خانواده پیوسته Joint Family

كلمات كليدي : خانواده گسترده، خانواده پيوسته، هم خوني، زادورگا، كشاورزي، مردسالاري، پيران سالاري

نویسنده : فاطمه عمو عبداللهي

خانواده را می‌توان از ابعاد گوناگونی بررسی کرد. یکی از این ابعاد بررسی خانواده بر حسب هم‌خونی است؛ که می‌توان از خانواده گسترده یا مرکب، در این مورد نام برد.

اشکال مختلف نظام خانواده گسترده در جوامعی با همبستگی‌های مکانیکی و زندگی در "گمان شافت"(Gemein Schaft)، از جمله نظام‌های رایج بوده است. این قبیل نظام‌های خانوادگی، در بسیاری از جوامع غیر صنعتی که در آن، عواطف‌پذیری و خاص‌گرایی حاکم است، مشاهده می‌شود. در اروپا خانواده یوگوسلاوی موسوم به "زادورگا" تا آغاز قرن حاضر به هستی خود ادامه می‌داد. در ایرلند نیز اشکال مختلفی از خانواده مرکب دیده شده است.[1]

در ارتباط با انواع خانواده گسترده از نوعی خانواده پیوسته یا جمعی می‌توان نام برد که در بین اسلاوهای جنوبی و کشورهای اسکاندیناوی تحت عنوان "زادروگا" معروف است.[2] "خانواده پیوسته" خانواده‌ای است که نمونه خاص آن در هند ملاحظه شده است و از این جهت بدان "خانواده هندی" نیز اطلاق می‌شود.

گروه وسیع زادورگا، دارای ابعاد اقتصادی بسیار مهمی است که به نوعی تعاونی کشاورزی نزدیک است.[3]

اصول تکوین خانواده پیوسته

این خانواده بر اساس چند اصل تکوین یافته است. این اصول عبارتند از:

الف- کوشش در راه عدم تجرّی دارایی‌های خانواده(مخصوصاً زمین)؛ چنانکه زمین کشاورزی در خلاق چند نسل به ارث برده شود و تقسیم شود، از حیّز انتفاع ساقط خواهد شد؛ زیرا به عنوان مثال، در زمینی کمتر از هزار مترمربع، امکان کشت و بهره‌برداری درست به منظور تأمین نیازهای یک خانواده وجود نخواهد داشت.

گذشته از این، در شرایط فعلی نیز، کشاورزی که استفاده‌ی حداکثر از زمین، با استفاده از وسایل گران‌قیمت صنعتی امکان‌پذیر است، خرید این همه تجهیزات، برای کشت در قطعه‌زمینی کوچک، هرگز مقرون به صرفه نیست. پس باید به هر ترتیب از قطعه‌قطعه شدن زمین کشاورزی جلوگیری کرد که خانواده، یکی از این راه‌هاست. به همین جهت در خانواده پیوسته، حتی اگر فرزندان جدا از یکدیگر بسر برند، باز هم عضو خانواده به حساب می‌آیند.

ب- کوشش در راه تقویت مردسالاری(androcracy)؛در خانواده پیوسته عملاً مرد در رأس واحد خانواده قرار می‌گیرد. حتی تا قبل از سال ۱۹۶۵، فقط فرزندان ذکور می‌توانستند وارث اموال به حساب آیند.

ج- کوشش در راه پیران‌سالاری(gerontocracy): در این نوع خانواده، سن، خودبه‌خود، منشأ قدرت و احترام است. از این روست که پیرترین فرد خانواده، در رأس آن قرار می‌گیرد.[4]

ویژگی‌های خانواده پیوسته

ملاحظه می‌شود که خانواده پیوسته، در واقع، یک گروه خانوادگی است که به گونه‌ یک گروه تعاونی، مشترکاً، به کار کشاورزی می‌پردازد.

این گروه، دارای خصوصیاتی است که در زیر به آنها اشاره می‌شود:

1. خویشاوندی بین اعضای خانواده پیوسته یا زادورگا، طبیعی است، نه قراردادی و نه آرمانی. بنابراین می‌توان گفت همه اعضای یک زادورگا دارای همخونی واقعی با یکدیگرند.
2. نسب در زادورگا، پدری است؛ بدین معنی که فرزند از مادر ارث نمی‌برد.
3. هر خانواده پیوسته شامل چند خانواده(زوجین و فرزندانشان) است. بدون آنکه هیچ‌یک از خانواده‌های کوچک تشکیل‌دهنده‌ی زادورگا، برای زندگی مستقل، در برابر کل خانواده باشند. در این گروه وسیع، پدر هزینه فرزندانش را تأمین نمی‌کند؛ بلکه زادورگا یا کل خانوادگی است که بدان می‌پردازد. پس هم افراد، هم خانواده‌های کوچک تشکیل‌دهنده‌ی زادورگا، فی‌نفسه دارای تامّیت و استقلال مالی نیستند.
4. آنها معمولاً یک گروه کشاورزی هستند و زمینی که متعلق به آنهاست قابل تقسیم نیست. در ماده اول قانون کروآت آمده است: چندین خانواده و یا اعضای یک خانواده، که در یک خانه زندگی می‌کنند، تحت نظر یک رئیس اداره می‌شوند و باهم بر روی زمینی تقسیم‌ناشدنی، کار می‌کنند و از درآمدی خاص برخوردارند، مجموعه "پدرسر" را تشکیل می‌دهند؛ بدان زادروگا گفته می‌شود.