ازدواج

كلمات كليدي : ازدواج، معارف قرآن، آرامش، محبت، همسر، ايمان، فرزند صالح

نویسنده : کاظم احمدزاده

واژۀ قرآنی آن "نکاح" و "تزویج" است که با هم مترادفند، تزویج از مادّۀ زوج [جفت] به معنای قرین[1] و همراه کردن دو چیز است، به هر یک از زن وشوهر نیز زوج گویند:[2]

«اُسْکُن اَنتَ وَ زَوجُکَ الجَنّة » (بقره/ 35)،

«...تو با همسرت در بهشت سکونت کن....»

در این آیه به زن واژۀ "زوج" اطلاق شده است نه زوجة.

ازدواج در اصطلاح عرف و شرع عبارت است از پیمان زناشوئی که بر اساس آن برای مرد و زن در برابر هم، تعهّدات اخلاقی و حقوقی پدید می‌آید.[3]

اهمیت ازدواج:

ازدواج یک سنّت الهی و یک حکم فطری و هماهنگ با نظام آفرینش است که انسان برای بقاء نسل و آرامش جسم و روح و حل مشکلات زندگی احتیاج به ازدواج سالم دارد.[4]

در حدیثی از پیامبر اسلام (ص) می‌خوانیم:

«مَنْ تَزَوَّج فَقَدْ أَحرَزَ نِصفَ دینِهِ فلیَتّقِ اللهَ فی النِصفِ الباقی »

«کسی که همسر اختیار کند نیمی از دین خود را محفوظ داشته و باید مراقب نیم دیگر باشد.»[5]

چرا که غریزۀ جنسی، نیرومندترین و سرکش ترین غرائز انسان است و در صورتی که از طریق ازدواج مهار نشود دین و دنیای انسان را به تباهی می‌کشاند.

آثار ازدواج:

1- آرامش:

«و مِنْ آیاتِهِ اَنْ خَلَقَ لَکُم مِنْ اَنْفُسِکُم اَزواجاً لَتَسکُنُوا إلَیها...» (روم/ 21)

«و از نشانه‌ها او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید...»

این آرامش از اینجا ناشی می‌شود که این دو جنس مکمّل همدیگر و یا باعث شکوفایی و نشاط و پرورش یکدیگر هستند بطوری که هر یک بدون دیگری ناقص است و طبیعی است که میان یک موجود و مکمل وجودی او، چنین حالت آرامش بخشی وجود داشته باشد.[6]

2- محبّت و رحمت:

«وَ جَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّة وَ رَحمَةً...» (روم/ 21)

«...و در میانتان مودت و رحمت قرار داد...»

بر اساس این آیه اثر ازدواج، ایجاد رابطۀ محبت آمیز و مهرورزی میان زن و شوهر است که قبل از آن چنین رابطه‌ای وجود نداشت که ازدواج چنین ثمراتی را به ارمغان می‌آورد و از این طریق نیاز فطری انسان به محبت، تأمین می‌شود، پیوند زناشویی هر چند در مرحله نخست، ممکن است جنبۀ شهوانی داشته باشد ولی هرگز در این حد باقی نمی‌ماند بلکه پس از گذشت زمانی چند به صورت یک عشق عمیق که بر اساس ایثار و بخشش استوار است در می‌آید و تا سر حدّ فداکاری پیش می‌رود، این مطلبی است که واژۀ «رحمة» ما را به آن رهنمون می‌سازد.

3- توسعۀ رزق و روزی:

«و أنکحُوا الاَیامی مِنْکُم و الصّالِحینَ مِنْ عِبادِکُم و إمائکُم إن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِهِ و اللهُ واسِعٌ علیمٌ » (نور/32)

«مردان و زنان بی همسر خود را همسر دهید، همچنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را؛ اگر فقیر و تنگدست باشند؛ خداوند از فضل خود آنان را بی نیاز می‌سازد؛ خداوند گشایش دهنده و آگاه است.»

بر اساس این آیه، خداوند متعال وعده داده که افراد فقیر را در سایه ازدواج از فضل خود بی نیاز خواهد ساخت و این وعدۀ خود را با جملۀ «واسعٌ علیمٌ » تأکید کرده است.[7]

در حدیثی از امام صادق (ع)» نقل شده:

«مَنْ تَرَکَ التَزویجَ مَخافَةَ العَیلَةِ فَقَدْ أساءَ باللهِ الظَنَّ »[8]

«هر کس به خاطر ترس از مخارج زندگی (و عیالمند شدن) ازدواج نکند به خدای متعال سوء ظن پیدا کرده است »

چرا که بر اساس آیه بالا، خداوند متعال روزی ازدواج کننده را تضمین نموده است.

4- فرزند صالح:

یکی از آثار مهم ازدواج آن است که انسان می‌تواند یادگاریشایسته بنام «فرزند صالح» تحویل جامعه دهد قرآن می‌فرماید:

«نِسائُکُم حَرثُ لکم فَأتُوا حَرْثَکُم أنّی شِئتُم وَ قَدّموا لِأنْفُسِکُم...»(بقره/ 223)

«زنان شما، محل بذرافشانی شما هستند؛ پس هر زمان که بخواهید می‌توانید با آنها آمیزش کنید. و (سعی نمایید از این فرصت بهره گرفته، با پرورش فرزندان صالح) اثر نیکی برای خود، از پیش بفرستید...»

عبارت "قدّموا لأنفسِکم" اشاره به این دارد که هدف نهایی از آمیزش جنسی، لذت و کامجویی نیست بلکه باید از این موضوع برای ایجاد و پرورش فرزندان شایسته استفاده کرد و آن را به عنوان یک ذخیره برای فردای قیامت پیش فرستاد این سخن هشدار می‌دهد که باید در انتخاب همسر اصولی را رعایت کرد که به این نتیجۀ مهم یعنی تربیت فرزندان صالح و نسل شایسته منتهی شود. [9]

ایمان، شرط اساسی در ازدواج:

از جملۀ اصول انتخاب همسر، برگزیدن همسر مؤمن و با ایمان است:

«و لا تَنکِحوا المُشرِکاتِ حَتّی یُؤمِنَّ وَ لأمَةٌ مُؤمِنَةٌ خَیْرٌ مِن مُشرِکَةٍ وَ لَو اعْجَبَتکُم و لاتُنکِحوا المُشرکینَ حَتی یؤمنوا و لَعَبدٌ مؤمِنٌ خَیرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أعجَبَکُم...» (بقره/ 221)

«و با زنان مشرک و بت پرست، تا ایمان نیاورده‌اند، ازدواج نکنید (اگر چه جز به ازدواج با کنیزان، دسترسی نداشته باشید؛ زیرا) کنیز با ایمان، از زن آزاد بت پرست، بهتر است؛ هر چند (زیبایی یا ثروت یا موقعیت او) شما را به شگفتی آورد و زنان خود را به ازدواج مردان بت پرست، تا ایمان نیاورده‌اند در نیاورید (زیرا) یک غلام باایمان، از یک مرد آزاد بت پرست، بهتر است هر چند (مال و موقعیت و زیبایی او ) شما را به شگفتی آورد....»

اهمیت ایمان به اندازه‌ای است که خدای سبحان کنیز و غلام با ایمان را که از امتیازهای ظاهری برخوردار نیستند خوب می‌داند و زن و مرد بت پرستی را که دارای ویژگیهای شگفت‌آور و جذاب هستند، بد می‌خواند. [10]

مسئولیت خانواده و جامعه در قبال ازدواج:

قرآن کریم در بسیاری از امور، وظایفی را بر دوش افراد جامعه گذاشتهاست که از جمله آن، مسأله ازدواج می‌باشد:

«وأنکِحوا الایامی منکم...»(نور/ 32)

«مردان و زنان بی همسر خود را همسر دهید...»

با اینکه ازدواج یک امر اختیاری و بسته به میل طرفین است مفهوم آیه این است که مقدمات ازدواج آنها را فراهم سازید و بدون شک، اصل تعاون اسلامی ایجاب می‌کند که مسلمانان در همۀ زمینه‌ها به یکدیگر کمک کنند ولی تصریح به این امر در مورد ازدواج دلیل بر اهمیت ویژه آن است. [11]

در حدیثی از امیرمؤمنان علی (ع) می‌خوانیم:

«أفضَلُ الشِفاعاتِ اَنْ تَشفَعَ بَیْنَ اثنینِ فی نِکاحٍ حتّی یجمع اللهُ بَینَهُما »[12]

«بهترین شفاعت آن است که میان دو نفر بر امر ازدواج میانجیگری کنی، تا این امر به سامان برسد.»

پیشنهاد ازدواج از سوی خانوادۀ دختر:

از آنچه قرآن دربارۀ جریان ازدواج حضرت موسی (ع) با دختر حضرت شعیب (ع) نقل می‌کند استفاده می‌شود که لزومی ندارد پیشنهاد ازدواج همواره از سوی پسر و خانوادۀ او باشد بلکه عیب نیست که از سویخانوادۀ دختر نیز پیشنهاد پیوند زناشویی صورت گیرد: [13]

«قَالَ إنّی اُریدُ أنْ اُنکِحَکَ إحدَی ابنَتَیّ هَاتَین...» (قصص/ 27)

«شعیب به موسی) گفت: من می‌خواهم یکی از این دو دخترم را به همسری تو درآورم...»