تاریخچه یک نزاع

حکمت و فلسفه - محدوده عقل بشری در حوزه معرفت‌های دینی چیست؟ آیا عقل واندیشه بشری می‌تواند گزاره‌های دینی را تبیین وتوضیح دهد؟

آیا می‌توان به شیوه منطق، که ابزار عقل است، از تمام گزاره‌های دینی (انشایی و اخباری) دفاع عقلانی کرد و آنها را به تعبیر فلسفه تحلیل زبانی معنا دار ساخت تادیگر میان دین و عقل تضاد‌ی نباشد و دینداران و فیلسوفان همدیگر را برتابند و عقل و دین را عرصه معرفت‌ درکنار یکدیگر قرار دهند؟

روزگاری که فلسفه مسیحیت‌سر بر‌آورد، عقل یونانی که پس از طالس بی‌رقیب پا به عرصه فرهنگ گذارده بود، یکه تازی خود را از دست داد و افق آن تیره شد و پس از مدتی دوباره رونق خود را بازیافت.

ولی جنگ و گریز در میان فیلسوفان و روحانیان و پس از آن بین عقلگرایان و محدثان وجود داشته‌است و این نزاع در پیش از اسلام به تعطیلی مدارس آتن انجامید و برخی از فیلسوفان به دربار انوشیروان پناه جستند و حوزه لاهوتیان و رجال دینی از حوزه ناسوتیان و رجال علم جدا گشت.

در برابر این دو جریان ناهمساز، کوشش‌های فیلون اسکندرانی برای توجیه فلسفه یهودیت و تلاش‌های آبای کلیسا و پیروان مدرسه افلاطونی و نوافلاطونی برای تفسیر عقلانی مسیحیت صورت گرفت و گامی آشتی جویانه برای سازش عقل و دین برداشته شد.

فیلون، از فیلسوفان اسکندرانی و یهودی‌مذهب، تلاش می‌کرد تا حقیقت دین یهود را با حکمت‌یونان آشتی دهد و بسیاری از اختلافات فلسفه را با دین یهود از راه تفسیرهای رمزی و تمثیلی کتاب مقدس حل کند. به نظر او تمام حقیقت در تورات است، ولی افلاطونیان نیز به حقیقت رسیده‌اند.

فیلون وفق دادن میان وحی و فلسفه افلاطونی را به عهده گرفت و معتقد شد که این کار امکان دارد، به شرط آن که بدانیم چگونه نص تورات را در پرتو فلسفه تأویل کنیم.

بنابراین جنگ میان عقل و دین در امتداد تاریخ ادیان توحیدی وجود داشته است. پیش از رنسانس و انقلاب علمی، فلسفه به طور مطلق با گزاره‌های دینی درگیر می‌شد و به طور مطلق از دین دفاع می‌کرد.

ولی پس از نهضت علمی، پیدایش مکاتب فلسفی جدید و فلسفه‌های مضاف، کشمکش میان دین و علم اتفاق افتاد و اعتماد به عقل تجربی بیشتر گشت و میدان برای معارف دینی و فلسفی، به معنای قرون وسطایی آن، تنگ تر شد و صدای عقل برتر از صدای وحی گشت و دینداران و متکلمان به صورت‌های مختلف در حفظ قدرت کلیسا و ایمان کوشیدند. با وجود این چاره کار دشوارتر می‌نمود. چون شمشیر علم به اندازه‌ای قوی بود که هر مانعی را از میان بر می‌داشت.

سرانجام در کوتاه زمانی نظام فکری ارسطویی از پای در آمد و اعتقادات بسته و محدود کلیسا به رخوت و سستی گرایید و مدعیان علم روزگار پایان دین را اعلام کردند و گفتند علم جای دین را پر خواهد کرد.[1]

[1].همشهری، سی آبان 1385

جدیدترین ها در این موضوع

همسران از منظر قرآن

این آیه‌ى شریفه زن و شوهر را به منزله‌ى لباس براى یکدیگر دانسته است و روشن است که لباس داراى ویژگى‌هایى است که باید در زندگى و رابطه‌ى زن و شوهر متبلور باشد که به قسمتى از آن اشاره مى‌شود: 2 مهر 1396, 12:57

نقش نماز در آرامش روانی خانواده

19 تیر 1395, 17:6

شرط بقای نعمت

29 اردیبهشت 1395, 22:44

ثبت عادات خوب به‌ جای بد

28 اردیبهشت 1395, 23:38

بازخوانى حقوق خانواده در پرتو سنت نبوى‌

26 خرداد 1387, 0:0

پر بازدیدترین ها

نقـش تربیتـی خانـواد‌ه

25 اردیبهشت 1387, 0:0

سنگین‌ترین مسئولیت

تعلیم و تربیت فرزندان، یکى از اصلى‌ترین وظایف والدین است، اما متاسفانه در جامعه ما باتوجه به اینکه نهادهایى همچون آموزش و پرورش و رسانه‌هاى جمعى قابل اعتماد تلقى مى‌شوند، پدران و مادران این مسئولیت سنگین خود را فراموش کرده‌اند. به عبارت دیگر، نه فرصتى براى تربیت فرزندان وجود دارد، نه علم آن و نه اهمیتى که والدین را وادارد تا بیشتر از غذاى شب و لباس فرزندانشان به فکر تربیت فکرى و معنوى آنان باشند. کودکان در کنار دوستان... 29 آبان 1386, 0:0

شرط بقای نعمت

29 اردیبهشت 1395, 22:44

اغفال، فقر و اعتیاد

ر ماده 713 قانون مجازات های اسلامی، استفاده از اطفال برای تکدی گری جرم محسوب شده است اما کمتر خیابان و کوچه یی را می توان یافت که تصویری از چهره ملتمس و نحیف کودکی پشت چراغ قرمز را در خود قاب نکرده باشد. تکدی گری یکی از مخرب ترین و پست ترین اشکال کار کودک در خیابان است که تا کنون چاره یی قطعی برای برخورد سازمان یافته با آن از سوی سازمان ها و نهادهای قانونگذار و اجرایی اندیشیده نشده است. در آخرین آمار سازمان جهانی کار آمده است که در ایران یک میلیون و 800 هزار کودک به کار اشتغال دارند. 29 مرداد 1386, 0:0

معیارهای گزینش همسر در آموزه‌های اسلامی

پیشوایان معصوم (ع)دستور داده‌اند که هنگام انتخاب همسر، ابتدا وضو بگیرید و دو رکعت نماز بجای آورید و آن‌گاه از خداوند مهربان درخواست نمایید که همسری شایسته که از لحاظ اخلاق و پاکدامنی و نگه‌داری مال و آبروی شوهر و زیبایی و فرزندآوری سرآمد زنان است، نصیب شما گرداند... 6 اسفند 1386, 0:0