ثمره نيكی و احسان

یكی از اصول حاكم بر رفتار و منش اهل ایمان و تقوا، احسان و نیكی است. در آموزه‌های دینی مصادیق و آثار ارزشمندی برای احسان و نیكوكاری بیان شده است كه ذیلاً به برخی از آنها اشاره می‌‌نماییم.

مصادیق احسان و نیكوكاری

كمك به مردم در هنگام سختی‌ها: ‌در روایات به طور مكرر نسبت به این موضوع تأكید شده است. امام صادق(ع) از نبی مكرم اسلام(ص) نقل می‌‌فرماید: «كسی كه مؤمنی را یاری كند، خداوند هفتاد و سه مشكل از مشكلات او را حل می‌‌كند، یك مشكل در دنیا و هفتاد و دو مشكل در آخرت در هنگام بلیه عظمی». در روایتی دیگر از امام صادق(ع) آمده است: «كسی كه به فریاد برادر مؤمن درمانده و سردرگریبان خود در هنگام شدت گرفتاری‌اش برسد و ناراحتی او را برطرف و او را یاری كند تا به خواسته خود برسد، خداوند در برابر این كار برای او هفتاد و دو رحمت الهی می‌‌نویسد. یكی از این رحمت‌ها در دنیا شامل حال او می‌‌شود و امر معیشت او را اصلاح می‌‌كند و هفتاد و یك رحمت دیگر برای آخرت او برای سختی‌های روز قیامت ذخیره می‌‌شود».‌‌

تلاش برای رفع نیازمندی‌های مردم: ‌از امام كاظم(ع) روایت شده است: «خداوند در روی زمین بندگانی دارد كه برای رفع نیازمندی‌های مردم می‌‌كوشند. اینان در روز قیامت (از سختی‌ها و بلاها) در امان‌اند. كسی كه مؤمنی را شاد كند، خداوند روز قیامت دل او را شاد می‌‌كند». امام صادق(ع) نیز می‌‌فرمایند: «برآوردن حاجت مؤمن بهتر از آزاد كردن هزار برده و بهتر از صدقه دادن هزار بارِ اسب در راه خداست». در بیان دیگری می‌‌فرمایند: «به خدا و محمد و علی ایمان نیاورده است كسی كه هر گاه برادر دینی‌اش برای رفع نیازی به او مراجعه كند با چهره‌ای خندان با او برخورد نكند، اگر رفع حاجتش به دست اوست باید به انجام آن بشتابد و اگر كار از دست او خارج است سراغ دیگری رود و از طریق دیگران مشكل او را حل كند». مطابق این روایت، نیكوكاری و احسان به دیگران و كوشش برای رفع مشكل برادران ایمانی، شرط اسلام و ولایت است و ایمان به خدا و رسول و ولایت از این راه شناخته می‌‌شود.

گرامی داشتن مؤمنان: ‌امام صادق(ع) به نقل از رسول خدا(ص) می‌‌فرماید: «كسی كه برادر مسلمان خود را با سخنی ملاطفت آمیز و با رفع مشكلش گرامی بدارد، تا هنگامی كه در این حال است، در سایه رحمت خداوند قرار دارد».

خدمت به مردم: ‌امیرالمؤمنین علی(ع) از قول رسول خدا(ص) می‌‌فرماید: «هر مسلمانی كه گروهی از مسلمانان را خدمت نماید، خداوند در بهشت به تعداد آنها به او خدمتكار می‌‌بخشد». سیره عملی انبیا و اولیای الهی نیز پیوسته خدمت به مردم بود. امام زین‌العابدین(ع) از راهی كه می‌‌گذشت اگر كلوخی می‌‌دید از مركب پایین می‌‌آمد و آن را با دست خود از مسیر راه مردم برمی داشت، آن گاه سوار می‌‌شد و به راه خود ادامه می‌‌داد.

آثار احسان و نیكوكاری

احسان به دیگران پیامدهای بسیاری دارد كه به برخی از مهم‌ترین آنها اشاره می‌‌نماییم.

همراهی خداوند: ‌مطابق آیات قرآن كریم، خداوند همواره همراه نیكی كنندگان است و آنها را در مشكلات یاری می‌‌كند: «ان ا... مع الذین اتقوا و الذین هم محسنون؛ در حقیقت، خدا با كسانی است كه پروا داشته‌اند و (با) كسانی (است) كه آنها نیكوكارند.»(نحل/۱۲۸)

محبوبیت در پیشگاه خداوند و بین مردم: ‌در قرآن كریم آمده است: «و ا... یحب المحسنین؛ خداوند نیكوكاران را دوست می‌‌دارد»(آل عمران/۱۳۴). از امیرالمؤمنین علی(ع) نیز روایت شده است: «با احسان دل دیگران به دست می‌‌آید... احسان و نیكی به دیگران سبب محبت است... آن كه احسانش زیاد شود، مردم او را دوست می‌‌دارند».

بزرگی و عظمت: حضرت علی(ع) می‌‌فرماید: «نیكی عین آقایی است... به مردم نیكی كن تا ارج و قَدرت افزون گردد... هرگاه نیكی‌ها افزون و تحمل زیاد شود، جلالت و بزرگی محقق می‌‌شود... بزرگی و بلندی مرتبه، با احسان است».

جلب نعمت و دفع بلا: ‌كسی كه به دیگران نیكی می‌‌كند، دیگران نیز در مقابل به او نیكی می‌‌كنند و از این راه نعمت‌های وی زیاد و بلاها از او دفع می‌‌گردد. امام علی(ع) می‌‌فرماید: «نیكی كن تا به تو نیكی كنند... نیكی و احسان نعمت‌ها را جاری و بلاها را برمی گرداند».

انصاف

«خودخواهی»، دشمن اُنس و اُلفت است و تیغ تیز جدا کننده پیوندها، و صفتی است شیطانی. «انصاف»، از آن جهت زیباست که حق و امتیاز و برخورداری را فقط برای خودمان نمی‌خواهیم، بلکه میان خود و دیگران، به نسبتی برابر نصف می‌کنیم. شخص منصف، محبوبیت می‌یابد، قلمرو دل‌ها را تسخیر می‌کند. کسی که خودخواه است، همه چیز را برای خود می‌خواهد و همه بدی‌ها، محرومیت‌ها، سختی‌ها و تقصیرها را برای دیگران. با این شیوه و روحیه، جایی برای دوستی و ملاطفت و صمیمیت نمی‌ماند. سخنی زیبا و حکیمانه از امام علی(ع): «میان خودت و دیگران، خود را میزان و معیار قرار بده. آنچه برای خودت دوست داری برای دیگران هم دوست داشته باش. آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگری هم مپسند. همان‌طور که نمی‌خواهی به تو ظلم کنند، به دیگران هم ستم مکن. آن گونه که دوست داری به تو خوبی کنند، به آنان خوبی کن. آنچه از دیگران زشت می‌شماری برای خودت نیز زشت بدان. آنچه از مردم برای خودت می‌پسندی، از خودت نسبت به آنان بپسند». آن که «خودمحوری» را اساس رابطه‌اش با دیگری قرار دهد، شکست می‌خورد؛ چون محبت و حمایت دیگران را از دست می‌دهد. ریشه اینکه بعضی با آن که در میان مردم اند، اما تنهایند، در جمع اند، اما احساس غربت می‌کنند، در این نکته نهفته است که «انصاف در برخورد» ندارند، خود را تافته جدا بافته می‌پندارند، افزون خواه و امتیازطلب اند؛ از این رو دچار «درد تنهایی» می‌شوند و رنج می‌برند. اما برخورداران از انصاف در برخورد با مردم، محبوب دل‌ها و مورد حمایت همنوعان قرار می‌گیرند.