فکر و اندیشه قبل از سخن‌گفتن

انسان هر روز باید به خود تذکر دهد که ای انسان مراقب زبان خود باش، زیرا این عضو بسیار حساس و سرنوشت ساز است هم می‌تواند تو را به اوج قله سعادت و خوشبختی برساند، به گونه ای که در دنیا و آخرت از آثار بسیار ارزشمند آن بهره مند شوی و سرنوشتی زیبا و نورانی را برای خود رقم بزنی و هم می‌تواند تو را از قله رفیع انسانیت و خوشبختی به زیرکشیده و سیاه ترین سرنوشت را در زندگی برای تو به بار آورد. پس همیشه مراقب آن باش که با طناب آن در چاه گمراهی و هلاکت ابدی واقع نشوی.

سکوت نمودن

انسان هر قدر کمتر حرف بزند، کمتر در زندگی دچار خطا و لغزش می‌شود، تمرین سکوت به انسان این قدرت را می‌دهد که بتواند اختیار زبانش را داشته باشد به گونه ای که سخنی به ناحق و ناشایست نگوید. حضرت داوود(ع) به فرزندش حضرت سلیمان در یکی از سفارشات خویش می‌فرماید: (فرزندم بر تو باد سکوت طولانی، زیرا پشیمانی بر طولانی شدن سکوت، بهتر است از اینکه بارها از زیادی سخن پشیمان شوی). بیان نورانی حضرت داوود، حاکی از نقش فوق العاده مهم سکوت در حفظ سعادت و نجات ابدی انسان دارد. در پایان این بخش تذکر این نکته ضروری است که مراد از سکوت این نیست که انسان برای همیشه مهر خاموشی بر دهان بزند و سخن نگوید زیرا بسیاری از مسائل مهم زندگی اعم از مادی و معنوی، فردی و اجتماعی از طریق سخن گفتن انجام می‌شود، بلکه منظور از سکوت نمودن آن است که انسان در سخن گفتن به حد ضرورت و لزوم اکتفا نماید و از سخنان بیهوده و بی ارزش پرهیز نماید. امیرالمؤمنین (ع) در این باره می‌فرماید: (الکلام کالدواء قلیله ینفع و کثیره قاتل)؛ سخن گفتن مانند دارو است که اندکش مفید و زیادش کشنده است.

فکر و اندیشه

برای اینکه انسان از خطرات مهلک زبان در امان بماند، ابتدا باید در مورد سخنی که می‌خواهد بگوید فکر نماید که آیا سخن سودمندی هست یا خیر؟ خدا راضی هست یا خیر؟ و بعد از اینکه اطمینان خاطر به سلامت آن پیدا نمود، آن را به زبان آورد. امام حسن عسکری(ع) در این باره می‌فرماید: (قلب الاحمق فی فمه و فم الحکیم فی قلبه)؛ عقل انسان احمق در دهان اوست و دهان انسان دانا و حکیم در عقل اوست. (یعنی انسان احمق قبل از اینکه فکر کند، سخن می‌گوید برعکس انسان دانا قبل از سخن گفتن تفکر می‌کند).