صله رحم

صله رحم

قال الباقر (ع): «افْضَلُ ما تَوَسُّلَ بِهِ الْمُتَوَسّلُونَ الْایمانُ بِاللَّهِ وَ صِلَةُ الرُّحِمِ»

صله‌رحم یکی از اصول اخلاقی فردی و اجتماعی است؛ که باعث رونق زندگی و موجب طراوت معنوی انسان می‌گردد و از حسناتی است که در دل خویش بسیاری از زیبایی‌های اخلاقی را جای داده است. این صفت زیبا سراپای آدمی را سرشار از خوبی‌ها می‌کند و فرد را به بالاترین قله‌ها‌ی انسانیت سوق می‌دهد. منشأ بسیاری از محسنات اخلاق در صله‌رحم نهفته است و در همین عمل اجتماعی بسیاری از خلق‌وخوی‌های فردی به تعالی می‌رسد، پس اولین منفعت این صفت برای خود فرد بوده و در ادامه بُعد اجتماعی می‌یابد. در همین رابطه امام باقر(ع) می‌فرماید:

«صِلَةُ الْارْحامِ تُحَسّنُ الْخُلْقَ وَ تُسَمّحُ الْکَفَّ وَ تُطَیّبُ النَّفْسَ ...»[1]

پیوند با خویشاوندان، اخلاق را نیکو، دست را بخشنده و جان را با صفا مى‌کند.

این گوشه‌ای از دلایل عظمت صله‌رحم و جای گرفتن آن در کنار ایمان به خداوند متعال است. این عمل یکی از مسائل بسیار مهم و از عبادات پرقیمت است؛ زیرا لازم است انسان قسمتى از اوقات خود را وقف دیدن پدر و مادر و برادر و خواهر و اقوام دور و نزدیک کند و گاه‌گاهى از آنان دلجویى نموده و مشکلات ایشان را حل نماید.[2] خداوند متعال در این مورد می‌فرماید:

«وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ»^[3]

خدایى را که به‌نام او از یکدیگر درخواست مى‌کنید، بپرهیزید و درباره ارحام کوتاهى ننمایید.

ترغیب فوق‌العاده اسلام به صله‌رحم فقط براى دیدن آنان نیست؛ البته همین امر نیز بسیار مورد تأکید قرار گرفته و دارای ارج و قرب است؛ اما بیشترین علت این توصیه براى رفع حوائج و حل سختی‌ها و درمان دردهاى خویشان است. حتى نباید از آنهایی که با انسان قطع رحم کرده‌اند، فاصله گرفت. عبداللّه‌بن سنان مى‌گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: پسر عمویى دارم که هرچه با او رابطه برقرار مى‌سازم، او قطع رابطه می‌کند، اجازه می‌دهى، من هم با او قطع رابطه کنم؟» (امام اجازه نداد) و فرمود: «اگر تو به رابطه‌ات ادامه دهى، خداوند پیوندتان را برقرار می‌کند، ولى اگر تو هم قطع رابطه کنى، خداوند پیوندتان را قطع خواهد کرد.^[4]

در عیادت رفتن تو فایده است فایده آن باز با تو عایده است‌

پس صله یاران ره لازم شـمار هرکه باشد گر پیاده گر سوار

ور عدو باشد همین احسان نکوست که به احسان بس عدو گشتست دوست‌

این عیادت از براى این صِله است وین صِله از صـد محـبّت حـامله است‌^[5]

مرز صله رحم

سنت الهی صله‌رحم، وظیفه‌ای اخلاقی است که نه تنها با خویشاوندان مؤمن، بلکه حتی با آنان که اهل گناهند نیز واجب است. چه بسا به برکت رفت وآمد‌های بستگان صالح، دیگران نیز راه صلاح پیش گیرند و تأثیر بپذیرند. گاهی ترک بازدیدهای خانوادگی سبب می‌شود که بستگان ناصالح، بر کجی‌هایشان افزوده شود، در حالی‌که حفظ رابطه خویشاوندی، ابزار خوبی برای بازداشتن آنها از انحراف بیشتر خواهد بود. یکى از شیعیان از امام صادق(علیه السلام) مى‌پرسد: برخى خویشاوندانم‌ خط و تفکر دیگرى دارند، غیر از فکر و مرامى که من دارم. آیا آنان بر من حقى دارند؟ حضرت فرمود: آرى، حق قرابت و خویشاوندى را چیزى قطع نمى‌کند. اگر با تو همفکر و هم عقیده باشند، دو حق بر تو دارند: یکى حق خویشاوندى، دوم حق اسلام و مسلمانى.[6]

صله ‌رحم و طول عمر

مقابل این صفت پسندیده، قطع رحم است که به گفته تمام علما، از گناهان کبیره است. علاوه‌بر آثار اخروی، چیزی که بر کسی پوشیده نیست، آثار دنیوی قطع رحم است که در کوتاهی عمر و تهیدستی آشکار می‌گردد. حضرت صادق به میّسر فرمودند: من یقین دارم اهل صله‌‌رحم‌ هستى. میّسر گفت: آرى جانم به فدایت، من در جوانى در بازار کار مى‌کردم و مزدم دو درهم بود، یک درهمش را به عمویم و درهم دیگرش را به دایی‌ام می‌پرداختم. حضرت فرمود: به خدا سوگند، دوبار مرگت فرارسید، هرکدام را کمک به عمو و داییات به تأخیر انداخت.[7]