حزب جمهوری اسلامی

از این رو، افرادی مانند شهید بهشتی آیت الله خامنه‌ای، آیت الله موسوی اردبیلی،حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی و شهید باهنر در سال 1358 ه‍.ش حزب جمهوری اسلامی را به دبیر کلی شهید بهشتی تأسیس کردند.[1] حزب جمهوری اسلامی دارای ساختاری علنی بود و ارکان تشکیلاتی آن عبارت بودند از: عضو، حوزه شورا (بخش، ناحیه، شهرستان و استان) شورای داوری، شورای فقها، هیأت اجرایی و شورای مرکزی.  تأیید امام خمینی (ره) و حضور تعدادی از مسؤولان ارشد نظام در این حزب، در استقبال و جذب افکار عمومی نقش عمده‌ای ایفا کرد و به همین جهت این حزب به سرعت گسترش پیدا کرد.[2] و نامزدهای آن توانستند در سه دوره از چهار دورۀ ریاست جمهوری، پیروز شوند.   علل انحلال افزونی بر این که عده‌ای این حزب را منتسب به گروه خاصّ (روحانیون)‌ و عده‌ای دیگر هم آن را حزب رئیس جمهور، نخست وزیر و رئیس مجلس می‌دانستند. علل دیگری در انحلال آن دخیل بود.   علل درونی حزبی 1- عدم سازماندهی به دلیل گستردگی بی‌رویه دفاتر و افزایش نیروها؛ 2- حجم‌ زیاد کارها و مسؤولیت‌های رهبران آن؛ 3- عدم دقت در عضوگیری، و هزینه‌های زیاد.[3] علل برونی حزبی نارضایتی امام خمینی (ره) از گسترش تشکیلات حزب در سراسر کشور و حزبی شدن ائمه جمعه و جماعات و نیز بعضی رفتارهای حزب که سبب تفرقه بین نیروهای معتقد به اسلام فقاهتی می‌شد.[4] علاوه بر این، مشکلات اقتصادی – اجتماعی به وجود آمده در کشور، باعث شد که در حزب سه دیدگاه چپ، راست و میانه شکل بگیرد. در نتیجه، در تاریخ یازده خرداد 1366 ه‍.ش آیت الله خامنه‌ای و حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام امت (ره)، خواستار توقّف فعالیت‌های آن شدند. ایشان نیز با این درخواست موافقت نمود. ..............................................................  [1] . کالبد شکافی جناح‌های سیاسی ایران، ص 63 [2]  .گونه‌شناسی بحران‌ها و راهبردهای مقابله با آن، ص 119.  [3] . کالبد شکافی، جناح‌های سیاسی ایران، ص 64 [4] . همان، ص 122.