توسّل و تقرّب به خدا

توسّل و تقرّب به خدا

قال الله تعالی: «یا أیّها الذّینَ آمنُوا اتَّقُوا اللهَ و ابتَغُوا إلیه الوَسیلَه و جاهِدُوا فی سبیلِهِ لعلّکُم تفلِحُونَ» (مائده/35)

توسل در لغت به‌معنای مدد جستن از وسیله برای نیل به مقصود است و در اصطلاح، به‌معنای تمسّک جستن به اولیای الهی در درگاه خداوند، به‌منظور برآمدن نیازها است[1]. انسان برای رسیدن به مراد خویش، باید به اسباب و واسطه‌های فیض متوسّل شود. موضوع مهم در آیه، دستوری است که خداوند خطاب به مؤمنان در رابطه با انتخاب وسیله داده است. وسیله به‌‌معنای تقرّب جستن و یا چیزی که باعث تقرّب به دیگری از روی علاقه و رغبت می‌شود، است. بنابراین وسیله در آیه، دارای معنای وسیعی است و هر چیزی را که باعث نزدیک شدن انسان به درگاه خداوند می‌شود، را شامل است. مهمترین وسیله‌ها، ایمان به خدا و پیامبر اکرم (ص) و انجام عبادات مانند، جهاد، نماز و ... است. شفاعت پیامبران و امامان و بندگان صالح خداوند که طبق صریح قرآن باعث تقرّب به خدا می‌گردد، در مفهوم وسیع توسّل داخل است؛ همانگونه که پیروی از آنها موجب نزدیکی به خداوند است. حتی سوگند دادن خدا به مقام آنان، نشانه علاقه به آنها و جزء این مفهوم وسیع است. از طرف دیگر، اختصاص این آیه به برخی از این موارد، درست نیست؛ چراکه وسیله به‌معنای هر چیزی است، که باعث تقرّب به خداوند می‌شود.[2]

برخی از بزرگان، توبه را شرط همه توسّلات دانسته‌اند.[3] چراکه هیچ چیزی برای یک گنه‌کار ضروری‌تر از توبه نیست. نفس انسان به‌واسطه گناه، تاریک و سیاه و پلید می‌شود؛ حتی ممکن است از صورت انسانی به صورت حیوانی تبدیل گردد.[4] انسان نمی‌تواند با دل و قلبی آلوده، به خداوند تقرّب جوید؛ بلکه باید با توبه و پیروی از پیامبر و ائمّه معصومین (ع) به آنان توسل جوید. به‌راستی انسان با دل و قلبی آکنده از گناه چگونه می‌تواند به خداوند تقرّب جوید و بنده شایسته‌ای برای خداوند باشد؟

پی نوشت:
• [1]. روحانی، محمدکاظم؛ پرسشها و پاسخها، دفتر چهاردهم، شفاعت و توسل، دفتر نشر معارف، 1385، چاپ ششم، ص49.
• [2]. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، 1374،  چاپ هجدهم، ج4، ص364.
• [3]. عباسی، مهدی؛ نفس مطمئنه ناگفته‌هایی از عارف کامل حضرت آیت‌الله بهجت، قم، تا ظهور، 1387، چاپ دوم، ص24.
• [4]. امینی، ابراهیم؛ خودسازی (تزکیه و تهذیب نفس)، قم، شفق، 1371، چاپ پنجم، ص145.