كلمات كليدي : قرآن، اخبارغيب، اخبار گذشته، اخبارآينده
نویسنده : روح الله رضواني
غیب به معنی مستور و پنهان، در مقابل محسوس و مشهود بکار می رود و به هر چیزی که از قلمرو حواس ما بیرون باشد غیب می گویند[1]، غیب در مقابل شهادت قرار دارد و مقصود از آن بخشی از حقایق عالم هستی است که از حوزه ادراک متعارف بشری خارج است.
قرآن کریم از حقایق غیبی فراوانی خبر داده و علاوه بر تبیین برخی مطالب غیبی پیرامون خداوند متعال و صفات جمال و جلال او، فرشتگان و اجنه، برزخ و عالـم آخرت، بهشت و جهنـم و... خبر داده است[2].
جایگاه علمی واژه
در مورد اخبار غیب، بحث پیرامون آن دسته از خبرها و حوادثی است که در گذشته، حال و آینده می باشند و قرآن از آنها به طور صحیح و قطعی خبر داده است و به اخبار از حوادث و سرگذشت امت های پیشین و پیامبران گذشته استدلال کرده است،[3] که این داستان ها را قبل از این نه پیامبر و نه مردمی که در میان آنان بسر می بردند می دانستند. مانند خبر از مکنونات قلبی افراد در عصر پیامبر لذا پیامبر از آنچه در قلب منافقان و دیگران می گذشت خبر داشت و همین طور قرآن از وقایعی که در آینده قرار بود اتفاق بیفتد خبر می داد که با وجود نبود امکانات و سایل پیش بینی کننده در زمان خود بی نظیر بود.
اقسام اخبار غیبی در قرآن
1- اخبار از گذشتگان
الف) داستان چگونگی ولادت حضرت یحی؛
کفالت حضرت مریم به عهده زکریا بود یک روز که نزد مریم میرود، غذای پاکیزه ای نزدش می بیند آن هم میوه تابستان در فصل زمستان، با تعجب می پرسد از کجا چنین خوراکی برایت فراهم شده؟ مریم می گوید خداوند، آن ها را برایم می فرستد و خداوند هر کس را بخواهد بدون حساب روزی می دهد.
زکریا که همواره در حسرت نداشتن فرزند می سوخت از این حادثه امیدش قوت گرفته به دعا و تضرع و التماس میپردازد تا اینکه فرشتگان در محراب به وی مژده پسری میدهنـد که او از افراد پاک دامـن و از پیغمبران شایسته خواهـد شد، ولی
چون زنش از آغاز نازا و خود پیری نود و چند ساله بود،[4] با شگفتی پرسید:
«قَالَ رَبََّ أنََّی یَکُونُ لِی غُلام وَ قَد بَلَغَنِی الکِبَر و...» [5]
«پروردگارا! چگونه ممکن است فرزندى براى من باشد، در حالى که پیرى به سراغ من آمده، و همسرم نازاست؟!» فرمود: «بدین گونه خداوند هر کارى را بخواهد انجام مىدهد»
ب) داستان ولادت حضرت عیسی؛
مریم بعد از دریافت خبر، ناراحت شده گفت:
«چگونه ممکن است فرزندى براى من باشد؟! در حالى که تا کنون انسانى با من تماس نداشته، و زن آلودهاى هم نبودهام!»[6] گفت: «مطلب همین است! پروردگارت فرموده: این کار بر من آسان است! (ما او را مىآفرینیم، تا قدرت خویش را آشکار سازیم) و او را براى مردم نشانـهاى قـرار دهیــم و رحمتـى باشـد از
سـوى ما! و ایـن امـرى است پایان یافته »[7]
2- اخبار از مکنونات قلبی دیگران؛
قرآن از حوادث و وقایعی که در زمان پیامبر (ص) در شُرف واقع شدن بوده است
خبر داده، مانند خبرهای غیبی قرآن از دسیسه های منافقان و دشمنان اسلام؛
«أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذینَ نُهُوا عَنِ النَّجْوى ثُمَّ یَعُودُونَ...»[8]
«آیا ندیدى کسانى را که از نجوا [سخنان درگوشى] نهى شدند، سپس به کارى که از آن نهى شده بودند بازمىگردند و براى انجام گناه و تعدّى و نافرمانى رسول خدا به نجوا مىپردازند و هنگامى که نزد تو مىآیند تو را تحیّتى (و خوشامدى) مىگویند که خدا به تو نگفته است، و در دل مىگویند: چرا خداوند ما را بخاطر گفتههایمان عذاب نمىکند؟! جهنم براى آنان کافى اسـت، وارد آن مىشـوند، و چه بد فرجامـى
است!»
3- اخبار از آینده؛
قرآن از حوادثی که پس از نزول آیات در زمان آینده رخ می دادند به روشنی پرده
برداری کرده که می توان به مواردی چون خبر پیروزی روم بر فارس اشاره نمود؛
«غُلِبَتِ الرُّومُ فی أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ فی بِضْعِ سِنینَ..»[9]
«رومیان مغلوب شدند (و این شکست) در سرزمین نزدیکى رخ داد، امّا آنان پس از (این) مغلوبیّت، بزودى غلبه خواهند کرد »