دل نبستن به دنیا و امکانات مادی دیگران

پرسش: از منظر قرآن دل بستن به دنیا و امکانات مادی دیگران چه تأثیراتی در زندگی انسان دارد؟

پاسخ: از جمله اهداف نبوت پیامبر اسلام(ص) که در آیه88 سوره «حجر» آمده است دل نبستن به دنیا است، خدای متعال در این آیه دو دستور مهم به پیامبر(ص) می دهد: نخست می گوید: «هرگز چشم خود را به نعمت‌های مادی که به گروه هائی از کفار داده ایم میفکن» (لاتمدن عینیک الی ما متعنا به ازواجا منهم). این نعمت‌های مادی نه پایدارند، نه خالی از درد سر، حتی در بهترین حالاتش نگاهداری آن سخت مشکل است، بنابراین، چیزی نیست که چشم تو را به سوی خود جلب کند، و در برابر آن موهبت بزرگ معنوی (قرآن) که خدا به تو داده است، قابل اهمیت باشد. سپس اضافه می کند: «هرگز به خاطر این مال و ثروت و نعمت‌های مادی که در دست آنهاست، غمگین مباش» (ولاتحزن علیهم). در حقیقت، دستور اول راجع به چشم ندوختن به نعمت‌های مادی است، و دستور دوم، درباره غم نخوردن در برابر محرومیت از آنست. این احتمال نیز در تفسیر جمله «ولاتحزن علیهم» داده شده است که: اگر آنها به تو ایمان نمی آورند، غمگین مباش، زیرا ارزش و لیاقتی ندارند، ولی تفسیر اول با جمله‌های قبل مناسبتر به نظر می رسد. به هرحال، نظیر همین مضمون در سوره «طه»، آیه 131 به طور واضحتر آمده است: و لاتمدن عینیک الی ما متعنا به ازواجا منهم زهره الحیاه الدنیا لنفتنهم فیه و رزق ربک خیر و ابقی: «چشم خود را به نعمتهائی که به گروه هائی از آنها داده ایم نیفکن، اینها گل‌های زندگی دنیاست (گلهائی ناپایدار که زود پژمرده و پرپر می شوند)، اینها به خاطر آن است که می خواهیم آنها را با آن بیازمائیم، آنچه خدا به تو روزی داده است برای تو بهتر و پایدارتر است.» نکته ای که باید به آن توجه نمود این است که: چشم به امکانات دیگران دوختن مایه انحطاط و عقب ماندگی است. توضیح این که: بسیارند افراد تنگ نظری که، همیشه مراقب این و آن هستند که اینها چه دارند و آنها چه دارند؟ و مرتباً وضع مادی خویش را با دیگران مقایسه می کنند، و از کمبودهای مادی در این مقایسه رنج می برند هرچند آنها این امکانات را به بهای از دست دادن ارزش انسانی و استقلال شخصیت به دست آورده باشند. این طرز تفکر که نشانه عدم رشد کافی و احساس حقارت درونی و کمبود همت می باشد، یکی از عوامل موثر عقب ماندگی در زندگی، حتی در زندگی مادی، خواهد بود. کسی که در خود احساس شخصیت می کند به جای این که گرفتار چنین مقایسه زشت و رنج آوری شود، نیروی فکری و جسمانی خویش را در راه رشد و ترقی خویشتن به کار می گیرد، و به خود می گوید: من چیزی از دیگران کمتر ندارم و دلیلی ندارد که نتوانم از آنها پیشرفت بیشتری کنم؛ من چرا چشم به مال و مقام آنها بدوزم من خودم بهتر و بیشتر کار و تولید می کنم. اصلاً زندگی مادی هدف و همت او نیست، او آن را می خواهد اما تا آنجا که به معنویت او کمک کند، و به دنبال آن می رود اما تا آنجا که استقلال و آزادگی او را حفظ کند، نه حریصانه به دنبال آن می دود، و نه همه چیزش را با آن مبادله می کند که این مبادله آزاد مردان و بندگان خدا نیست، و نه کاری می کند که نیازمند دیگران گردد. در حدیثی از پیامبر(ص) می خوانیم: من رمی ببصره ما فی یدی غیره کثر همه و لم یشف غیظه: «کسی که چشم خود را به آنچه در دست دیگران است بدوزد، همیشه اندوهگین و غمناک خواهد بود، و هرگز آتش خشم در دل او فرو نمی‌نشیند.»!