آیات مکی و مدنی

كلمات كليدي : آيات مكي، آيات مدني، سوره هاي مكي، سوره هاي مدني، مكه، مدينه، هجرت پيامبر(ص)

نویسنده : احمد صمصامی

آیات قرآن کریم در طول زمان رسالت پیغمبر اکرم (ص) از زمان بعثت تا وفات بر آن حضرت نازل شده است، آیات و سوره‌هایی که در زمان حضور پیامبر (ص) در مکه نازل گردیده به نام آیات و سوره‌های مکی نامیده می‌شوند و آیات و سوره‌هایی که در زمان حضور پیامبر در مدینه نازل گردیده آیات و سوره‌های مدنی گفته می‌شوند.

تشخیص آیات و سوره‌های مکی و مدنی فایده‌های زیادی دارد چرا که تأثیر فراوانی در شناخت آیات و علل و اسباب نزول آن‌ها دارد.

ملاک آیات مکی و مدنی

در این مورد دانشمندان نظرات مختلفی دارند:

1- ملاک مدنی و مکی بودن مهاجرت پیامبر (ص) و رسیدن به مدینه است به موجب این ملاک آن چه که قبل از مهاجرت و یا در بین راه و قبل از رسیدن به مدینه نازل شده مکی است و آن چه بعد از این نازل گردیده مدنی است.

این ملاک بر اساس زمان است و به موجب آن، آن‌چه قبل از مهاجرت و لو در جایی غیر از مکه نازل شده مکی به شمار می‌آید و آن‌چه که پس از مهاجرت نازل شده مدنی به شمار می‌آید اگر چه در مکه و در سال فتح مکه و یا در حجة الوداع نازل گردیده باشد.

بر طبق این ملاک سوره‌های مکی 86 سوره و سوره‌های مدنی 28 سوره می‌باشند.

2- آیات یا سوره‌هایی که در مکه و اطراف آن (ولو پس از هجرت) نازل شده مکی است و آن‌چه در مدینه و اطراف آن نازل گردیده مدنی است و دیگر آیات که در نقاط دور دست از مکه و مدینۀ نازل شده نه مکی شمرده می‌شوند و نه مدنی.

3- آیاتی که در آن مردم مکه مورد خطاب واقع شده مکی و آن‌چه که خطاب به مردم مدینه نازل شده مدنی است و این سخن از گفته عبدالله ابن مسعود صحابی گرفته شده که می‌گوید:

«آن‌چه با خطاب «یا ایها الناس» نازل شده در مکه بوده و آن چه با خطاب «یا ایها الذین آمنوا» نازل شده در مدینه بوده است.

امّا در این میان آن‌چه اکثر اندیشمندان حوزه قرآنی آن را پذیرفته‌اند نظریه اول می‌باشد.

سوره‌های مکّی

ترتیب ‌نزول	نام سوره	ترتیب در قرآن
1	العلق	96
2	القلم	68
3	المزمل	73
4	المدثر	74
5	الفاتحة	1
6	المسد	111
7	التکویر	81
8	الأعلی	87
9	اللیل	92
10	الفجر	89
11	الضحی	93
12	الشرح	94
13	العصر	103
14	العادیات	100
15	الکوثر	108
16	التکاثر	102
17	الماعون	107
18	الکافرون	109
19	الفیل	105
20	الفلق	113
21	الناس	114
22	التوحید	112
23	النجم	53
24	عبس	80
25	القدر	97
26	الشمس	91
27	البروج	85
28	التین	95
29	قریش	106
30	القارعة	101
31	القیامة	75
32	الهمزة	104
33	المرسلات	77
34	ق	50
35	البلد	90
36	الطارق	86
37	القمر	54
38	ص	38
39	الأعراف	7
40	الجن	72
41	یس	36
42	الفرقان	25
43	فاطر	35
44	مریم	19
45	طه	20
46	الواقعة	56
47	الشعراء	26
48	النمل	27
49	القصص	28
50	الإسراء	17
51	یونس	10
52	هود	11
53	یوسف	12
54	الحجر	15
55	الأنعام	6
56	الصّافات	37
57	لقمان	31
58	سبأ	34
59	الزمر	39
60	غافر	40
61	فصّلت	41
62	الشوری	42
63	الزخرف	43
64	الدّخان	44
65	الجاثیة	45
66	الاحقاف	46
67	الذّاریات	51
68	الغاشیة	88
69	الکهف	18
70	النحل	16
71	نوح	71
72	ابراهیم	14
73	الانبیاء	21
74	المؤمنون	23
75	السجدة	32
76	الطور	52
77	الملک	68
78	الحاقة	69
79	المعارج	70
80	النبأ	78
81	النازعات	79
82	الانفطار	82
83	الانشقاق	84
84	الروم	20
85	العنکبوت	29
86	المطفّفین	83

سوره‌های مدنی

ترتیب ‌نزول	نام سوره	ترتیب در قرآن
87	البقرة	2
88	الأنفال	8
89	آل‌عمران	3
90	الأحزاب	33
91	الممتحنة	60
92	النساء	4
93	الزلزال	99
94	الحدید	57
95	محمّد	27
96	الرعد	13
97	الرحمن	55
98	الإنسان	76
99	الطلاق	65
100	البینة	98
101	الحشر	59
102	النصر	110
103	النور	24
104	الحج	22
105	المنافقون	63
106	المجادله	58
107	الحجرات	29
108	التحریم	66
109	الجمعة	62
110	التغابن	64
111	الصفّ	61
112	الفتح	48
113	المائدة	5
114	براءة	9