خوف و رجای متعادل

جرعه های معرفت - شرح حديث معصومين (ع) در كلام رهبر انقلاب

عَن اَبِي حَمزَةً الثِّمالِي قالْ قالَ الصّادِقُ جَعفَرُ بنُ محمدٍ (عليهماالسلام): اُرْجُ اللهَ رَجاءً لَا يُجَرِّئُکَ عَلَي مَعَاصِيه (۱)

[به خداوند اميد داشته باش؛ اميدي که تو را بر نافرماني خداوند جرأت نبخشد.] پس اولاً رجاء لازم است. اميد به رحمت الهي، به مغفرت الهي، به عون الهي، اينها لازم است؛ تا جايي که يکي از گناهان کبيره را «يأس عن روح الله»(۲) دانسته اند.

پس رجاء را بايد هميشه داشت؛ يعني اين ارتباط بين دل شما و خداي شما هميشه بايد برقرار باشد؛ بدانيد که مي توانيد از او جلب رحمت کنيد، جلب تفضل کنيد، اين بايد باشد. منتها اين رجاء و اميد به نحوي نباشد که ما را گستاخ کند بر انجام معصيت.

وَ خَفِ اللهَ خَوْفاً لَا يُوْيِسُکَ مِنْ رَحمَتِه

[و از خداوند بيم داشته باش، بيمي که تو را از رحمت خداوند نااميد نگرداند.]

از آن طرف هم خوف لازم است. خوف از خداي متعال لازم است، که اين خوف لازمه معرفت است. کسي که معرفت [به خداوند] داشته باشد، خوف [از او هم] پيدا مي کند. هر چه معرفت انسان بيشتر باشد، خوف او بيشتر است.

۱) الامالی شيخ صدوق، ص .۶۵

[امام صادق (ع) فرمود: اَرج الله رَجاءَ لايجرّئک عَلي مَعَاصِيه و خَف اللهَ خوفاً لا يويسُک مِن رَحمته. به خداوند اميدوار باش، اميدي که تو را بر انجام معصيتش جرأت نبخشد و از خداوند بيم داشته باش بيمي که تو را از رحمتش نااميد نگرداند.]

۲) «نااميد شدن از مشمول رحمت الهي قرار گرفتن» از گناهان کبيره است و در آيه ۸۷ از سوره يوسف تأکيد شده است که: وَ لاَ تَيْاَسُواْ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لاَ يَيْاَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ؛ و از رحمت خدا نوميد نشويد، که از رحمت خداوند جز کافران نوميد نمي شوند.

* شرح حديث در ابتدای درس خارج، 14/2/94

*پايگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب

روزنامه كيهان، شماره 21740 به تاريخ 16/7/96، صفحه 6 (معارف)