دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

شرح صدر

No image
شرح صدر

كلمات كليدي : قرآن، معارف قرآن، شرح صدر، گشايش، آساني، قبولي اسلام

نویسنده : كاظم احمدزاده

"شرح" در لغت به معنای بسط و گسترش دادن[1] و "صدر" به معنای سینه می‌باشد و مقصود از "شرح صدر" گشادگی سینه [روح] با نور، آرامش و رحمت الهی است، شرح صدر معنایی کنایی دارد و بیشتر به نوعی تحمل و مدارای بالا و قوی در مسئولیّتهای سنگین و دشوار بکار می‌رود.

شرح صدر در قرآن

خدای متعال از "شرح صدر" در قرآن به عنوان موهبت عظیم به پیامبر خود، یادآوری می‌کند:

«ألَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدرَک » (انشراح/ 1)

«آیا سینه تو را وسیع و گشاده نساختیم؟!»

مراد از "شرح صدر" رسول خدا (ص) گستردگی و وسعت نظر وی است به طوری که ظرفیّت تلقّی وحی و نیز نیروی تبلیغ آن و تحمّل ناملایماتی را که در این راه می‌بیند، داشته باشد و به عبارتی دیگر نفس شریف آن بزرگوار را طوری نیرومند کند که نهایت درجۀ استعداد را برای قبول افاضات الهی پیدا کند. [2]

حضرت موسی (ع) در وادی مقدس "شرح صدر" را از خدای سبحان در

خواست می‌کند و دعایش به اجابت می‌رسد؛

«قال رَبِّ اشْرَح لی صَدْری »(طه/ 25)

«موسی گفت: پروردگارا! سینه‌ام را گشاده کن »

این جمله، استعارۀ به کنایه است، چون "شرح" به معنای گشاده‌ کردن و باز کردن است، گویا سینه انسان را که قلب در آن جای دارد ظرفی فرض کرده که آنچه از طریق مشاهده و ادراک در آن وارد می‌شود، جای می‌گیرد، و در آن انباشته می‌شود.[3]

شرح صدر، زمینۀ هدایت پذیری

کسی که خداوند سینه‌اش را برای قبول اسلام – که همان تسلیم بودن است- گشاده کرده باشد در حقیقت سینه‌اش را برای تسلیم در برابر اعتقادات صحیح وعمل صالح وسعت داده به طوری که هیچ مطلب حق و صحیحی به او پیشنهاد نمی‌شود مگر آنکه آنرا می‌پذیرد و این نیست مگر بخاطر اینکه چشم بصیرتش، نوری دارد که همیشه به اعتقاد و عمل صحیح می‌تابد.

«فَمَنْ یُرِدِ اللهُ اَنْ یَهْدیَهُ یَشَرحْ صَدرَهُ لِلإسلامِ ومَن یُرِدْ اَنْ یُضلَّه یَجْعَل صَدْرَهُ ضَیّقاً...»(انعام/ 125)

«آن کس را که خدا بخواهد هدایت کند، سینه‌اش را برای (پذیرش) اسلام گشاده می‌سازد و آن کس را که (بخاطر اعمال خلافش) بخواهد گمراه شازد، سینه‌اش را آن چنان تنگ می‌کند که گویا می‌خواهد به آسمان بالا رود...»

نشانۀ ‌شرح صدر در کلام پیامبر (ص)

صاحب مجمع البیان می‌نویسد،[4] در روایت صحیح وارد شده است که وقتی آیۀ؛

«فَمَنْ یُرِداللهُ اَن یَهدیهُ یَشرَح صَدرَهُ لِلإسلامِ...» (انعام/ 125)

نازل شد از پیامبر گرامی اسلام پرسیدند: منظور از شرح صدر چیست؟ فرمود:

«نورٌ یَقْذِفَهُ اللهُ فی قَلبِ مَنْ یَشاء فَینشَرِحُ له صَدرَهُ و یَنفَضح »[5]

« نوری است که خدا در دل مؤمن می‌افکند و سینه‌اش را بوسیلۀ‌ آن گشایش و روشنی می‌بخشد »

پرسیدند:‌ آیا این نور نشانه‌ای دارد؟ فرمود:

«نَعَمْ، الإنابَةُ إلی دارِ الخُلُودِ والتّجافی عَنْ دارِ الغُرُور والإستعدادِ لِلْمَوتِ قَبْلَ نُزُولِ الموت »

آری، (نشانه آن) توجه به سرای جاویدان و دامن برچیدن از زرق و برق دنیا و آماده شدن برای مرگ است پیش از آنکه فرا رسد.

آثار و نتایج شرح صدر در قرآن[6]

الف) آسانی:

شرح صدر رهبران الهی، مایۀ آسانی امور سخت و تکالیف بر آنان:

«إذهَبْ إلی فِرعُونَ إنَّهُ طَغی، قالَ رَبّ اشرَح لی صَدری »(طه/ 24 و 25)

«اینک به سوی فرعون برو، که او طغیان کرده است (موسی گفت): پروردگارا: سینه‌ام را گشاده کن »

در حدیثی از امیرمؤمنان علی (ع) می‌خوانیم:

«آلَةُ الرِیاسَةِ الصدر»[7]

«وسیلۀ‌ رهبری و ریاست، سینۀ گشاده است »

ب) تسلیم خدا:

تسلیم خدا بودن در برابر خدا، نتیجۀ شرح صدر و باز بودن سینه:

«فَمَنْ یُرِدِ اللهُ اَنْ یَهدیَهُ یَشرَح صَدْرَهُ لِلإسلامِ....» (انعام/ 125)

«آن کس را که خدا بخواهد هدایت کند، سینه‌اش را برای اسلام گشاده می‌سازد»

اسلام در آیه به معنای لغوی «تسلیم»[8] است.

ج) قبولی اسلام:

برخورداری از شرح صدر، زمینه پذیرش اسلام:

«أفَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلإسْلامِ فَهُوَ علی نورٍ مِنْ رَبّه...» (زمر/ 22)

«آیا کسی که خدا سینه‌اش را برای اسلام گشوده است و بر فراز مرکبی از نور الهی قرار گرفته (همچون کوردلان گمراه است؟!)

مقاله

نویسنده كاظم احمدزاده
جایگاه در درختواره تفسیر قرآن
جایگاه در درختواره علوم قرآن و حدیث - قرآن پژوهی - اخلاق
جایگاه در درختواره علوم قرآن و حدیث - قرآن پژوهی - اخلاق
جایگاه در درختواره علوم قرآن و حدیث - قرآن‌پژوهی - اخلاق

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

اهمیت شعار سلاح هسته‌ای ندادن در اذهان عمومی

اهمیت شعار سلاح هسته‌ای ندادن در اذهان عمومی

در تقابل ایران با اسرائیل و آمریکا، همیشه گزینه حمله اتمی چالش‌برانگیز بوده و هست. عده‌ای می‌گویند: وقتی آمریکا و اسرائیل به عنوان دشمن اصلی ما سلاح اتمی دارند و تجربه نشان‌داده، اگر لازم شود هیچ تعارفی در استفاده از آن ندارند، پس ما هم باید سلاح اتمی داشته باشیم.
باغ خسروشاهی

باغ خسروشاهی

کی از شبهاتی که در سال‌های اخیر سبب تحریف امام در ذهن نسل جوان شده است این ادعا است که برخی می‌گویند امام در باغ‌های بزرگ و مجلل اطراف جماران زندگی می‌کردند و بااین‌وجود در رسانه‌ها به مردم یک‌خانه کوچک و ساده به‌عنوان محیط زندگی ایشان نمایش داده می‌شد
دوگانه نهضت و نظام

دوگانه نهضت و نظام

برخی دوگانه‌ها را ابتدا درک نمی‌کنیم ولی به مرور که مشغول کاری علمی می‌شویم یا طرحی عملی را به پیش می‌بریم متوجه آن می‌شویم و بعد بر سر آن دو راهی به انتخابی خاص دست می‌زنیم.
چرا ظهور حاج قاسم، خارج از نظم جمهوری اسلامی امکان تاریخی ندارد؟

چرا ظهور حاج قاسم، خارج از نظم جمهوری اسلامی امکان تاریخی ندارد؟

شهید سلیمانی بی‌شک در زمره شخصیت‌هایی است که جامعه ایرانی بشدت از وی متأثر خواهد بود. احتمالاً در طول تاریخ هیچ بدرقه‌ای به میزان تشییع پیکر او شکوهمند نبوده است.
آب و برق مجانی می‌شود!

آب و برق مجانی می‌شود!

پر بازدیدترین ها

Powered by TayaCMS