اولیات

كلمات كليدي : اوليات، موضوع محمول، نسبت

نویسنده : مهدي افضلي

اولیات از جمله قضایایی است که کمتر کسی در بداهت و مبدا برهان بودن آن تردید کرده‌ است. منطق‌دانان و فیلسوفان متقدم اولیات را در زمره بدیهیات و دارای ارزش معرفتی بالا می‌دانستند، برخی از معاصران نیز که در بداهت برخی از مبادی که نزد گذشتگان بدیهی انگاشته می‌شد تردید کرده‌اند در خصوص اولیات آنرا دارای ارزش معرفتی‌ای می‌داند که گذشتگان از این‌گونه مبادی انتظار داشتند.

در تعریف اولیات گفته‌اند: قضایایی است که عقل بدون در نظرداشت سبب خارجی، ‌صرفا با تصور طرفین قضیه (موضوع و محمول) و تصور نسبت میان‌آندو، آن‌را تصدیق می‌کند. از باب نمونه وقتی گفته می‌شود "کل بزرک‌تر از جزء است"، در این‌صورت برای تصدیق آن نیاز به چیز دیگر بیرون از خود قضیه نیست، صرف تصور "کل"، "جزء" و مفاهیم "کوچک‌تر" و "بزرک‌تر"، برای تصدیق به این‌که کل بزرگتر از جزء است کفایت می‌کند. چنان‌که در قضیه "اجتماع نقیضین ممکن نیست" نیز همین حکم صادق است. این‌‌گونه قضایا افزون بر کلیت‌شان ضرورت نیز دارند، لذا در میان مبادی برهان از جایگاه خاصی برخوردارند. اساس و زیر بنای تفکر آدمی همین اولیات است. ممکن است گفته شود مواردی‌که به عنوان قضایای اولی از آن یاد شد، از سوی برخی از اندیشوران مورد انکار قرار گرفته است. ولی باید دانست که اگر آن‌ها به چنین حکمی تصریح نکرده‌اند یا به دلیل آن بوده که معنای موضوع و محمول درست فهمیده نشده است یا این‌که از موضوع و محمول معنای دیگری را اراده کرده‌اند. و گرنه اگر کسی درک درستی از "اجتماع نقیضین" و "امکان" داشته باشد، بی‌درنگ به عدم امکان اجتماع نقیضین حکم خواهد کرد.

منابع :

1) طوسی،‌ نصیر الدین،‌ اساس الاقتباس, به تصحیح مدرس رضوی, انتشارات دانشگاه تهران, 1326، ص 376-384.

2) سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، تصحیح علامه حسن حسن زاده آملی، قم، نشر ناب، 1380، چ چهارم، ج1،ص324.

3) مظفر، محمد رضا، المنطق، نجف اشرف، مطبعه النعمان، ط3، ص315.

4) خوانساری،‌ محمد، منطق صوری، تهران، آگاه، 1373،‌ چاپ7، ص202-203

5) اژه‌ای، محمد علی، مبانی منطق، تهران، سمت، 1377، ص171.


مقاله
نویسنده	مهدي افضلي

مقاله

نویسنده

مهدي افضلي

جدیدترین ها در این موضوع

امامت از ديدگاه نهج البلاغه

اختلاف مذهبي بين مسلمين سه ريشه اصلي دارد. نخستين اختلاف بر سر جانشيني پيامبر اسلام، مسلمانان را به دو دسته شيعه و سني تقسيم کرد.دومين اختلاف مسلمين در اصول دين و مسائل اعتقادي است که سبب پيدايش مکاتب مختلف کلامي گرديد که مهمترين آن ها اشاعره، معتزله، مرجئه و شيعه است. سومين اختلاف در احکام و فروغ دين است که در نتيجه آن مذاهب مختلف فقهي مانند شافعي، حنبلي، مالکي، حنفي و جعفري پديدار شد. 14 آذر 1395, 23:44

نگاهی به مسأله حساس امامت در نهج البلاغه

احتمالا بتوان از این سخن دردمندانه این نکته را به دست آورد که اهمیت امامت فقط در مدیریت جامعه نیست بلکه در مقام فهم دین نیز بسیار حائز اهمیت است که البته طبق دلایل بسیار متقن ائمه اهل بیت (علیهم السلام) از علمی خدایی بهره مند هستند کما اینکه این مساله را می توان از این سخن حضرت نیز به دست آورد ان احق الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلیهم بامر الله فیه سزاوارترین مردم به امر حکمرانی تواناترین آنها در این امر و عالمترین آنها به دستور خداوند در مورد حکمرانی است. 14 آذر 1395, 23:44

رهبرى صالح از ديدگاه نهج البلاغه

از موضوعات اساسى و مباحث حياتى نهج البلاغه - كه جملگى از مسائل اساسى جامعه انسانى محسوب مى گردد - مساله امامت و رهبرى است . على (ع) در سخنان و رهنمودهاى ارزنده خويش در نهج البلاغه به بيان ابعاد مختلف اين مساله پرداخته اند:اولا: ضرورت آن را در اجتماع بشرى مطرح فرموده اند؛ثانيا: در ارتباط با همين لزوم و ضرورت رهبرى، به امامت و پيشوايى صالح و حق، و نيز به رهبرى ناشايسته و ناحق پرداخته اند. 14 آذر 1395, 23:12

امامت به مفهوم حجت در نهج البلاغه

14 آذر 1395, 12:8

نص بر امامت در نهج البلاغه

کجایند کسانى که به دروغ و از روى حسد- گمان مى کنند که آنان «راسخان در علمند نه ما» خداوند ما را بالا برده و آنها را پایین، به ما عنایت کرده و آنها را محروم ساخته است، ما را وارد کرده، و آنها را خارج؟! تنها به وسیله ما هدایت حاصل مى شود، و کورى و نادانى برطرف مى گردد، امامان از قریش اند امّا نه همه قریش بلکه خصوص یک تیره، از بنى هاشم، جامه امامت جز بر تن آنان شایسته نیست و کسى غیر از آنان چنین شایستگى را ندارد 14 آذر 1395, 12:3

پر بازدیدترین ها

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایتʅ)

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت(5)

عبادت بدون بینش آنان برخی را به اشتباه می انداخت و خطر اشاعه ی این مرض مسری در جامعه بود. امام علی(علیه السلام) به این خطر بیم می داد، آن حضرت(علیه السلام) شنید که مردی از خوارج شب بیدار است و به دعا و تلاوت قرآن مشغول است؛ امام فرمودند:« به یقین خفتن به که با دودلی نمازگزاردن» (نهج البلاغه، حکمت97). 13 آذر 1395, 9:47

اهل بیت علیهم السلام در نهج البلاغه

نهج البلاغه فرهنگ نامه ای است بی مانند که متونش با یک دیگر همگون و همخوان اندو این مساله نشان از جریانات علمی، دانش های دینی و دنیایی این کتاب بزرگ دارد. مهم تر آن که چهره حقیقی، جایگاه و منزلت اهل بیت علیهم السلام را آن گونه که خدا و رسول خواسته است، می نمایاند و با بیش از ده ها عبارت، با صراحت و دلالتی روشن، موقعیت تاریخی امت و نقش آنان را در آینده نشان می دهد. 13 آذر 1395, 11:13

نهج البلاغه بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت ʂ)

نهج البلاغه بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت (2)

هر یک از این دو امتیاز به تنهایی کافی است که به کلمات علی (ع) ارزش فراوان بدهد، ولی توأم شدن این دو با یکدیگر، یعنی این که سخنی در مسیرها و میدان های مختلف و احیاناً متضاد رفته و در عین حال کمال فصاحت و بلاغت را در همه ی آنها حفظ کرده باشد، سخن علی(ع) را قریب به حد اعجاز قرار داده است و به همین جهت سخن علی (ع) در حد وسط کلام مخلوق و کلام خالق قرار گرفته است 13 آذر 1395, 10:3

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایتʄ)

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت(4)

هان ای فیلسوفان و حکمت آموزان، بیایید و در جملات خطبه ی اول این کتاب به تحقیق بنشینند و افکار بلند پایه ی خود را به کار گیرند و با کمک اصحاب معرفت و ارباب عرفان این یک جمله کوتاه را به تفسیر بپردازند و بخواهند به حق وجدان خود را برای درک واقعی آن ارضا کنند به شرط آن که بیاناتی که در این میدان تاخت و تار شده است آنان را فریب ندهد. 13 آذر 1395, 10:21

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت ʁ)

نهج البلاغه، بزرگ ترین سند ماندگاری امامت و ولایت (1)

نهج البلاغه، مشهورترین و ماندگارترین اثر سید رضی(قدس سره) است، که آن را در سال 400 هجری قمری، شش سال پیش از وفات خود با استفاده از دانش وسیع و ذوق سرشار و گزینش نیکوی ادبی، از میان خطبه ها، نامه ها، وصیت نامه ها و کلمات کوتاه حکمت آمیز امیرالمؤمنین(علیه السلام) گردآوری نموده است. 11 آذر 1395, 9:57