اطاعت پذيری از ارزش ها

پرسش:

فرآيند اطاعت پذيري و تبعيت مردم از ارزش ها در جامعه چگونه شکل مي گيرد؟

پاسخ:

فرآيند اطاعت پذيري و تبعيت مردم از ارزش ها به دو شکل ممکن است صورت پذيرد:

1- شناخت، محبت و تبعيت

در اين فرآيند مردم ابتدا بايد ارزش ها را مورد شناسايي قرار داده و با شناخت جامع و مانع منظومه اي از ارزش هاي الهي و انساني را در قالب يک مکتب براي خود مورد مطالعه و شناخت قرار دهند. هرچقدر ميزان اين شناخت بالاتر و عمق آن بيشتر و دقيق تر باشد، به همان اندازه گام هاي بعدي اطاعت پذيري را که شامل محبت گرايي و تبعيت پذيري باشد، بهتر و کامل تر برمي دارند. و برعکس اگر ميزان معرفت و شناخت اندک و يا ناقص باشد، روند محبت گرايي و اطاعت پذيري را مخدوش و متزلزل مي کند.

قرآن کريم در سوره آل عمران آيه 31 مي فرمايد: «قل ان کنتم تحبون الله فاتبعوني يحببکم الله ...» اگر خدا را دوست داريد، مرا اطاعت کنيد. که خدا نيز شما را دوست مي دارد. در اين آيه شريفه محبت خدا و سپس تبعيت پذيري از پيامبر خدا مطرح شده است. و بديهي است که اين دو مرحله متاخر از شناخت خدا قرار مي گيرد زيرا تا زماني که شناختي صورت نگيرد محبتي بوجود نمي آيد و زماني که محبت واقعي بوجود آمد اطاعت پذيري در جهت منويات محبوب، خود را در سلوک و رفتار انسان نشان مي دهد.

نکته ظريفي که در اين آيه وجود دارد، اين است که مي فرمايد اگر «اللّه» را دوست داريد، مرا اطاعت نماييد و محبت را بر «اللّه» قرار مي دهد و نه بر ديگر اسماي حسناي الهي و اين بدان معناست که اگر تمامي حق را دوست داريد، نه بخشي از آنچه خوشايند شماست، مرا پيروي نماييد.

نکته ظريف ديگري که در اين آيه کريمه است، توجه به وحدت حب مي باشد. خداوند مي فرمايد اگر «اللّه» را دوست داريد، مرا اطاعت کنيد و نمي فرمايد «اللّه» را اطاعت کنيد. انسان با حب و اطاعتي که با کرنش باشد به وحدت در حب مي رسد. چنين حب و وحدتي است که «ولايت پذيري» مي آفريند. اين حب و اطاعت است که ارزش ساز مي شود. بنابراين در صورتي که اطاعت مردم به سبب معرفت و محبت باشد، جامعه ولايي مي گردد و اطاعتي که از سر ترس باشد يا قوانين و مقررات آن را ايجاب نمايد، پشتوانه معرفتي و ولايي ندارد و کسي که به سبب ترس از توبيخ، اطاعت پذير مي شود، در واقع سربازي معمولي است و براي تمامي مردم دنيا امر مرسومي است اما اين محبت و عشق است که دستور نمي پذيرد و اسم و رسم ندارد و چشم، گوش و مصلحت سنجي نمي خواهد.

در مسلماني که باور، رفتار و کردار بر مدار شناخت حق و از روي محبت باشد، عشق و ولايت زاييده مي شود و رابطه ميان بنده با خدا و بنده با مردم و بنده با خود گرم مي گردد. هم اينک تنها کشوري که طلايه دار فرهنگ محبت و ولايت است، ايران اسلامي مي باشد. کشور ما بايد به نام مبارک پيامبر گرامي اسلام(ص) و اهل بيت مکرم آن حضرت فرهنگ سازي کند و مهد شکوفايي ديانت به شمار رود و پايه حکومتي خود را براساس شناخت، حب و اطاعت از آموزه هاي ناب اسلام استوار نمايد و از دنيا و ابرقدرت هاي آن باکي نداشته باشد.

2- زور، تهديد، تطميع و ...

در اين فرآيند اطاعت پذيري و تبعيت مردم از ارزش هاي حاکم بر جامعه براساس معيارهايي همچون تهديد، زور، فشار، تطميع، منفعت گرايي، مصلحت سنجي و ... شکل مي گيرد و معمولاجوامعي که ارزش هاي الهي و انساني در آنها حاکم نيست از چنين روشها و سازوکارهايي استفاده مي کنند که براساس تجارب علمي و تاريخي چنين اطاعت و تبعيت پذيري هيچ گاه دائمي و با ثبات نبوده و متزلزل و شکننده خواهد بود.

روزنامه كيهان، شماره 21294 به تاريخ 11/12/94، صفحه 8 (معارف)