست، در جایی که درمانده شده، هر چند که در شهر خود، غنیّ و بی‌نیاز باشد.[15]

4- در این که «فقر» در یتیم، ملاکِ استحقاقِ، خمس هست یا نه، دو نظر بیان شده:

الف)‌در یتیم، ملاک، فقر اوست.[16]

ب) چنین ملاکی، فاقد اعتبار است.[17]

مقاله

نویسنده محمدرضا ارائی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

احتضار

No image

احرام

No image

ارباب خمس

No image

اشتداد

No image

احتکار

پر بازدیدترین ها

No image

استطاعت

No image

قاعده الزام

No image

اجازه کاشفه یا ناقله

No image

آب

No image

قاعده ضمان

Powered by TayaCMS