انقلاب اسلامی و‌ ‌‌اهداف فرهنگی‌

انقلاب اسلامي و‎ ‎‏اهداف فرهنگي

مصطفی یاسینی

انقلاب اسلامی و تحولات فرهنگی

توجه به حوزه فرهنگ و تلاش در جهت رشد بالنده آن از اولین وظایف دولت است که صراحتاً در قانون اساسی بر آن تاکید شده است. در اصل دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بند ششم آمده است: «جمهوری اسلامی ایران نظامی برپایه... ایمان به کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسئولیت او در برابر خداست». اصل سوم قانون اساسی نیز وظایف دولت جمهوری اسلامی ایران را به شرح زیر برشمرده است:

«دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است برای نیل به اهداف مذکور در اصل دوم همه امکانات خود را برای امور ذیل به‌کار برد:

1. ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوی و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی.

2. بالابردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه‌ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه‌های گروهی و وسایل دیگر.

3. آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همگان در تمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی.

4. تقویت روح بررسی و تتبع و ابتکار در همه زمینه ها‌‌ی علمی ، فنی ، فرهنگی و اسلامی از طریق تاسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان.

توجه به تربیت و تعالی انسان و ایجاد زمینه و محیط مناسب برای رشد فضایل انسانی، اصلی بنیادین است که ریشه در اعماق جهان‌بینی و انسان‌شناسی اسلامی دارد. نه تنها هدف نظام جمهوری اسلامی بلکه به تعبیر قرآن مجید هدف از بعثت انبیای الهی و فراتر از همه، هدف از آفرینش نیز تزکیه و تعلیم انسان است. بنابراین اصلی‌‌ترین هدف نظام اسلامی نیز ایجاد جامعه‌ای متعالی است که تجلی‌گاه ارزش‌های والای انسانی و معنوی باشد. بر اساس تعالیم اسلام، تربیت الهی انسان و ایجاد محیطی مناسب برای حفظ سلامت معنوی او، موجب سعادت او در دنیا و آخرت خواهد شد. بر اساس این هدف، دولت جمهوری اسلامی موظف است محیط عمومی جامعه را به نحوی سامان دهد و امور را به گونه ای تدبیر نماید که تک تک افراد جامعه به سعادت حقیقی دست یابند. علاوه ‌‌بر ‌‌این، اهداف فرهنگی دیگری نیز مورد توجه بوده است که می‌توان آنها را به عنوان اهداف فرعی یا راهبردهای دستیابی به هدف اصلی قلمداد نمود. از میان این اهداف می‌‌توان به‌‌ چهار هدف اساسی فرهنگی اشاره کرد.

الف. تربیت الهی انسان: دستیابی به کمال انسانیت اصلی‌ترین هدف نظام است. نظام جمهوری اسلامی با وجود مشکلات متعددی که در راه تحقق اهدافش داشته، در این بخش به توفیق‌‌های چشمگیری دست یافته است. تقدیم صدها هزار شهید که بر اساس ارزش‌های اسلامی الهی‌ترین و کامل‌ترین انسان‌ها قلمداد می‌شوند، تربیت جوانان متعهد با‌انگیزه و مخلص در قالب تشکل بسیج مستضعفان، تربیت حافظان و قاریان بی‌شمار قرآن کریم، رشد روزافزون جوانان مسجدی و... نمونه‌‌هایی از این موفقیت چشمگیر هستند. بر اساس آمارهای سازمان ملی جوانان و آموزش و پرورش، درصد بسیاری از جوانان، نمازخوان و به مسائل مذهبی معتقد هستند. این موفقیت تربیتی و فرهنگی انقلاب اسلامی در مقایسه با سایر انقلاب‌های ایدئولوژیک، توجه بسیاری از اندیشمندان را به خود جلب کرده است.

ب. پیرایش و پالایش فرهنگ خودی از مظاهر بیگانه: پالایش فرهنگ خودی از ناسره‌های وارداتی فرهنگ غربی، در جامعه‌ای که سالیان دراز زیر موج خودباختگی فرهنگی در حال نابودی بوده است، بیشترین توجه بنیانگذار جمهوری اسلامی را به خود جلب کرده بود. عدم تناسب این فرهنگ وارداتی با نظام ارزشی، موجب دوگانگی و خودباختگی بخشی از جامعه جوان کشور در سال‌های پیش از انقلاب شده بود. این تهاجم آشکار فرهنگی که هدفی جز استحاله و خودباختگی نداشت، خطرات بالفعل و بالقوه زیادی را متوجه فرهنگ ملی کرده بود. از‌این‌رو بیش از هر چیز، جهت‌گیری کلی انقلاب اسلامی در جهت زدودن آثار مهلک این تهاجم شکل گرفت.

ج. غنی سازی و بازپروری فرهنگ خودی: همزمان با زدودن فرهنگ بیگانه، تقویت فرهنگ خودی نیز ضروری بود. در واقع این دو مورد در صورت تحقق می‌توانستند اثرات مطلوبی بر یکدیگر داشته باشند. تحقق اهداف مذکور با تمسک به احکام و ایدئولوژی اسلامی و بهره‌گیری از مواریث فرهنگ ایرانی میسر می‌نمود.تقویت فرهنگ خودی موجب حفظ آن از آسیب‌های فرهنگی و ارتقای سطح فرهنگ عمومی می‌شد. تلاش مجموعه نظام در جهت تقویت فرهنگ ملی و دفع فرهنگ غیر خودی، بر کسی پوشیده نیست.

د. استقلال فرهنگی: چنانچه فرهنگ عمومی کشور از مظاهر فرهنگ غیر خودی زدوده شود و همزمان فرهنگ خودی به گونه‌ای دقیق و متناسب با نیازهای روز تقویت گردد، زمینه‌های استقلال فرهنگی فراهم آمده است. استقلال در همه ابعاد آن و بخصوص استقلال فرهنگی از اصلی‌ترین دغدغه‌های بنیانگذار جمهوری اسلامی بود. انقلاب در صدد ایجاد فرهنگی مستقل و مبتنی بر ایدئولوژی اسلامی بود. ما از چنین فرهنگی در سایه تعالیم انقلاب به عنوان فرهنگ پیشروری ایرانی ـ اسلامی یاد می‌کنیم. توجه به پی‌ریزی فرهنگ مولد و پیش‌رو، به جای فرهنگ پیرو از مهم‌ترین اهداف انقلاب است. برای دستیابی به اهداف فوق اصلاح تشکیلات دولتی موجود بر اساس مدل تمرکزگرا موجب شد تا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شکل گیرد. هدف این وزارتخانه عبارت است از: ایجاد محیط مساعد برای اشاعه ارزش‌های اسلامی و رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی و نفوذ فرهنگی اجانب و بالابردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه‌ها با استفاده صحیح از وسایل مختلف سمعی و بصری و رسانه‌های گروهی و جمعی و ابتکار در زمینه‌های فرهنگی و هنری و احیا و معرفی فرهنگ اسلام و انقلاب اسلامی و نیز میراث تمدن اسلامی با توسعه امور زیارتی و سیاحتی و نیز اقدام در جهت شناساندن پیشرفت‌های جمهوری اسلامی به جهانیان و برقراری روابط برادرانه و گسترش مبادلات فرهنگی بر اساس معیارهای اسلام با همه مسلمانان و مستضعفان جهان.