حیا؛ نشان فضیلت و فرزانگی

حیا یک خصلت ثابت یا ملكه نفسانی است كه به انسان قدرت درونی می‌بخشد و نیروی تنطیم كننده داخلی و غریزی می‌آفریند که رهاورد آن وقار یا سنجیدگی در گفتار و رفتار است. حیا یا شرم و آزرم صفتی ثابت و استوار در عمق وجود است كه انسان را از ارتكاب حرام‌های شرعی، عقلی و عرفی دور می‌سازد، برای نفس محدودیت ایجاد می‌كند و معیاری خوب در انتخاب همسر، همسایه، دوست و همكار محسوب می‌شود. این صفت راسخ یا ملكه اخلاقی باعث اجتناب از زشتی‌های عقلانی و عرفی می‌گردد.ارج و ارزش حیا زمانی نمایان می‌شود كه فراتر از جنسیت، برای تمامی‌مردان و زنان یا دختران و پسران و برتر از زمان و مكان خاصی برای تمامی‌وقتها انسان را از درون كنترل و باعث تنظیم افکار، رفتار و گفتار فرد می‌شود. از این رو افراد دارای حیا، از تسلط شهوت و گناه در امان هستند و بی هیچ امر و نهی یا فرمان و دستوری، هنگام روبه‌رو شدن با صفات عالی از درون اقبال و از بیرون استقبال نشان می‌دهند.امام صادق(ع) در گفتاری گرانبها می‌فرماید: حیا نوری است كه ذات و جوهره آن، ایمان والا و بالاست و یك حالت بازدارندگی و خویشتنداری در برابر هر چیزی كه با توحید و معرفت ناسازگاری داشته باشد، در انسان ایجاد می‌كند (مصباح الشریعه، ص 189 ). با توجه به تعریف امام صادق (ع) به خوبی در می‌یابیم جنس حیا،نور است كه خصلت ثابت یا ملكه نفسانی است كه به انسان قدرت درونی می‌بخشد، نیروی تنطیم كننده داخلی و غریزی می‌آفریند و تركیبی از ترس و عفت ایجاد می‌كند كه رهاورد آن وقار یا سنجیدگی در گفتار و رفتار خواهد بود. راز اینکه برخی علت حیا را در وجود ترس از سرزنش و نكوهش مردم، پرهیز از ملامت و بدگویی اطرافیان، حفظ آبرو و شان اجتماعی در قبال زشتی گناه دانسته اند، بدین خاطر است كه هر یك از ما با توجه به فطرت و خرد آبرومندی اجتماعی و خانوادگی را دوست داریم، فراتر از شهرت، محبوبیت نزد خدا و خلق خدا را می‌ستاییم و به پاكدامنی عشق می‌ورزیم.امام علی (ع) درباره برکات حیا می‌فرماید: بر تو باد حیا و شرم در لحظه لحظه‌های حیات كه این خصلت،نمایشگر فضیلت و زیركی در زندگی است.محصول حیا، عفاف یا پاكدامنی است. عفاف حالتی نفسانی است كه در پرتو آن، شهوت بر انسان پیروز نمی‌شود و در عرصه‌های مختلف،به دور از هرگونه فشار و جبری هر یك از ما از گناه و عصیان بیزار می‌شویم و هنگام ارائه صفات پسندیده انسانی و الهی شیفتگی ویژه ای نشان می‌دهیم. در یك نگاه تفاوت حیا و عفاف آن است كه حیا صفتی استوار و ثابت است، ولی عفاف صفتی است كه حلول می‌كند و تنها حالت است، نه ملكه نفسانی و همیشگی.کسانی كه درپی صیانت نفس هستند و با توجه به ارزش‌های الهی و بی توجه به جلوه‌های دنیا محافظت از كیمیای وجود خویش را در دستور زندگی خود قرار داده اند،حجاب را بر می‌گزینند.