رفتارهای ناپسند در حق ما

 گاهی يك سلسله از رفتارهاي ناپسند، متوجه من مي‌شود. من در مقابل چنين رفتارهايي چه عكس العملي بايد نشان دهم؟ اينگونه از رفتارها را مي‌توان به سه دسته تقسيم كرد: ۱) وظيفه ديگري است كه رفتاري را در حق من انجام ندهد؛ ولي انجام داده است. مثلا همسايه است و نبايد به همسايه اش ظلم كند ولي ظلم كرده است.

۲) وظيفه ديگري است كه رفتاري را در حق من انجام دهد؛ ولي انجام نداده است؛ مثلا بايد صله رحم كند ولي نكرده است.

 ۳) وظيفه‌اي است كه اخلاق اجتماعي اقتضاي انجام آن را دارد؛ گرچه نه انجام آن واجب است و نه ترك آن حرام. مثلا به كمك دوستي احتياج دارم؛ ولي او با وجود توانايي، از اين كمك، دريغ مي‌كند.

دسته اول از اهميت بيشتري برخوردار است. اينكه كسي نسبت به انسان ظلم كند، حقش را تضييع كند، مالش را تلف كند، به او توهين كند، آبرويش را بريزد، بطور كلي در حق او ظلم كند، در اين موارد چه بايد كرد؟

 درباره دسته سوم حضرت امير (ع) مي‌فرمايند: «يعطي من حرمه». در زماني كه او به تو احتياجي داشت، فراموش كن كه روزي تو را محروم كرده است و در مقابل، ياريت را از او دريغ نكن. اگر به كمك مالي محتاج شد، در حد توان به او كمك كن و فراموش كن كه روزي تو نياز مالي داشتي و او به تو كمكي نكرد.

 درباره دسته دوم مولا علي (ع) مي‌فرمايند: «يصل من قطعه». اگر كسي از خويشاوندان ارتباطش را با من قطع كرد و اين تكليف- كه بعد از احسان به والدين از واجب‌ترين تكاليف انسان‌هاست- را انجام نداد، وظيفه من در مقابل او چيست؟ من رحم او هستم و رحم، طرفيني است؛ ولي او به وظيفه اش عمل نكرد، چه بسا سالي گذشت و نيامد احوالي از خويش خود بپرسد، يا راه دوري بود يك تلفن نزد، در ايام عيد تبريكي نفرستاد و خلاصه حداقل صله رحم را بجا نياورد و طوري رفتار كرد كه گويا با من رابطه خويشي ندارد، در اينجا وظيفه اين است كه سعي كنيم رابطه قطع نشود. او به وظيفه اش عمل نكرد من نبايد به او نگاه كنم بلكه بايد سعي كنم اين پيوند گسسته نشود. اين پيوندي است كه خدا بين انسانها برقرار كرده است و حكمت‌هايي در آن نهفته است. صله رحم يكي از واجب‌ترين وظايف شرعي است كه متاسفانه كمتر درباره اش بحث مي‌شود. در صورتي كه بعد از احسان به والدين يكي از بزرگ‌ترين واجبات است. كسي كه صله رحم نكند هم در دنيا عقوبت مي‌شود هم در آخرت. خداي متعال هم مي‌فرمايد همچنان كه تو خويشاوندت را قطع كردي من هم تو را قطع مي‌كنم. تو ديگر رابطه‌اي با من نداري. كسي كه رابطه اش را با خويشاوندش قطع كند، خدا هم با او قهر مي‌كند. (مشكاه الانوار في غررالاخبار/ص۱۶۵) قطع رحم گناه بزرگي است. درچند آيه از آيات قرآن كريم راجع به قطع رحم بحث شده است. (از جمله آيات ۷۲ بقره) اينها وظايف ماست درمقابل كسي كه وظيفه خودش را ترك كرده است.