عام الحزن

كلمات كليدي : تاريخ، پيامبر(ص)، عام الحزن، خديجه(س)، ابوطالب

نویسنده : سيد علي اكبر حسيني

عام‌الحزن از حوادث حزن‌انگیز صدر اسلام است،[1] در پی وفات ابوطالب و خدیجه(س) رسول خدا(ص) از این سال با عنوان «عام‌الحزن» یاد کردند. نام‌گذاری این سال بدین نام، خود، بیش از هر چیز دیگر، بیانگر خدمات شایسته و فداکاری‌های بی‌مانند آن دو بزرگوار در راه دین و حمایت از رسول خدا(ص) بود.

سال دهم بعثت سال اندوه پیامبر(ص)

سال دهم بعثت سالی سخت و طاقت فرسا برای رسول خدا(ص) بود؛ دو ماه[2] و به نقلی هشت ماه و بیست و یک روز[3] پس از خروج از شعب رسول خدا(ص) دو تکیه‌گاه توانمند و دو یار پر نفوذ و راستین[4] و دو اهرم قدرتمند در پیشبرد اهداف الهی را از دست داد؛ این حادثه به قدری بر رسول خدا(ص) سخت و ناگوار آمد که ایشان این سال را سال «غم و اندوه» نامیدند.[5] در این سال، پیامبر(ص) عمویش ابوطالب را که از کودکی عهده‌دار سرپرستی‌اش بوده و از حامیان و مدافعان بزرگ رسول خدا(ص) پس از بعثت بود را از دست داد؛ پیامبر(ص) چون خبر وفات ابوطالب را دریافت کرد به شدت دلتنگ و منقلب گردید و با شتاب خود را به بالینش رسانید سپس دست برپیشانی او می‌کشید و می‌فرمود: «عموجان در خردسالی تربیتم کردی، در یتیمی سرپرستی‌ام نمودی و در بزرگی یاری‌ام نمودی خدا از سوی من به تو پاداش خیر عطا فرماید.»[6] اندکی قبل[7] یا بعد از مرگ ابوطالب[8] خدیجه(س) نیز از دنیا رفت به راستی خدیجه(س) برای پیامبر(ص) از نعمت‌های ارزنده و والامقام آفریدگار بود که مدت بیست و پنج سال مهربانانه و دلسوزانه در کنارش از مشکلات و سختی‌هایش کاست و به روح و روان رسول خدا(ص) آرامش ‌داد و در تلخ‌ترین اوقات هم‌چون فرشته‌ای او را کمک ‌نمود و در راستای تبلیغ دین مبین اسلام و اعتلای کلمه توحید یار و یاور و در مبارزه سخت و پرمشقت علیه دشمنان شریکش بود و از بذل جان و مال هیچ دریغ نورزید .ایشان وزیری صادق برای اسلام و مایه‌ی تسکین رسول خدا(ص) بود.[9] پیامبر(ص) پیوسته از این بانو حتی پس از وفاتش(س) به شایستگی یاد کرده در ستایشش می‌فرمود: «او به من ایمان آورد زمانی که مردم کافر بودند و تصدیقم کرد، زمانی که مردم تکذیبم می‌کردند و به مالش یاری می‌رساند زمانی که مردم تحریمم کردند و خدا از او فرزندانی نصیبم کرد که از دیگر زنان، نصیبم نکرد.»[10]

مورخان در این‌که سال وقوع این رخداد سال دهم بعثت و پس از خروج از شعب ابی‌طالب بوده اتفاق نظر دارند؛ اما در روز و ماه وفات این دو بزرگوار و نیز فاصله زمانی بین وفات آن‌ها به شدت اختلاف کرده‌اند، در منابع روایی و تاریخی از اول ذی‌القعده،[11] نیمه شوال[12] و نیمه اول ماه رمضان،[13] به عنوان روز و ماه وفات ابوطالب یاد شده و وفات خدیجه(س) را نیز سه،[14] سی،[15] سی و پنج،[16] پنجاه و پنج روز[17] پس از این تاریخ عنوان کرده‌اند. همچنین در تقدم و تأخر وفات آن‌ها از یکدیگر نیز بین مورخان و سیره‌نگاران اختلاف است عده‌ای وفات ابوطالب را مقدم دانسته‌اند[18] و عده‌ای نیز وفات حضرت خدیجه (س) را.[19]

پس از وفات این دو یار عزیز و دو همراه شفیق، مصیبت‌ها و محنت‌های پی‌درپی عرصه را بر حضرت(ص)، سخت تنگ کرد و مصیبت‌ها از هر سوی بر حضرت به شدت فزونی گرفت.[20] از هند بن ابی‌هاله اسدی نقل شده: «وقتی ابوطالب از دنیا رفت آن حضرت به شدت مورد اذیت و آزار قریش قرار گرفت تا جایی که فرمود: ای عمو چه زود جای خالی تو را احساس کردیم صله رحم تو برایت مفید باشد و خداوند به تو جزای خیر عنایت فرماید.»[21] از پیامبر اکرم(ص) نیز در وصف این ایام روایت شده: «ما زالت قریش کاعّة عنی حتی مات ابوطالب؛ قریش از من واهمه داشتند تا آن هنگام که ابوطالب از دنیا رفت.»[22]

منابع :

[1]. سال دهم بعثت.

[2]. طبری؛ إعلام الوری بأعلام الهدی، تهران، انتشارات اسلامیه، 1390، چاپ سوم، ج1، ص129؛ ابن شهر آشوب؛ مناقب آل ابی طالب، قم، علامه، 1379، ج 1،، ص173 و راوندی، قطب؛ قصص الانبیاء، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس، 1409، ص330.

[3]. مقریزی، تقی الدین؛ إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1420، چاپ اول، ج1، ص45.

[4]. دولابی، محمد بن احمد؛ الذریة الطاهره، محمد جواد الحسینی الجلالی، قم، جامعه مدرسین، 1407، صص69-61؛ ابن هشام؛ السیرة النبویه، بیروت، دارالمعرفه، ج1، ص416 و حمیری کلاعی، ابو الربیع؛ الاکتفاء بما تضمنه من مغازی رسول الله(ص) و الثلاثة الخلفاء، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1420، چاپ اول، ج1، ص243.

[5]. امتاع الاسماع، پیشین، ج1، ص45 و اعلام الوری، پیشین، ج1، ص53 و حلبی شافعی، ابو الفرج؛ السیرة الحلبیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1427، چاپ دوم، ج3، ص521.

[6]. قصص الانبیاء، پیشین، ص330؛ اعلام الوری، پیشین، ج1، ص129 و یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب؛ تاریخ الیعقوبی، قم، انتشارات اهل بیت(ع)، ج2، ص35.

[7] . ابن سید الناس؛ عیون الاثر، بیروت، دارالقلم، 1414، چاپ اول، ج1، ص151؛ بلاذری، احمد بن یحیی؛ انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، 1417، چاپ اول، ج1، ص237 و تاریخ الیعقوبی، پیشین، ج2، ص35.

[8]. اعلام الوری، پیشین، ج1، ص 129 و المناقب، پیشین، ص174.

[9]. اعلام الوری، پیشین، ج1، ص131.

[10]. نویری؛ نهایة الارب فی فنون الادب، قاهره، دارالکتب و الوثائق القومیه، 1423، چاپ اول، ج18، ص172 و ابن عبدالبر؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت، تحقیق علی محمد البجاوی، دارالجیل، 1992، ج4، ص1823 و الذریة الطاهره، پیشین، ص53.

[11]. انساب الاشراف، پیشین، ج1، ص236 و دیار بکری، شیخ حسین؛ تاریخ الخمیس فی أحوال انفس النفیس، بیروت، دارصادر، ج1، ص299.

[12]. انساب الاشراف، پیشین، ص237 و ابن جوزی؛ المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412، چاپ اول، ج3، ص7 و تاریخ الخمیس، پیشین، ص299.

[13]. شیخ مفید؛ مسار الشیعه فی مختصر تواریخ الشریعه، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413، ص22-23 و تاریخ الیعقوبی، پیشین، ج2، ص35 و کفعمی، ابراهیم بن علی؛ المصباح، قم، رضی، 1405، ص513.

[14]. انساب الاشراف، پیشین، ج1، ص236؛ مناقب، پیشین، ج1، ص174 و اعلام الوری، پیشین، ص132.

[15]. امتاع الاسماع، پیشین، ص45.

[16]. ابن سعد؛ الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418، چاپ دوم، ج1، ص164 و انساب الاشراف، پیشین، ج1، ص236 و امتاع الاسماع، پیشین، ج1، ص45.

[17]. امتاع الاسماع، پیشین، ص45 و انساب الاشراف، پیشین، ص236.

[18]. المناقب، پیشین، ج1، ص174 و اعلام الوری، پیشین، ص129 و امتاع الاسماع، پیشین، ج1، 45.

[19]. انساب الاشراف، پیشین، ص237.

[20]. الطبقات الکبری، پیشین، ج1، ص164 و السیرة النبویه، پیشین، ص416.

[21]. شیخ طوسی؛ امالی، قم، دار الثقافه، 1414، ص463.

[22]. قصص الانبیاء، پیشین، ص317 و اعلام الوری، پیشین، ج1، ص53.


مقاله
نویسنده	سيد علي اكبر حسيني

مقاله

نویسنده

سيد علي اكبر حسيني

جدیدترین ها در این موضوع

زائرین و خادمان اربعین حسینی، مبلّغان دین خداوند

حجت‌الاسلام والمسلمین «حسین انصاریان» در آستانه راهپیمایی اربعین حسینی(ع) یادداشتی درباره ارزش و اهمیت اربعین و حرکت عظیم مردم در زیارت حضرت سیدالشهداء(ع) در این روز نوشته و در خبرگزاری تسنیم منتشر شده که متن آن از نظر خوانندگان عزیز می‌گذرد. 25 آذر 1396, 5:1