شوخی در اسلام

قال الباقر(ع) :« إن الله یحبّ المُداعِب فی الجماعه بلا رفثٍ » (وسائل الشیعه، ج12،ص113،باب استحباب مزاح)

در رابطه با شوخی و مزاح، دو دسته روایات وجود دارد. از یک سو، دسته‌ای از روایات، شوخی و مزاح را مورد نکوهش قرار داده‌اند و از طرف دیگر، پاره‌ای از روایات آن را مورد تمجید قرار داده و حتی آن را از نشانه‌ها و ویژگی‌های انسان مؤمن بر شمرده‌اند. امام صادق (ع) در روایتی می‌فرمایند :

« ما من مؤمنٍ إلاّ و فیه دُعابهٌ ، قلت : و ما الدُعابه؟ قال : المزاح[1]»

هیچ مؤمنی نیست مگر اینکه در او دعابه است. راوی می‌گوید : عرض کردم دعابه چیست؟ فرمودند: شوخی و مزاح.

از مجموع روایات می‌توان چنین نتیجه گرفت که اگر شوخی و مزاح همراه با گناه و تمسخر دیگران نباشد، پسندیده است و همچنین شوخی‌های زیاد و نابجا در روایات مورد نکوهش قرار گرفته است. پیامبر گرامی اسلام (ص) می‌فرمایند :

« إنّی لأمزحُ و لا أقول إلا حقّاً[2]»

همانا من شوخی و مزاح می‌کنم ولی به جز حق چیزی نمی‌گویم.

یکی از نکاتی که در سیره پیامبر اسلام (ص) دیده می‌شود، شوخی و مزاح آن حضرت با اصحاب خودشان است. در روایت وارد شده است که روزی حضرت با علی (ع) مشغول خوردن خرما بودند. حضرت خرما را می‌خوردند و هسته‌هایش را جلوی علی(ع) می‌گذاشتند. وقتی دست از خرما خوردن کشیدند ؛ تمام هسته‌ها در جلوی حضرت علی (ع) جمع شده بود. پیامبر (ع) رو به حضرت علی (ع) کردند و فرمودند: یا علی! تو چقدر پرخوری!

حضرت علی (ع) عرض کردند: یا رسول الله ! پر خور کسی است که خرما را با هسته‌اش خورده است.[3]

[1] - کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم ، جلد دوم، ص663 باب دعابه و ضحک ، حدیث 2
[2] - علامه مجلسی ، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، 1404هق، ج16، ص298
[3] - شبّر ، عبد الله ، اخلاق ، ترجمه محمد رضا جباران، قم ، انتشارات هجرت ،چاپ پنجم ،1379هش، ص231