اعمال عبادی ماه رجب

فضیلت ماه رجب‌ رجب، شعبان و رمضان از ماههای متوالی می‌باشند که دارای شرف و فضیلت بسیاری هستند، اما فضیلت ماه رجب در روایات: 1 - رسول خدا (ص) فرمود: اِنَّ رجب شهراللَّه العظیم لا یقاربه شهرٌ مِن الشهور حُرْمَةً وَ فَضْلاً وَ القتالُ مَعَ الکفار فیه حرام... ماه رجب شهراللَّه اعظم است. هیچ ماهی به منزلت و فضیلت او نمی‌رسد حتی جنگ با کفّار در این ماه حرام است. آگاه باشید رجب ماه خدا و شعبان ماه من و رمضان ماه امتم است. کسی یک روز در رجب روزه بگیرد موجبات رضایت خدا را فراهم کرده از خشم و غضب او دور می‌شود. و دری از درهای جهنم به رویش بسته می‌شود. 2 - موسی بن جعفر (ع) فرمود: رجب نهری در بهشت است، که آب آن از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‌تر است. کسی یک روز از ماه رجب روزه بگیرد. خداوند او را از این نهر می‌نوشاند. 3 - امام صادق (ع) از پیامبر (ص) نقل کرد: رجب ماه استغفار برای امت من است. پس بسیار طلب مغفرت و آمرزش کنید و خداوند رحیم و غفور است. اعمال ماه رجب‌ اعمال این ماه به دو دسته تقسیم می‌شود: الف- اعمال و عبادات مشترک بین تمام روزها و شب‌های این ماه‌ ب- اعمال ویژه که مختص روزها و شب‌های خاص این ماه است. اعمال مشترک ماه رجب‌ 1. روزه داشتن. از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است هر کس یک روز از این ماه را روزه بدارد، از ناراحتی قیامت ایمن خواهد بود. و در روایت دیگری چنین آمده است: «روزه یک روز از ماه رجب برای رضای خداوند، در بردارنده رضوان الهی، خاموش کننده خشم خدا و مسدود کننده دری از درهای آتش است. و هر چه تعداد روزه‌ها بیشتر شود، عظمت و پاداش آن نیز افزون‌تر می‌گردد.» 2. زیارت حضرت رضا(ع) 3. بجا آوردن حج عُمره. روایت شده انجام یک عمره مفرده در رجب برابر است با ثواب انجام حج تمتع در موسم حج. 4. دعای مخصوص این ماه در هر روز. 5. ذکر گفتن. گفتن این ذکرها در این ماه توصیه شده: الف) هزار بار «لا اِلهَ اِلاَّاللَّهُ» ب) صد بار «اَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذی‌ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ وَاَتُوبُ اِلَیْهِ». ج) هزار بار «اَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ذَاالْجَلالِ وَالْأِکْرامِ مِنْ جَمیعِ الذُّنُوبِ وَالآثامِ». 6. نمازگزاردن. در هر شب از ماه رجب، دو رکعت نماز به ترتیب زیر خوانده شود: الف) در هر رکعت، سه مرتبه سوره کافرون و یک بار سوره اخلاص. ب) پس از نماز، این دعا خوانده شود: لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ یُحْیی‌ وَیُمیتُ وَهُوَ حَیٌّ لا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَهُوَ عَلی‌ کُلِّشَیْ‌ءٍ قَدیرٌ وَاِلَیْهِ الْمَصیرُ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی‌ مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ وَ آلِهِ. نیست معبودی جز خدای یگانه. شریک ندارد.از آنِ اوست مُلْک. سپاس از آنِ اوست، زنده کند و بمیراند، و او زنده‌ای است که نمیرد. به دست اوست خیر، و او بر هر چیز تواناست، و به سوی اوست بازگشت و نیست برایش جنبش و توانی، جز از خدای والا و بزرگ. بار خدایا! رحمت فرست بر محمّد، پیغمبر امّی و خاندانش. و سپس خواسته‌های خود را از خداوند، طلب کنیم. 7. عمل «لیلة الرغائب». اوّلین شب جمعه این ماه، «لیلة الرغائب» نام دارد که دارای فضیلت بسیاری است. دستور انجامش چنین است: شخص، روز پنج‌شنبه را روزه بگیرد و بین نماز مغرب و عشا، دوازده رکعت نماز به صورت شش نماز دو رکعتی، به ترتیب زیر بخواند. الف) در هر رکعت بعد از حمد، سه مرتبه سوره قدر و دوازده مرتبه سوره اخلاص را بخواند. ب) بعد از نمازها بگوید: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی‌ مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ وَ عَلی‌ آلِهِ. خدایا! رحمت فرست بر محمّد پیغمبر امّی و بر خاندانش. ج) آن گاه بر سجده رود و هفتاد مرتبه بگوید: سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوحِ! منزّه و مقدّس است پروردگار فرشتگان و روح! سپس از سجده برخیزد و بگوید: رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ اِنَّکَ اَنْتَ العَلِیُّ الْعَظیمُ! پروردگار! بیامرز و رحم کن و بگذر از آنچه می‌دانی؛ زیرا تو والا وبزرگی. د) بار دیگر به سجده رود و هفتاد مرتبه بگوید: سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوحِ! منزّه و مقدّس است پروردگار فرشتگان و روح! در خاتمه، حاجات و نیازمندی‌های خودش را از خداوند، طلب نماید. (1) دعاهای وارده در هر روز از ماه رجب: الف - امام صادق (ع) به شخصی تعلیم داد که در هر صبح و شام و بعد از هر نماز، این دعا را بخواند: یا مَنْ اَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْرٍ وَآمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ یا مَنْ یُعْطِی الْکَثیرَ بِالْقَلیلِ یا مَنْ یُعْطی‌ مَنْ سَئَلَهُ یا مَنْ یُعْطی‌ مَنْ لَمْ یَسْئَلْهُ وَمَنْ لَمْ یَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَرَحْمَةً اَعْطِنی‌ بِمَسْئَلَتی‌ اِیَّاکَ جَمیعَ خَیْرِ الدُّنْیا وَجَمیعَ خَیْرِ الْأخِرَةِ وَاصْرِفْ عَنّی‌ بِمَسْئَلَتی‌ اِیّاکَ جَمیعَ شَرِّ الدُّنْیا وَشَرِّ الْأخِرَةِ فَاِنَّهُ غَیْرُ مَنْقُوصٍ ما اَعْطَیْتَ وَزِدْنی‌ مِنْ فَضْلِکَ یا کَریمُ یا ذَاالْجَلالِ وَالْأِکْرامِ یا ذَاالنَّعْمآءِ وَالْجُودِ یا ذَاالْمَنِّ وَالطَّوْلِ حَرِّمْ شَیْبَتی‌ عَلَی النَّارِ! ب - امام سجاد(ع) در هر روز ماه رجب این دعا را می‌خواندند: یا مَنْ یَمْلِکُ حَوآئِجَ السَّآئِلینَ ویَعْلَمُ ضَمیرَ الصَّامِتینَ لِکُلِّ مَسْئَلَةٍ مِنْکَ سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ اَللّهُمَّ وَمَواعیدُکَ الصَّادِقَةُ واَیادیکَ الفاضِلَةُ ورَحْمَتُکَ الواسِعَةُ فَاَسْئَلُکَ اَنْ تُصَلِّیَ عَلی‌ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ واَنْ تَقْضِیَ حَوائِجی‌ لِلدُّنْیا وَالْأخِرَةِ اِنَّکَ عَلی‌ کُلِّشَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. ج - امام صادق(ع) در هر روز ماه رجب این دعا را می‌خواند: خابَ الوافِدُونَ عَلی‌ غَیْرِکَ وَخَسِرَ المُتَعَرِّضُونَ اِلاَّ لَکَ وَضاعَ المُلِمُّونَ اِلاَّ بِکَ وَاَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ اِلاَّ مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَکَ بابُکَ مَفْتُوحٌ لِلرَّاغِبینَ وَخَیْرُکَ مَبْذُولٌ لِلطَّالِبینَ وَفَضْلُکَ مُباحٌ لِلسَّآئِلینَ وَنَیْلُکَ مُتاحٌ لِلأمِلینَ وَرِزْقُکَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصاکَ وَحِلْمُکَ مُعْتَرِضٌ لِمَنْ ناواکَ عادَتُکَ الْإِحْسانُ اِلَی الْمُسیئینَ وَسَبیلُکَ الإِبْقآءُ عَلَی الْمُعْتَدینَ اَللّهُمَّ فَاهْدِنی‌ هُدَی الْمُهْتَدینَ وَارْزُقْنیِ اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدینَ‌وَلاتَجْعَلْنی‌ مِنَ‌الْغافِلینَ الْمُبْعَدینَ واغْفِرْلی‌ یَوْمَ‌الدّینِ. د - امام صادق(ع) در هر روز این ماه این دعا را می‌خواندند. اَللّهُمَّ اِنّی‌ اَسْئَلُکَ صَبْرَ الشَّاکِرینَ لَکَ وَعَمَلَ الْخائِفینَ مِنْکَ وَیَقینَ‌ الْعابِدینَ لَکَ اَللّهُمَّ اَنْتَ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ وَاَنَا عَبْدُکَ الْبآئِسُ الْفَقیرُ اَنْتَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ وَاَنَا الْعَبْدُ الذَّلیلُ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی‌ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ‌ وَاْمْنُنْ بِغِناکَ عَلی‌ فَقْری‌ وَبِحِلْمِکَ عَلی‌ جَهْلی‌ وَبِقُوَّتِکَ عَلی‌ ضَعْفی‌ یا قَوِیُّ یا عَزیزُ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی‌ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الْأَوصیآءِ الْمَرْضیِّینَ وَاکْفِنی‌ ما اَهَمَّنی‌ مِنْ اَمْرِ الدُّنْیا وَالآخِرَةِ یا اَرْحَمَ‌ الرَّاحِمینَ. ه - دعای زیر که خواندن آن، از ناحیه مقدسه سفارش شده: اَللّهُمَّ اِنّی‌ اَسئَلُکَ بِالْمَوْلُودَیْنِ فی‌ رَجَبٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلیٍّ الثانی‌ وَابْنِهِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ وَاَتَقَرَّبُ بِهِما اِلَیْکَ خَیْرَ الْقُرَبِ یا مَنْ اِلَیْهِ الْمَعْرُوفُ‌ طُلِبَ وَفیما لَدَیْهِ رُغِبَ اَسئَلُکَ سُؤالَ مُقْتَرِفٍ مُذْنِبٍ قَدْ اَوْبَقَتْهُ‌ ذُنُوبُهُ وَاَوْثَقَتْهُ عُیُوبُهُ فَطالَ عَلَی الْخَطایا دُؤُبُهُ وَمِنَ الرَّزایا خُطُوبُهُ یَسْئَلُکَ التَّوْبَةَ وَحُسْنَ الْأَوْبَةِ وَالنُّزُوعَ عَنِ الْحَوْبَةِ وَمِنَ‌ النَّارِ فَکاکَ رَقَبَتِهِ وَالْعَفْوَ عَمَّا فی‌ رِبْقَتِهِ فَاَنْتَ مَوْلایَ اَعْظَمُ اَمَلِهِ‌ وَثِقَتُِهُ‌ِ اَللّهُمَّ واَسئَلُکَ بِمَسآئِلِکَ الشَّریفَةِ وَ وَسآئِلِکَ الْمُنیفَةِ اَنْ‌ تَتَغَمَّدَنی‌ فی‌ هذَا الشَّهْرِ بِرَحْمَةٍ مِنْکَ واسِعَةٍ وَنِعْمَةٍ وازِعَةٍ وَنَفْسٍ بِما رَزَقْتَها قانِعَةٍ اِلی‌ نُزُولِ الحافِرَةِ وَمَحَلِّ الْأخِرَةِ وَما هِیَ اِلَیْهِ صآئِرَةٌ. اعمال اختصاصی و وقایع ماه رجب: وقایع روز اول ماه رجب: ولادت امام باقر (ع) در سال 57 ه.ق. اعمال شب اول ماه رجب: 1. دعای هنگام رؤیت هلال ماه رجب‌ در روایات آمده است که پیامبر (ص) با دیدن هلال ماه رجب این دعا را می‌خواند: اَللّهُمَّ بارِکْ لَنا فی‌ رَجَبٍ وَشَعْبانَ وَبَلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ‌وَاَعِنَّا عَلَی الصِّیامِ وَالْقِیامِ وَحِفْظِ اللِّسانِ وَغَضِّ الْبَصَرِ وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ. 2. غسل مستحبی شب اول رجب (2) 3. شب زنده‌داری با دعا و قرآن (3) 4. نماز گزاردن: بعد از نماز عشا، دو رکعت نماز به صورت زیر خوانده شود: الف) در رکعت اوّل، بعد از حمد، یک بار سوره انشراح و سه بار سوره اخلاص خوانده می‌شود. ب) در رکعت دوم، بعد از حمد، سوره‌های انشراح، اخلاص، فلق و ناس خوانده شود. ج) پس از نماز، سی مرتبه «لا اِلهَ اِلاَّاللَّهُ» گفته شود و سی مرتبه صلوات فرستاده شود. (4) 5. دعای امام جواد (ع) (5) 6. زیارت امام حسین (ع) (6) اعمال اختصاصی روز اول ماه رجب: 1. غسل مستحبی روز اول ماه 2. روزه گرفتن: روایت شده؛ هر کس این روز را روزه بدارد، بهشت بر او واجب می‌شود. (7) 3. زیارت امام حسین (ع) (8) 4. زیارت حضرت رضا (ع) (9) 5. نماز حضرت سلمان: این نماز، ده رکعت است که به صورت پنج نماز دو رکعتی به شرح زیر خوانده می‌شود: الف) در هر رکعت بعد از حمد، یک بار سوره اخلاص و سه بار سوره کافرون خوانده شود. ب) بعد از هر دو رکعت، دست‌ها را بالا آورده و این دعا را بخواند: لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ یُحْیی‌ وَیُمیتُ وَیُمیتُ وَیُحیی‌ وَهُوَ حَیٌّ لا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَهُوَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. ج) سپس بگوید: اَللّهُمَّ لا مانِعَ لِما اَعْطَیْتَ وَلا مُعْطِیَ لِما مَنَعْتَ وَلا یَنْفَعُ ذَاالْجَدِّ مِنْکَ الْجَدُّ. (10) معبودا! مانعی نیست در آنچه بخشی، و بخشنده‌ای نیست در آنچه تو منع کنی، و سود ندهد تلاشِ صاحب تلاش به جای تو. وقایع روز سوم شهادت امام هادی (ع) در سال 254 ه.ق‌ وقایع روز دهم ماه‌ ولادت امام جواد (ع) در سال 195 ه.ق‌ وقایع روز دوازدهم ماه‌ وفات عباس بن عبدالمطلّب در سال 32 ه.ق‌ وقایع روز سیزدهم ماه‌ ولادت حضرت علی (ع) در سال 23 قبل از هجرت‌ شب‌های بیض‌ شب‌های سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماههای رجب و شعبان و رمضان، به علت نورافشانی مهتاب از اول شب تا انتهای آن به لیالی بِیض معروف است. انجام اعمال در شب‌های بیض از ماه رجب و شعبان و رمضان مانند هم است. و آن اعمال بدین شرح است: 1- دو رکعت نماز که در هر رکعت بعد از قرائت حمد، سوره یاسین و تبارک و ملک و توحید یک بار خوانده می‌شود. در شب چهاردهم نیز دو نماز دو رکعتی مانند نماز شب سیزدهم مستحب است. و در شب پانزدهم هم سه نماز دو رکعتی مانند شب سیزدهم سفارش شده است. اعمال روز سیزدهم رجب‌ 1. روزه داشتن‌ روزه‌داری در این روز مستحب است و هر کس بخواهد اعمال ام داود را انجام دهد. باید سه روز ایام بیض را روزه بگیرد. و در روز پانزدهم رجب، اعمال ام داود را انجام دهد. (11) 2. اعتکاف‌ در این روز مستحب است. ولی هر کس این روز را در اعتکاف باشد باید دو روز بعدی را نیز اعتکاف نماید. اعمال شب چهاردهم ماه رجب‌ 1. خواندن چهار رکعت نماز دو رکعتی (مطابق دستور شب سیزدهم). (12) اعمال روز چهاردهم‌ 1. روزه داشتن. (13) 2. اعتکاف وقایع روز پانزدهم ماه‌ وفات حضرت زینب (س) در سال 62 ه.ق‌ اعمال شب پانزدهم: این شب از شبهای شریف و پرفضیلت است و اعمال زیر در این شب سفارش شد. 1. غسل نیمه رجب (14) 2.شب زنده‌داری با دعا و تلاوت قرآن (15) 3. نماز گزاردن، شش رکعت نماز، به صورت سه نماز دو رکعتی (مطابق دستور شب سیزدهم).(16) 4. خواندن زیارت امام حسین (ع) (17) اعمال نیمه رجب: 1. غسل (18) 2. روزه داشتن (19) 3. نماز حضرت سلمان (20) (مطابق دستور روز اوّل ماه رجب). 4. زیارت امام حسین (ع) از حضرت رضا (ع) سؤال شد: «چه زمانی زیارت امام حسین (ع) فضیلت بیشتری دارد؟». فرمود: «نیمه رجب و نیمه شعبان». (21) وقایع روز بیست و چهارم ماه‌ فتح خیبر در سال 7 ه.ق‌ وقایع روز بیست و پنجم ماه‌ شهادت امام کاظم (ع) در سال 183 ه.ق (22) وقایع روز بیست و ششم ماه‌ وقایع ابوطالب در سال سوم قبل از هجرت. وقایع بیست و هفتم ماه‌ این روز مصادف است با بعثت پیامبر اکرم (ص) در سال سیزدهم قبل از هجرت و این روز از اعیاد بزرگ اسلامی است. اعمال شب بیست و هفتم رجب‌ 1. زیارت حضرت علی (ع): (23) این زیارت از افضل اعمال این شب است. 2. خواندن دعای مخصوص این شب (24) 3. نماز گزاردن: دوازده رکعت به صورت شش نماز دو رکعتی به شرح زیر: الف) بعد از نمازها، هفت بار، سوره‌های حمد، ناس، اخلاص، کافرون، قدر و آیة الکرسی خوانده شود. ب) آن‌گاه دعای زیر خوانده شود: الْحَمْدُ للَّهِ‌ِ الَّذی‌ لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِی الْمُلْکِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ کَبِّرْهُ تَکْبیراً. اَللّهُمَّ اِنّی‌ اَسْئَلُکَ بِمَعاقِدِ عِزِّکَ عَلَی‌ اَرْکانِ عَرْشِکَ وَمُنْتَهَی الرَّحْمَةِ مِنْ کِتابِکَ وَبِاسْمِکَ الْأَعْظَمِ الْأَعْظَمِ الْأَعْظَمِ وَذِکْرِکَ الْأَعْلیَ الْأَعْلیَ الْأَعْلی‌ وَبِکَلِماتِکَ التَّامَّاتِ اَنْ تُصَلِّیَ عَلی‌ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَاَنْ تَفْعَلَ بی‌ ما اَنْتَ اَهْلُهُ. (25) سپاس از آنِ خدایی است که فرزندی نگیرد، و شریک در مُلک نپذیرد، و یاوری که بر بزرگی او بیفزاید، ندارد، و بزرکش شمار، بی‌اندازه. بار خدایا! به راستی از تو خواهم به بست و بندهای عزّت بر پایه‌های عرشت و نهایت رحمتت از قرآبت، و به نام تو که اعظم است... و ذکر تو که اعلی‌ است... و به کلمات تمام تو، که رحمت فرستی بر محمّد و خاندانش، و بکنی با من آنچه اهلش هستی. اعمال روز بیست و هفتم رجب‌ 1. غسل مستحبی (26) 2. روزه داشتن‌ از امام رضا (ع) نقل شده است که روزه این روز، برابر هفتاد سال روزه ارزش و ثواب دارد. (27) 3. زیاد صلوات فرستادن (28) 4. خواندن زیارت حضرت رسول (ص) و حضرت علی (ع) (29) اعمال روز سی‌ام ماه‌ اعمال زیر به عنوان روز آخر ماه وارد شده است. لذا اگر ماه بیست و نه روز بود، در آن روز انجام پذیرد. 1. غسل (30) 2. روزه داشتن (31) 3. خواندن نماز حضرت سلمان(32) منابع: 1- بحارالأنوار، محمّد باقر المجلسی (م 1111 ق)، المکتبة الاسلامیة، ج 98. 2 - مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، افتخاری، تهران، 1375 ش، ص 140. 3 - المراقبات، الشیخ جواد الملکی التبریزی، چاپخانه حیدری، قم، 1381 ق، ص 41. 4 - بحارالأنوار، محمّد باقر المجلسی (م 1111 ق)، المکتبة الاسلامیة، ج 98، ص 379. 5 - مفاتیح الجنان، پیشین، ص 140. 6 - همان. 7 - بحارالأنوار، پیشین، ج 97، ص 33. 8 - کامل الزیارات، جعفر بن محمد ابن قولویه، مکتبة الصدوق، تهران، 1375 ش.ص 182. 9 - مفاتیح الجنان، پیشین، ص 250. 10 - همان، ص 142؛ المراقبات، ص 46. 11 - طریقه انجام اعمال امّ داود در مفاتیح الجنان بطور مفصل ذکر شده. 12 - مفاتیح الجنان، ص 142. 13 - بحارالأنوار، محمّد باقر المجلسی (م 1111 ق)، المکتبة الاسلامیة، ج 97، ص 50. 14- مفاتیح الجنان، ص 142. 15 - همان. 16 - همان. 17 - همان. 18 - همان. 19 - بحارالأنوار، محمّد باقر المجلسی (م 1111 ق)، المکتبة الاسلامیة، ج 97، ص 50. 20 - مفاتیح الجنان، ص 142. 21 - کامل الزیارات، ص 182. 22 - آشنایی با زندگی امام کاظم (ع): حضرت موسی بن جعفر (ع) در روز یکشنبه 7 صفر سال 128 هجری در اَبْواء (محلّی بین مکّه و مدینه) متولّد شد و در 25 رجب سال 183 در بغداد، در 55 سالگی به شهادت رسید. مرقد پاکش در کاظمین است. پدر بزرگوارش امام جعفر صادق (ع) و مادرش حمیده نام داشت. مدّت امامت ایشان 35 سال بود. مهدی عباسی، حضرت را به عراق فرا خواند و ایشان را به زندان انداخت. هارون نیز امام را در بصره و سپس در بغداد، زندانی کرد. حاکمان غاصب در زمان امامت ایشان، عبارت‌اند از: 1. منصور، 2. محمّد مهدی بن منصور، 3.موسی الهادی بن محمّد مهدی 4. هارون الرشید بن محمّد مهدی. از سخنان آن حضرت است: عَوْنُکَ لِلضَّعیفِ مِنْ اَفْضَلِ الصَّدَقَةِ. یاری رساندن به ناتوان، برترین صدقه است. 23 - مفاتیح الجنان، ص 148. اللّهم اِنّی أَسْأَلُکَ بالتَّجلّی الاَعْظم. 24 - همان، ص 150. 25 - مفاتیح الجنان، ص 148. 26 - مفاتیح الجنان، ص 148. 27 - عروة الوثقی، الطباطبایی الیزدی، 2 ج، دارالکتب الاسلامیة، تهران 1397 ق.ج 1، ص 461. 28 - همان، ج 2، ص 241؛ بحارالأنوار، محمّد باقر المجلسی(م 1111 ق)، المکتبة الاسلامیة، ج 97،ص 37. 29 - مفاتیح الجنان، ص 152. 30 - همان. 31 - عروة الوثقی، ج 1، ص 461. 32 - مفاتیح الجنان، ص 154.