قضیه

كلمات كليدي : خبر، انشاء، مركب تام، صدق، كذب

نویسنده : مهدي افضلي

قضیه در اصطلاح منطق‌دانان همان چیزی است که از آن به خبر تعبیر می‌کنند. در تقسیمات الفاظ، لفظ به مفرد و مرکب و مرکب به تام و ناقص و مرکب تام به خبر و انشاء تقسیم می‌شود. مرکب تام خبری را قضیه می‌نامند. در تعریف قضیه آنرا به «مرکب تام خبری که لذاته صدق و کذب می‌پذیرد» تعریف کرده اند. وقتی اجزای این تعریف تحلیل شوند به این نتیجه رهنمون خواهیم شد که از میان اقسام تعاریفی که در بحث از تعریف مطرح است، این تعریف ذیل رسم تام می‌گنجد. زیرا «مرکب تام» جنس قریب است که هم شامل مرکب تام خبری می‌شود و هم انشائی، ولی صحت اتصاف به صدق و کذب عرض خاص خبر است، بدین‌ترتیب انشاء از تحت آن خارج می‌شود.

منطق‌دانان ضرورت قید «لذاته» را از این جهت دانسته اند که برخی اوقات پاره‌ای از انشائات نیز می‌توانند متصف به صدق و کذب شوند. از باب نمونه وقتی کسی را می‌شناسیم که ثروتمند است و گدایی می‌کند و می‌گوید در راه خدا کمک کنید؛ این یک درخواست است که از میان افعال گفتاری مختلف ذیل انشاء قابل طبقه بندی است و در انشاء چیزی ورای گفتار وجود ندارد که گفتار را با آن بسنجیم، لیک به دلیل آنکه از پشت صحنه اطلاع داریم اورا تکذیب می‌کنیم. اگر در چنین مواردی انشاء‌ را تکذیب می‌کنیم، نه از این‌روست که ذات انشاء صدق و کذب می‌پذیرد، بلکه به این جهت است که لازمه آن حکایت‌گر نداری و بیچارگی فرد گدانماست، در حالی‌که چنین نیست، لذا تکذیب می‌شود. بدین ترتیب افزودن قید «ذاتا» برای اخراج این نوع انشائات است که به دلیل آنکه به دلالت التزامی بر چیزی دلالت می‌کنند که صادق نیست آنرا کاذب می‌انگارند، ولی این کاذب انگاشتن مربوط به انشاء‌ نیست، بلکه از زاویة دیگری است. در مثال پیش‌گفته گفتار گوینده از جهت آنکه درخواست کمک می‌کند صدق و کذب در آن راه ندارد، ولی از جهت اینکه همین گفتار حکایت از نداری می‌کند و در حقیقت گدا نیست، در نتیجه به او دروغ‌گو اطلاق می‌کنند.

منابع :

1) حسین بن عبدالله،‌ الاشارات و التنبیهات، مع الشرح للمحقق الطوسی،‌ قم، نشر البلاغة، 1375، ج1، ص112-113.

2) یزدی، مولی عبدالله، الحاشیة علی تهذیب المنطق، قم، موسسة النشر الاسلامی، 1363شمسی، ص54.

3) مظفر، محمد رضا، المنطق، (نجف اشرف، مطبعة النعمان، ط3). ص149-150.

4) خوانساری،‌ محمد، منطق صوری، (تهران، آگاه، 1373،‌ چاپ7)، ج2،ص3-5.


مقاله
نویسنده	مهدي افضلي

مقاله

نویسنده

مهدي افضلي

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22