عزاداری وسیله است، وسیله احیاء

آسیب شناسی مراسم عزاداری سید و سالار شهیدان

رواج برخی غلوها و خرافه‌ها؛ ترویج دگرباره ناهنجاری‌هایی مانند قمه زنی‌؛ چیرگی سلیقه‌های شخصی و رواج زبان حال‌های بی ریشه و مبتذل؛ رواج سبک‌ها و اشعار غنایی ناهمخوان، مبتذل و تقلیدی؛ رواج شیوه‌های ناموجه سینه زنی و زنجیرزنی؛ برتری شکل عزاداری‌ها بر محتوا و حقیقت آن؛ گسترش نامتناسب حضور موسیقی در مراسم سنتی عزاداری و سوء استفاده گروهی و جناحی و سیاسی، از آسیب‌های جدی حقیقت قیام عاشورا است. رسوخ برخی خرافات در آیین عزاداری امام حسین علیه‌السلام مدت‌هاست که به دغدغه فکری دلسوزان و عاشقان اهل بیت (ع) تبدیل شده و کارشناسان به کالبد شکافی این موضوع پرداخته‌اند. خرافاتی که آیین اصیل عزاداری در کشور را خدشه دار کرده است. لذا مقابله با این خرافات و آگاه سازی جوانان و نوجوانان از آیین اصل عزاداری امری لازم و ضروری است.متاسفانه با مشاهده برخی از عزاداری‌ها و اظهارات برخی از مداحان و سخنرانان بی اطلاع از حقیقت عاشورا و قیام امام حسین علیه السلام می‌توانیم به این نتیجه برسیم که وسیله به جای هدف نشسته و هدف فراموش شده است، در حالی که عزاداری وسیله‌ای است برای زنده نگه داشتن فلسفه و حقیقت قیام عاشورا. البته این به معنای کنار گذاشتن عزاداری نیست بلکه به این معناست که برای ما همه چیز عاشورا در عزاداری خلاصه نشود. ما به ذکر مرثیه امام حسین(ع) و حتی گریه و گریاندن برای امام سفارش شده‌ایم، اما این هدف نیست. گریه و عزاداری وسیله است، گر چه وسیله‌ای است که « یتقرب بها الی الله » اما وسیله احیا است، به قول خود امام، گریه بر شهید زنده نگه داشتن آن شهید است. اینها وسیله برای زنده نگه داشتن ذکر امام حسین(ع) است و به پیرو آن اهداف امام حسین(ع). اگر وسیله به هدف تبدیل بشود خود این هم انحراف است. پرداختن بیش از اندازه به عزاداری و رسوخ دادن برخی آیین‌ها و رسومات غلط باعث خواهد شد که حقیقت قیام عاشورا تحت الشعاع قرار گیرد و به مرور زمان دستخوش تحریف گردد. سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) یکی از سرمایه‌های گرانقدر مکتب شیعه است که شیعه را حفظ کرده و به تعبیر حضرت امام‌(ره) اسلام در بقای خودش مدیون عاشورا است و تاکید ائمه هدی(ع) بر پاسداشت آن روز بزرگ، فراوان است. عاشورا و مکتب ائمه(ع) برای ما یک سرمایه بزرگ است و سرمایه هر قدر ارزنده‌تر باشد، صاحب سرمایه بیشتر مراقبت می‌کند که آسیبی به آن نرسد؛ بنابراین به همان دلیل که این سرمایه برای ما ارزنده است باید در برابر آسیب‌ها و خطرات و انحراف‌هایی که آن را تهدید می‌کند حساس باشیم. متاسفانه با عدم دخالت مسئولان فرهنگی و نقش ضعیف برخی واعظین، خرافه‌ها و تحریفاتی وارد دستگاه عزاداری حضرت حسین بن علی علیه السلام شده که به قول استاد شهید مطهری باید به دروغ‌ها و تحریفاتی که وارد عزاداری امام حسین(ع) شده گریست نه بر مصیبت حسین و شمشیرهایی که در آن روز بر پیکر شریفش وارد شد. فیلسوف بزرگ اسلام استاد مطهری در کتاب «تحریف‌های عاشورا » تاکید می‌کند که باید بر این تحریف‌های تاریخ کربلا گریست. او می‌گوید: «آنچه که من (مطهری) می‌گویم همان‌هایی است که مرحوم حاجی نوری هم از آنها ناله کرده است حتی صریحا این مرد بزرگ می‌گوید امروز باید عزای حسین را گرفت اما برای حسین در عصر ما یک عزای جدی است که در گذشته نبوده است و آن هم این دروغ هایی است که درباره حادثه کربلاگفته می‌شود. هیچ کس جلوی این دروغ‌ها را نمی‌گیرد و به این مصیبت حسین بن علی(ع) باید گریست». به عنوان مثال یکی از آسیب‌هایی که هیئت‌های مذهبی را تهدید می‌کند، آسیب‌های محتوایی است؛ ارائه مطالبی همچون ظاهر اهل بیت(ع) و نپرداختن به موضوعات معنویت، اخلاص، جهاد و بصیرت اهل بیت(ع) یکی از آسیب‌های جدی است که هیئت‌های مذهبی را از حقیقت دور می‌کند. در هیئت‌های مذهبی برخی از مداحان به چشم و ابروی حضرت ابوالفضل(ع) اشاره می‌کنند؛ در حالی که بیان چشم و ابروی زیبای ایشان، معرفتی را به همراه ندارد؛ امام سجاد(ع) زمانی که می‌خواستند از عمویش عباس(ع) یاد کند، می‌فرماید: «ایشان صاحب بصیرت بود»؛ پس ما نیز به پیروی از اهل بیت(ع) باید به معنویات، بصیرت، اخلاص و استقامت اهل بیت(ع) بپردازیم. به همین دلیل یدالله بهتاش کارشناس و نویسنده کتاب‌های مذهبی و دینی بر افزایش بصیرت مردم در مجالس عزاداری تاکید دارد و می‌گوید: «با توجه به تاکیدات رهبر معظم انقلاب در خصوص بصیرت افزایی در آحاد جامعه، مداحان و سخنرانان از مجالس اباعبدالله(ع) در راستای تجهیز معرفتی مردم در مقابله با فتنه‌ها بهره گیرند.هدف از مجالسی که در ایام شهادت امام حسین(ع) و اهل بیت(ع) برگزار می‌شود، گریاندن و تحریک احساسات مردم نیست؛ بلکه باید هدف امام حسین(ع) از قیام که اصلاح دین، امر به معروف و نهی از منکر بود در مجالس اهل بیت(ع) پیاده شود. مداحان و سخنرانان اگر در ابتدای مجلس آیات قرآن کریم و احادیث مستند بخوانند، سپس در قالب شعر و غزلیاتی به پند و اندرزهایی مرتبط با احترام به پدر و مادر، معرفی حلال و حرام و اخلاقیات اشاره کنند، مخاطبان را به اهداف امام حسین(ع) نزدیک می‌کنند.اگر در مراسم مذهبی و عزاداری، احساسات مخاطبان تحریک شود، خروجی نخواهد داشت؛ ولی اگر مطالبی گفته شود ناخودآگاه اثراتی طولانی مدت بر روحیه مخاطب داشته و خشنودی امام حسین(ع) را همراه دارد». شهادت امام حسین(ع) تنها یک واقعه ای در گوشه‌ای از تاریخ و در قسمتی از جغرافیا نیست بلکه جنگی میان ارزشها، فضایل و کرامت‌های انسان از یک طرف و رزایل و شقاوت‌هایی است که در روان انسان بروز می‌یابد‌. بزرگداشت صحنه کربلا یادآور حفظ کرامت، ارزشها و فضایل انسانی و نشان دهنده بیداری روح و روان آدمی از رذایل انسانی و اخلاقی است. این امر تنها اختصاص به شیعه و یا حتی مسلمان بودن ما ندارد. هر انسانی اگر واقعه کربلا را چنان که به وقوع پیوسته دریابد به طور قطع به تعزیت و عزاداری سیدالشهدا خواهد نشست. حجت الاسلام عباسعلی اختری عضو شورای سیاستگذاری ائمه جمعه و نماینده مقام معظم رهبری در کمیته همکاری حوزه‌های علمیه تهران با آموزش و پرورش در خصوص لزوم زنده نگه داشتن قیام عاشورا می‌گوید: «عزاداری برای امام حسین(ع) از نمونه‌های روشن تعظیم شعایر است. قیام و ایستادگی امام حسین(ع) در مقابل دشمنان تا حد شهادت برای اسلام و دین بود. چون همان طور که خود فرمود زمانی که در راس امت اسلامی شخصی مثل یزید قرار گیرد آن گاه باید برای اسلام مجلس فاتحه برگزار کرد و دیگر اسلام از بین رفته است.

امام حسین(ع) خود را فدا کرد برای اینکه اسلام را زنده کند، بنابراین زنده داشتن یاد، مرام و یاد امام حسین(ع) همان زنده داشتن اسلام است، از آنجا که هدف امام حسین(ع) برای اسلام بود عزاداری و زنده نگاه داشتن راه و روش امام حسین مصداق روشن تعظیم شعایر است، امری که موجب تقویت دلها شده و تقوای اجتماعی ایجاد می‌کند.عزاداری امام حسین(ع) به معنای زنده نگاه داشتن علمداران و بیانگران اسلام است. از آنجا که امام راحل فرمود هرچه داریم به برکت امام حسین(ع) است. ضرورت زنده نگاه داشتن یاد سیدالشهدا(ع) به خوبی تبیین می‌شود». وی در رابطه با اینکه بهترین نوع عزاداری چیست می‌گوید: «بهترین شکل عزاداری همان اشکالی است که ائمه(ع) بیان کرده و فرموده‌اند که مصائب ما را بازگو کنید و علت پیش آمدن این مصائب را برای مردم بیان کنید. وقتی می‌خواهند مصیبت امام حسین(ع) را توضیح و تبیین کنند باید هدفهای وی و هدفهای دشمن را توضیح دهند و انگیزه امام را از ایستادگی و تسلیم نشدن بیان کنند تا مردم در عزاداری اشک عشق و معرفت بریزند. معرفت نسبت به امام حسین(ع) و عشق نسبت به آن حضرت و یارانش موجب ریختن اشک عشق می‌شود، چرا که امام حسین(ع) نیاز به ترحم ما ندارد، اما برخی که روضه می‌خوانند می‌خواهند شنونده از روی ترحم گریه کند، اما این دل سوختن هیچ فایده‌ای ندارد این سوختن باید سوز عشق باشد. در ایام محرم باید بنابر ارتقای معرفت نسبت به امام حسین(ع)، مقام امامت، جایگاه و شرایط امام و حجت بودن امام روشن شود». حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز نیز در خصوص بهترین شیوه عزاداری می‌گوید:«مصادیق عزاداری برای سیدالشهدا می‌تواند به شکل سینه زنی و شعر خوانی باشد به شرطی که خلاف شرع نباشند. بهترین شیوه عزاداری این است که مجالس با مقتل خوانی همراه باشد تا به طور دقیق حوادث تاریخی به صورت مستند ارائه شود و دخل و تصرف در این حادثه تاریخی صورت نگیرد و کسی به این حادثه تاریخی چیزهایی را اضافه نکند تا عواطف مردم را برانگیزد. اگر این مجالس شبیه مجالس مقتل خوانی و روضه خوانی که از گذشته بوده برگزار شود می‌توان آن را بهترین شکل عزاداری دانست. از آنجا که عزاداران ارادت خاصی به امام حسین(ع) دارند و از نظر عاطفی در مجلسی که شرکت می‌کنند آمادگی خاصی برای پذیرش موعظه و باز شدن باب معارف دارند، بهترین حالت در این مجالس این است که علاوه بر اینکه عزاداری امام حسین(ع) است آنها را به مجلس وعظ تبدیل کنیم و فلسفه حرکت امام که بحث توحید و نمایش یگانگی خدا است برای مردم تبیین شود. جنبه عرفانی حرکت امام حسین(ع) به هیچ وجه کمتر از جنبه اجتماعی آن نبوده است، از این رو جنبه‌های عرفانی که معرفت آموز است را می‌توان با کلمات امام حسین(ع) و از دیدگاه معصومین که بعد ازامام حسین(ع) که فلسفه کربلارا بیان کردند در این مجالس مورد استفاده قرار داد».