آغاز تمرين بندگی

ماه رجب از راه مي‌رسد و نويدبخش بندگاني است كه توفيق استشمام رحمت الهي در پيچ و خم‌هاي زندگي مادي، آنان را از افتادن در پرتگاه‌هاي دنيايي حفظ كرده و با قرار گرفتن در مسير رحمت و بخشش الهي، تمرين بندگي را ديگربار آغاز مي‌كنند.

 نسيم ماه رجب از راه مي‌رسد و دل‌هاي بندگان خدا را نوازش مي‌دهد و در گوش سالكان كوي دوست چنين زمزمه مي‌كند كه‌اي در راه ماندگان و كساني كه بازي روزگار، دل‌هاي شما را به خود مشغول ساخته؛ اينك زماني است كه پروردگار مهربان بيشتر از هر زمان ديگري به دنبال بهانه است تا محرومان را به صراط مستقيم رهنمون شده و غافلان را از خواب دنياي زودگذر بيدار كند تا شايد براي آخرت خود توشه‌اي فراهم كنند. روزه‌هاي ماه رجب، فضيلت و برتري ليله الرغائب در نخستين شب جمعه اين ماه، مراسم معنوي و روحاني اعتكاف از سيزدهم رجب، اعمال مربوط به نيمه ماه، مبعث رسول رحمت و مهرباني (ص) و همچنين ميلاد امام باقر و جواد الائمه (ع) دل‌هاي شيعيان و دوستداران ائمه معصومين (ع) را شاد كرده و از عظمت و برتري اين ماه حكايت دارد. ماهي كه روزه، شب زنده داري و صلوات بر پيامبر اكرم (ص) در آن بسيار فضيلت دارد و زيارت آن حضرت و امير مومنان (ع) نيز سفارش شده است. خدا براي اعمال و عبادات ماه رجب به قدري آسان گرفته كه حتي افرادي كه قادر به روزه گرفتن در اين ماه نيستند، با گفتن (صد مرتبه) تسبيح وارد شده، مي‌توانند از فضيلت روزه آن روز بهره مند شوند.  سبحان الاله الجليل، سبحان من لاينبغي التسبيح الا له، سبحان الاعز الاكرم، سبحان من لبس العز و هو له اهل؛ يعني منزه است خداي بزرگ، منزه است آن‌كه تنزيه و تسبيح جز براي او شايسته نيست، منزه است خداي برتر و كريم‌تر، منزه است آن‌كه لباس عزت در بردارد و شايسته آن است.

 چه شخصي حاضر است درك فضيلت شب زنده داري در نخستين شب از ماه رجب را كه يكي از چهار شبي است كه در تمام سال با شب‌هاي ديگر تفاوت دارد، از دست بدهد؟ وقتي حضرت محمد(ص) ماه رجب را ماه خدا معرفي مي‌كند و مي‌فرمايد شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امت من است، ديگر چه نيازي به وصف اين ماه و برشمردن اوصاف آن است. وقتي رسول خدا (ص) مي‌فرمايد كسي كه يك روز از ماه رجب را روزه بگيرد، موجب خشنودي خداي بزرگ و غضب الهي از او دور و دري از درهاي جهنم روي او بسته مي‌شود، متوجه عظمت روزهاي ماه رجب مي‌شويم.

 مرحوم ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي در كتاب المراقبات براي اهل دل و معنا، سفارش‌هاي ظريف و عارفانه‌اي دارد كه بر غناي استفاده از اين ماه مي‌افزايد و سالك الي‌الله را در مسير خود محكم و استوار مي‌سازد. بسياري از بزرگان اخلاق و عرفان با تاكيد بر اينكه سه ماه رجب و شعبان و ماه مبارك رمضان، بركات بسياري را نصيب انسان مي‌كند؛ نكات نغز و جالبي را مطرح مي‌كنند.  حضرت امام خميني(ره) شرافت اين سه ماه را فراتر از درك دانسته و فرمود: در ماه رجب، مبعث بزرگ و ولادت مولا علي بن ابي طالب -سلام‌الله عليه- و بعضي ائمه ديگر، و در ماه شعبان ولادت حضرت سيد الشهدا (ع) و ولادت حضرت صاحب -ارواحنا له الفداء- و در ماه مبارك، نزول قرآن بر قلب مبارك پيغمبر اكرم بوده است و شرافت اين سه ماه در زبان‌ها و در بيان‌ها و در عقل‌ها و در فكرها نمي‌گنجد.

شايد عظمت اين ايام را به راحتي درك نكنيم اما وقتي روش عبادت برخي عارفان را مطالعه مي‌كنيم و آگاه مي‌شويم كه برخي از سالكان الهي براي درك فضيلت شب قدر، تمام سال را شب زنده داري مي‌كردند تا مبادا فضيلت شب قدر از دستشان برود، به فاصله عميق خود با رمز و رازهاي اين عاشقان و دوستان خدا پي مي‌بريم و از خود شرم مي‌كنيم كه ما چگونه عبادت و بندگي مي‌كنيم و آنان چگونه! اما آرزو مي‌كنيم تا خداوند چنين توفيقاتي را هم نصيب ما كند. رهبر معظم انقلاب از دعاهاي ماه رجب به عنوان دريايي از معرفت ياد كرده كه علاوه بر تعليم و تزكيه، حقايقي را به ما مي‌آموزد كه در زندگي به آن نيازمنديم.

حضرت آيت‌ا... خامنه‌اي با تاكيد بر مغتنم شمردن ياد خدا فرموده‌اند: ايام ماه رجب نزديك است. دعاهاي ماه رجب يك دريايي از معرفت است. دعا فقط اين نيست كه انسان دل را به خدا نزديك مي‌كند؛ اين هست، فراگيري هم هست. در دعا هم تعليم است، هم تزكيه هست. دعا هم ذهن را- اين دعاهاي ماثور از ائمه (عليهم‌السّلام) - روشن مي‌كند، حقايقي را، معارفي را به ما مي‌آموزد كه در زندگي به آن‌ها نياز داريم، و هم دل را متوجه به خدا مي‌كند. بعضي از كساني كه مي‌خواهند حقيقت اين ماه‌هاي عزيز را درك كنند، قبل از شروع ماه رجب براي خود برنامه‌ريزي ديني مي‌كنند و روزه را كه اجر و ثواب بسياري در ماه‌هاي رجب و شعبان دارد، سرلوحه برنامه‌هاي خود قرار مي‌دهند. داستان ملك داعي خود روايتي ديگر است كه شنيدن آن موجب حسرت كساني مي‌شود كه شب‌هاي ماه رجب را به راحتي سر بر بالين مي‌گذارند و به خواب شيرين مي‌روند. بر اساس روايتي كه از پيامبر اعظم (ص) نقل شده؛ فرشته‌اي در آغاز ماه رجب از شب تا سحر ندا مي‌دهد كه خوشا به حال تسبيح‌كنندگان و ذاكران خدا و خوشا به حال فرمانبرداران از خدا و حق تعالي مي‌فرمايد من همنشين آن كسي هستم كه او همنشين من باشد و فرمانبر كسي هستم كه فرمانبردار من است و آمرزنده آن كسي هستم كه از من طلب بخشايش و آمرزش كند. چقدر سخت است كه از رحمت خداوند در اين ماه دور و از عبادت و راز و نياز محروم باشيم و ريسمان ميان خود و رب العالمين را پاره كنيم، در حالي كه خداوند فرمود: ماه رجب، ماه من و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من است. آن كسي كه در اين ماه مرا بخواند، من او را اجابت مي‌كنم و هر كس از من چيزي بخواهد، به او مي‌بخشم و هر كسي طلب هدايت از من كند، او را راهنمايي و هدايت مي‌كنم. من ماه رجب را چونان ريسماني بين خود و بندگانم قرار داده‌ام، هر كس اين ريسمان را بگيرد، ‌به من مي‌رسد. خدايا هر سال كه ماه رجب آغاز مي‌شود به خود وعده مي‌دهم كه با اعمال و عبادت‌هايي كه براي من قرار دادي، زندگي‌ام را سر و سامان دهم و حضور تو بيشتر از همه بندگان در رفتار و كارهايم نمايان شود. اما وقتي اين ماه‌هاي پر فضيلت به ويژه مبارك به پايان مي‌رسد و در نماز عيد فطر حاضر می‌شوم و دست به قنوت برمي‌دارم، احساس مي‌كنم از قافله خوبان عقب افتادم و كمتر از همه توشه براي قيامت برداشته‌ام، هرچند تو آنقدر داراي فضل و رحمت هستي كه به نسيم رحمت تو، خود را تسكين مي‌بخشم. هنوز دير نيست. مفاتيح را‌برداريم و فضيلت‌هاي ماه رجب و اعمال اين ماه الهي را مرور كنیم تا شايد با آمادگي بيشتري وارد اين ماه شده و بتوانيم خود را براي ميهماني ماه مبارك رمضان آماده كنيم. دعاي امام صادق (ع) در هر روز از ماه رجب كه مي‌فرمايد خاب الوافدون علي غيرك... نصب العيني براي پويندگان حقيقت و جويندگان آخرت است. آري، آنان كه بر غير تو اميد بستند، نااميد شدند و كساني كه به غير از تو رو كردند، زيانكار شدند و آنان كه جز به درگاه تو فرود آمدند، تباه گشته و كساني كه جز از فضل تو پوييدند، گرفتار قحطي شدند. چقدر زيبا امام صادق (ع) تو را در اين ماه وصف مي‌كند و مي‌فرمايد: در خانه ات به روي مشتاقان باز و خير و نيكي تو به خواستاران، عطا شده و فضل و بخششت براي خواهندگان آزاد است. عطايت براي آرزومندان مهياست و روزي تو حتي براي كساني كه نافرماني تو را كنند، گسترده است و بردباريت حتي درباره آن‌كه به دشمني تو برخاسته، شامل است. يكي از نكات جالب در دعاي امام صادق (ع) شيوه‌اي است كه خداوند براي بندگان خود قرار داده است: شيوه تو نيكي به بدكاران است و راه و رسم تو، زندگي دادن به سركشان است. خدايا پس مرا به راه يافتگان، رهبري كن و كوشش كوشايان را روزي‌ام كن و مرا از بي‌خبران دور شده از دربارت قرار مده و در روز قيامت گناهانم را بيامرز. اعمال ماه رجب شامل اعمال مشترك، براي تمام ماه و اعمال ويژه است كه مربوط به بعضي از روزهاي آن است و در ميان اعمال ويژه، اعمال شب و روز اول اهميت خاصي دارد كه زيارت امام حسين (ع) در شب اول ماه رجب و همچنين در روز اول باعث آمرزش گناهان مي‌شود و در روايتي از امام صادق (ع) آمده است هر كسي امام حسين (ع) را در روز اول رجب زيارت كند، خداوند او را بيامرزد. اينك كه توفيق زيارت امام حسين (ع) را در بارگاه مقدسش نداريم، از راه دور آن حضرت را زيارت كرده و از خدا بخواهيم ما را در ميان درياي مغفرت و رحمت بيكران خود، مشمول بخشش و آمرزش كند تا با روحي مشتاق عبادت و تشنه راز و نياز با معبود وارد ماه رجب شویم و اين ماه را مقدمه‌اي براي درك فضيلت شب قدر قرار دهد. دوباره ماه رجب فرا رسيد و فرصت مهيا شد تا ذكر شيرين يا من ارجوه لكل خير را چاشني نمازهايمان كنيم و با معتكفان كوي دوست همصدا شويم تا اعمال ام داود را در نيمه رجب زمزمه كنيم. نسيم ماه رجب دوباره وزيدن گرفت تا هزار بار ذكر لا‌اله الا‌الله را تمرين كنيم.