عمل خالص

فاطمه محمدی

نشان خلوص عمل آن است كه انسان توقع نداشته ‌باشد كه ديگران او را بر اين عمل بستايند. امام صادق (ع): عمل خالص آن است كه نخواهي جز خدا كسي تو را بر آن بستايد. و از اين خالص‌تر آن است كه يكپارچه انجام عمل را به لطف و عنايت خدا استناد دهد و شكرگزار توفيق الهي باشد و از اين خالص‌تر آن است كه منتي بر خدا هم نگذارد و توقعي از او نداشته باشد. درجات خلوص نيت مستقيماً به درجات معرفت ما از خدا بستگي دارد. از سوي ديگر درجات معرفت نيز با تلاش در تطهير نيت بالا مي‌رود... اصلاح نيت، نياز به تمرين و تلاش دارد و بدون «توجه»، حاصل نمي‌شود. بزرگان و عارفان از كيمياي اخلاص اندوخته فراواني از ارزش و معرفت و معنويت براي خود گرد آورده‌اند.

حضرت آيت‌ا... بهجت پيش از آغاز درس خود لحظاتي به ذكر و توجه مي‌پرداختند و در هيچ شرايطي اين برنامه را ترك نمي‌كنند. در سيره امام راحل نيز همين تقيد بيان شده ‌است. اين برنامه تجديد نيت موجب مي‌شود كلاس درس علاوه بر بهره علمي كه براي شاگردان دارد بهره انساني براي استاد هم داشته باشد. «لحظاتي پيش از عمل» با احياي نيت و توجه به خدا مي‌توان به عمل ارزش اخلاقي و معنوي بخشيد و آن را در فرآيند كمال و سعادت سهيم گردانيد. در اين لحظاتِ پيش از عمل، چند كار انجام مي‌گيرد. اول: اطمينان از رضايت خدا به اين عمل. دوم: درخواست از خدا براي خلوص نيت و سلامت انگيزه. سوم: خلوت و مناجات با خدا و عرضه عمل به پيشگاه او. چهارم: تصميم جدي بر اخراج همه انگيزه‌هاي مزاحم. بنده خدا همواره در آغاز عمل انديشناك رضاي اوست. پس از عمل هم توفيق خدايي را در انجام آن فراموش نمي‌كند. به همين جهت شكرگزار درگاه خدا براي انجام اين عمل است. تذكر: اهميت تلاش براي اصلاح نيت به معني تعطيل عمل تا اطمينان از خلوص آن نيست. خدا انجام وظايف شرعي را از ما خواسته‌است. ترك آن به بهانه نداشتن خلوص نيت نافرماني خدا محسوب مي‌شود. براي اصلاح نيت نسبت به خود بايد بسيار سخت‌گير و پرتوقع باشيم.

اهميت اخلاص در اعمال

منقول است كه مرحوم حاجي سبزواري (رضوان‌ا...عليه) براي عيادت بيماري مي‌رفت و عده‌اي هم با او بودند. نزديك منزل بيمار كه رسيد، برگشت و نرفت. اطرافيان پرسيدند: آقا چرا تا اينجا آمديد و حالا برمي‌گرديد؟ آقا جواب داد كه خطوري به قلبم كرد كه بيمار وقتي مرا ببيند، از من خوشش خواهد آمد و مي‌گويد كه سبزواري، چه انسان والا و بزرگي است كه به عيادت من بيمار آمده است. حالا برمي‌گردم تا هنگامي كه اخلاص اوليه را بيابم و تنها براي خدا به عيادت بيمار بيايم. (در محضر استاد، ص 2) در روايات آمده است كه خداوند متعال مي‌فرمايد:

من شريك خوبي هستم. هر كس در عملي، ديگري را با من شريك كند، من همه عمل را به شريك خود واگذار مي‌كنم. [المحاسن، ج 1، ص 252] گاهي انسان هفتاد سال عبادت كرده، ولي چون ريا و شرك خفي همراه آن بوده است، ناگهان در قيامت مي‌بيند هيچ ندارد و گردويي با ظاهر خوب و دروني پوچ و بي‌مغز نصيب او شده است. به تعبير بزرگان و علماء، عمل بايد هم حسن فعلي داشته باشد و هم حسن فاعلي. عمل بايد نيك باشد، ضمن آنكه انجام آن، تنها براي رضاي الهي صورت گيرد. عمل خالص، چه عبادي مانند نماز و روزه باشد و چه اجتماعي مانند خدمت به خلق خدا، تنها در صورتي كه مخلصانه انجام شود، مورد پذيرش پروردگار عالم قرار مي‌گيرد. براى رسيدن به اخلاص و درك توحيد افعالى، راه‌هاى زير توصيه مى‌شود: الف) مطالعه و تفكر راجع به يگانگى مطلق خداوند.

ب) توجه به عجز و ناتوانى مخلوقات. ج) تلقين اين مطلب كه موثرى در جهان غير از خداوند نيست. د) تفويض و توكل به خداوند در كارها و تمرين در جهت تقويت آن. هـ) توجه به بي‌اعتباري و آفات امور دنيوي از قبيل مال و جاه و بيرون نمودن محبت دنيا و متعلقات آن از دل. و) مبارزه با حبّ نفس زيرا ما خود را دوست داريم و هميشه مى‌خواهيم خواسته‌هايمان برآورده شود و مورد تكريم و ستايش ديگران واقع شويم.