علل دین گریزی

پرسش: اگر دین باوری در انسان‌ها فطری است چگونه است که برخی گرایش به دین ندارند یا گرایش آنان به دین کم است؟ راهکار درمان عدم گرایش یا بی انگیزگی نسبت به دین چیست؟

پاسخ: شکی نیست که دین باوری در انسان‌ها جنبه فطری دارد، یعنی هر کسی بر اساس نوع خلقت انسانی و گرایش فطری خود، بدون استدلال و دلایل عقلی و بدون معلم و استاد، خداآگاه و خداجو است. علاءبن فضیل می‌گوید: از امام صادق(ع) درباره گفتار خداوند که فرمود: «فطره الله التی فطر الناس علیها» سوال کردم. حضرت فرمود: این فطرت توحید است.(بحارالانوار، ج3، ص 277) بنابراین اگر انسان سیر حرکت خود را براساس همان گرایش فطری قرار دهد، به طور طبیعی هیچ گاه نه تنها از دین دور نمی‌شود بلکه روز به روز دین مداری او تقویت می‌شود. از طرفی اگر در اثر بروز و ظهور موانعی همانند پیروی از ظن و گمان، تبعیت از هوای نفس، نامساعد بودن عوامل محیطی اعم از خانواده، جامعه و... حجاب یا حجبی روی این گرایش فطری را بپوشاند، در چنین شرایطی دیگر گرایش فطری تلالو و تجلی خارجی ندارد و چنین افرادی نه تنها دین محور نیستند بلکه با هرگونه آموزه‌های دینی و وحیانی مقابله می‌کنند. چنانچه در روایتی آمده است که هر کسی براساس فطرت الهی خود آفریده می‌شود، اما در اثر تربیت پدر و مادر خود یهودی، مسیحی یا مجوس می‌شود. بنابراین اگر انسان در مسائل دین شناسی به گونه افقی بیندیشد و همه مسائل را براساس روال مادی و عادی تبیین کند و منطقه ادراک و اندیشه او خیال و وهم باشد، یا هرگز گرایش به دین ندارد یا گرایش او کمتر است. از این رو، ممکن است این نوع دین داری زوال پذیر باشد.

اما اگر براساس سیر عمودی و با دید الهی، دین را بررسی کند و دریابد که حقیقت دین از نزد خدا آمده است و منطقه اندیشه و ادراک او به سمت عقل باشد، گرایش و اشتیاق او به دین بیش تر است.

قرآن کریم در تجلیل خود درباره منحرفان از دین الهی، می‌فرماید:

«ان یتبعون الاالظن و ما تهوی الانفس»(نجم-32)

اینان در مسائل علمی و اعتقادی به گمان و ظن اکتفا می‌کنند، نه به یقین و برهان، و نیز در مسائل عملی به سمت خواسته‌های دل، حرکت می‌کنند.

دو پدیده پیروی از ظن و گمان در بخش ادراک و اندیشه، و حرکت در مسیر هوا و هوس در بخش انگیزه، پدیده‌های خطرناکی هستند؛ زیرا اولامبدا گمان و خیال، شیطان است. ثانیا گمان، تنها از یک راه به دست نمی‌آید، بلکه می‌تواند از راه‌های متعدد پدیدار شود و انسان گمان محور را در دام خود گرفتار کند و در مقام عمل نیز به دلیل گوناگونی امیال و بی حد و مرزی خواسته‌های نفس، شیطان از این راه‌ها سوءاستفاده می‌کند و انسان را به اعمال بد سوق می‌دهد. اگر انسان بخواهد به این دو پدیده خطرناک مبتلانشود، باید در دین شناسی، پیرو یقین و استدلال و تعقل باشد و در مقام دین داری، جز رضای خدا را طلب نکند.