دانستن، مقدمه انجام است

انسان دردمندی که انبان بزرگ ابهام‌های خود را گشوده و چشم انتظار دستورالعمل است، از این دستورالعمل‌ها چه بهره‌ای در نظر دارد؟ آیا جز این است که می‌خواهد پس از یافتن راه، حرکت کند و پس از گرفتن دستور، اجرا نماید؟ اگر این گونه نیست و قصد عمل وجود ندارد، آگاهی از این بیهوده است. کسی که آهنگ حرکت ندارد،‌چرا بی‌جهت، وقت و فکر و نشاط خود را صرف یافتن و آموختن نقشه مسیر کند؟ همان بهتر که در بی‌خبری بماند؛ زیرا دانستن، مقدمه انجام دادن است و عمل، نتیجه علم.

دانستن برای عمل

امام امیرالمؤمنین علی(ع) فرمود: ثَمَرَهُ العِلمِ العَمَلُ بِهِ، میوه دانش، به کار بستن آن است. عالم ربانى، آیت‌ا... بهجت در این باره می‌فرماید: جماعتی هستند که وعظ و خطابه و سخنرانی را که مقدمه عملیات مناسبه می‌باشند، با آنها معامله ذی المقدمه می‌کنند؛[آن را هدف نهایی می‌دانند، نه مقدمه هدف] کانّه دستور این است که بگویند و بشنوند؛ برای اینکه بگویند و بشنوند، و این اشتباه است. تعلیم و تعلم، برای عمل مناسب است و استقلال ندارند. این هشدار اولیه، ‌از آن رو است که گمان نشود «علم» به تنهایی کافی است. به دست آوردن علم و شناخت نقشه مسیر، آغاز راه است نه پایان راه، بنابر این هر کس باید تصمیم بگیرد «آنچه یاد می‌گیرد، انجام دهد» و بر این تصمیم، صادق و استوار باشد.

می‌دانى؛ عمل کن

کسی که بنا دارد با یافتن دستور عمل، برنامه زندگی خود را تنظیم کرده و پیش برود، در معرض این سؤال قرار می‌گیرد: آیا در مواردی که به وظیفه آگاهی داشته‌ای و «به یقین» می‌دانستی چه چیز تو را به سمت کمال پیش می‌برد، عمل کرده‌ای که اکنون در پی دستور جدید هستى؟ «گزاره‌های یقینی ما» برای آغاز حرکت کافی است و عمل به همین گزاره‌ها، صداقت ما را در ادعایمان و تصمیم‌مان روشن می‌کند. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: عَلَی العالِمِ أَن یَعمَلَ بِما عَلِمَ، ثُمَّ یَطلُبَ تَعلُّمَ ما لَم یَعلَم،بر عالم است آنچه را می‌داند به کار بندد، سپس به دنبال دانشی رود که نمی‌داند. انّکُم إلَی العَمَلِ بِما عَلِمتُم أَحوَجُ مِنکُم إلی تَعَلُّمِ ما لَم تَکونوا تَعلَمون؛ شما به عمل کردن آنچه می‌دانید، نیازمندترید، تا آموختن آنچه نمی‌دانید.

فقط هر چه می‌دانى عمل کن

بزرگان علم و عمل توصیه کرده‌اند آدمیان برای حرکت خود، مسیری مطمئن و مستحکم انتخاب نمایند و همه عمل خود را بر مدار «علم و یقین» تنظیم کنند؛ یعنی تا هنگامی که از «صحت» و نیز «فایده یا ضرورت» کاری مطمئن نشده‌اند، به آن اقدام ننمایند. اقدام به کار، بدون ایمان و اطمینان به آن، زبانه‌های تزلزل، تردید و دودلی را در وجود ما شعله‌ورتر می‌سازد؛ پس هر چه می‌دانیم «صحیح و مفید» است و فقط هر چه می‌دانیم «صحیح و مفید» است عمل کنیم. امام صادق (ع) می‌فرماید: العامِلُ عَلی غَیرِ بَصیرَهٍ کَالسّائِرِ عَلی غَیرِ الطَّریقِ، فَلایزیدُهُ سُرعَهُ السَّیرِ إلّا بُعداً؛ کسی که بدون بینش عمل کند،‌همچون کسی است که در بیراهه رود، چنین کسی هر چه تند رود، از راه دورتر می‌افتد.