تقويت جديت در نماز

اگر نسبت به انجام فريضه نماز كاهل هستيم يا خداي ناخواسته نماز نمي‌خوانيم چه كنيم؟ چه عوامل و موانعي در انجام عارفانه و عاشقانه اين فريضه مهم الهي و نوراني وجود دارد؟ چه محورها و مدارهايي را بايد لحاظ كنيم كه پاسخ صحيح و عملي براي سؤالهاي مذكور بيابيم؟ براي پاسخ به اين سؤالات مطالب ذيل را با هم مرور مي‌كنيم؟ 1- ميزان ضعف يا قوت در آگاهي و شناخت در حوزه مسائل ديني به ويژه توحيد، نبوت، امامت، عدل و معاد و نيز ارزش‌هاي اخلاقي ضعف و قوت ما در نماز را تعيين مي‌كند. كاهلي نماز محصول ضعف در شناخت و پذيرش در ساير ابعاد دين است. ساده‌ترين راه، مطالعه كتاب‌هايي در زمينه‌هاي ديني و نماز است. 2- تجربه‌هاي تلخ يا شيرين از نماز يا محيط‌هاي مذهبي تأثيرات فوق‌العاده در گرايش يا عدم گرايش به نماز خواهد داشت. مسافرت‌هاي خانوادگي و فاميلي به اماكن متبركه و زيارتگاه‌ها اگر توأم با خاطرات خوش و شيرين همراه باشد همراهان را به نماز و ارزش‌هاي ديني علاقمند مي‌سازد. 3- معاشرت و تعامل با خوبان خويشان و اطرافيان اگر اهل نماز و رعايت شئون اخلاقي و ديني باشند، در تقويت بنيه ديني و علاقه‌مندي به نماز و انجام تكاليف شرعي نقش بسيار مهمي‌دارد، تا آنجا كه در روايات آمده است: انسان به آئين دوستان و معاشرانش است. 4- گناه، سم روح و روان است. اگر روان خود را مسموم كنيم تا زماني كه با توبه سم گناه را از روح و روان خود پاكسازي نكنيم، حقيقت تلخ خواهد بود و نماز زجرآور و از هر آنچه خوب است گريزان خواهيم شد. دروغ، غيبت، اتلاف وقت، اسراف، خودنمايي و مدگرايي، بدحجابي و معاشرت با اهل معصيت، ... از جمله سموم مهلك‌اند. 5- انتظار ناروا از نماز: استفاده ابزاري از نماز جهت تأمين نيازهاي غريزي نيز از جمله موانع رسيدن به مقام اهل نماز و دعا و عبادت است. اين گروه از افراد وقتي از نماز محصول دنيوي و غريزي به دست نمي‌آورند به‌دنبال بهره گيري از خرافات رمال و فالگير و ده‌ها روش غيرعقلي و ناپسند ديگر مي‌روند. اينان نمي‌توانند اهل نماز و عبادت واقعي باشند مگر با توبه و استغفار، دل و روح خود را پاك نمايند. 6- عدم پاسخگويي صحيح، صريح و به موقع به پرسش‌ها و ابهاماتي كه گاهي از سوي نمازگزاران طرح و تبيين مي‌شود موجب دور ماندن نمازخوان‌ها از شناخت و آگاهي‌هاي لازم در حوزه دين و دعا و نماز شده و به دنبال آن رغبتي به نماز نشان نمي‌دهند. 7- زور و اجبار و تحميل نيز كه گاهي از سوي والدين در برخي خانواده‌ها عليه فرزندان و بعضاً عليه همسر اعمال مي‌شود چه‌بسا ‌موجب بی‌میلی نسل جوان از ارزش‌ها و فرائض ديني مي‌شود يعني نماز و نمازگزاران را با زور و تحميل و تحقير توامان تداعي نموده و از نماز و نمازخوان‌ها فاصله مي‌گيرند. غنچه با زور گل نمي‌شود. فراموش نكنيم كه تمامي‌سوره‌هاي قرآن (جز يكي) با رحمن و رحيم آغاز شده و بهترين راه تقويت بنيه ديني در بين مردم زباني نرم و استدلالي محكم و موعظه‌اي شيرين و نيكو داشته شده است. 8- تأخير در انجام فريضه مهم نماز و بي‌اهميت جلوه دادن عبادات نيز از عوامل زمينه ساز دوري و كاهلي در نماز خواهد شد نماز هم به لحاظ قالب (شكل) هم به لحاظ قيمت (محتوا) مي‌بايست زيبا و غني اقامه شود تا براي خود و ديگران انگيزه و عشق بيشتري براي به پا داشتن نماز فراهم شود. 9- درباره فرزندان مي‌بايست فرايند تربيت ديني از قبیل ازدواج، اذان اقامه در گوش راست و چپ نوزاد، نام نيك نهادن، بردن كودكان به مسجد و نماز جماعت و اماكن متبركه، بيان قصه‌هاي جذاب درباره نماز و تهيه و تدارك وسايل و فضاي مناسب براي نماز (سجاده و لباس نماز زيبا و خوش رنگ، عطر، تسبيح و مهر تميز و...) مورد توجه جدي قرار گيرد. 10- انسان نسبت به زمان و مكان شرطي مي‌شود به عبارتي اگر جا و مكان مخصوصي براي اقامه نماز در نظر گرفته شود و سعي در به جا آوردن نماز در زمان مقتضي شود اعضاي خانواده در همان زمان و آن مكان به راحتي و بدون زحمت يا فراموشي حال و هواي نماز مي‌يابند. 11- دير خوابيدن موجب دير بيدار شدن و سنگيني به هنگام نماز صبح خواهد شد. پس بايد به موقع بخوابيم تا صبح به موقع و سرحال براي اقامه نماز بيدار بشويم. 12- شام ديرهنگام باعث سستي و بي‌حالي خواهد شد. براي مقابله با تنبلي و سستي به هنگام صبح و شام زودتر صرف شود. 13- لقمه حرام، شب نشيني‌هاي طولاني حتي اگر حرام‌بيني در آن صورت نگيرد (همين كه وقت تلف مي‌شود و حال و هواي مجلس لهو است و بيهودگي) ذهن و ضمير آدمي‌را آلوده ساخته و قوت و قدرت عبادت و نماز را به حداقل رسانده يا انسان را به بي‌نمازي و گناهان بزرگ‌تر فرو مي‌غلتاند. خداوند مي‌فرمايد: كلوا من الطيبات و اعلمو ا صالحاه خوراك (خوراك جسمي‌، فكري و روحي) خود را پاك كن عمل صالح (نماز و...) نيز پشت سر آن خواهد آمد. 14- ريشه تمامي‌بدبختي‌ها و دين گريزي‌ها و گناهان انسان، حب دنياست. علاقه به دنيا، جايي براي علاقه و ايمان به امور معنوي باقي نمي‌گذارد. چه زيبا فرموده است امام صادق (ع) كه: حب الدنيا رأس كل خطيئه – و اميرمؤمنان (ع) تأكيد فرموده: حب الدنيا يفسد العقل؛ علاقه به دنيا عقل را ضايع مي‌كند. حب دنيا حتي فرزندان ما را نيز نسبت به نماز و عبادت بي‌تفاوت مي‌كند. بنابراين زهد و ساده زيستي و قناعت گوهر گرانبهايي است كه ريشه همه دلبستگي‌ها و وابستگي‌هاي كاذب را مي‌سوزاند و فرصت و فضاي عبادت و اقامه نماز واقعي و تاثيرگذار را هم مي‌سازد. 15- حضور در مساجد و نماز جماعت، به‌ويژه در مساجدي كه از فضاي مادي و معنوي خوبي برخوردارند مساجدي كه با مديريت خوب و امام جماعت پويا و متعهد و آگاه، اداره مي‌شوند، در تقويت علاقه و اعتقاد ما و فرزندانمان به دين و عبادات و نماز تاثير فوق‌العاده‌اي دارد اين مهم نبايد مورد غفلت نمازگزاران و تصميم‌گيران مساجد قرار گيرد. مسجد بايد انسان را ياد مساجد صدر اسلام بيندازد.