روزه و جزای روزه‌دار

در بعضی از روایات آمده است که روزه بگیرید برای آنکه طراوت و خرمی و شادابی غیر ماه مبارک را از دست بدهید؛ زیرا آنها نشاط کاذب و زودگذر است. وقتی انسان روزه گرفت و به آن دل بست، کم کم به باطن روزه پی می‌برد. باطن روزه انسان را به لقای حق می‌کشاند که خدای سبحان فرمود: "الصّوم لى وأنا أجزى به"[1]روزه مال من است و من شخصاً به آن جزا می‌دهم. این تعبیر فقط درباره‌ی‌ روزه وارد شده است.

همه‌ی‌ اشیا و موجودات جهانِ امکان از آنِ خداست. چیزی در جهان خلقت نیست که مال خدا نباشد؛ چون مخلوق و مملوک اوست. چشم و گوش ما هم از آنِ خداست: "أم مَن یَملک السّمع والأبصار"[2].

امیرالمؤمنین (سلام‌اللهعلیه) فرمود: "... أعْضاؤکم شهوده وجوارحکم جُنوده

وضمائرکم عُیونه وخَلَواتکم عِیانه"[3] مواظب باشید، بدانید در خلوت و جلوت، نهان و آشکار، در محضر خدای سبحان هستید. خلوات شما جلوات عیون و مَشهد و مرآیِ اوست.

چیزی در جهان نیست که به یاد حق و خدای سبحان نباشد. این انسان است که گاهی غافل است و گاهی غیر غافل. فرشته‌ها نَفَسها را می‌شمارند که برای چه انسان نفس می‌کشد. وقتی به فرموده قرآن سرتاسر جهان، مِلک و مُلک خداست[4]، همه‌ی‌ اعضا و جوارح ما سپاه حق است: "ولله جنود السموات والأرض"[5].

این که فرمود: روزه مال من است، خصوصیتی را می‌رساند که قابل ملاحظه و دقت است.

گاهی انسان از سحر تا افطار امساک می‌کند؛ این یک درجه روزه‌داری است؛ تلاشی است که حداکثر در قیامت نسوزد یا وارد بهشت بشود؛ بهشتی که "جنّاتٌ تجری منْ تحتها الأنهار[6]"؛ اما به آن بهشت که "فادْخلی فی عبادی * وادْخلی جنّتی"[7]راهش نمی‌دهند. یعنی روزه، ضمن اینکه حکم و ادبی خاص دارد، حکمتی هم دارد که آن لقا و محبت خداست.

این حدیث در انسان شوق ایجاد می‌کند تا عاشق شود. انسان تا مشتاق نباشد، تلاش نمی‌کند و تا تلاش نکند، نمی‌رسد. وقتی روزه مال خدا بود، خدا هم شخصاً جزای روزه‌دار را بر عهده گرفته است.

مرحوم مولی محمد تقی مجلسی (قدّس‌سرّه) که گذشته از مقام شامخ فقاهت در بسیاری از معارف اسلامی و علوم عقلی نیز اهل نظر بوده است، می‌گوید: خدای سبحان به این معنا اکتفا نکرد که بفرماید: "الصوم لى". فرمود: "أنا أجزى به". ضمیر متکلم وحده را قبل از فعل ذکر کرده و با ذکر کلمه‌ی‌ "أنا" خودش را مطرح می‌کند که: روزه مال من است و من هستم که جزای روزه‌دار را می‌دهم[8].

منبع: کتاب حکمت عبادات ،تألیف آیت الله جوادی آملی

[1] .روضة المتقین، ج 3، ص 225. بعضی کلمه "أجزی" در این روایت را به صیغه‌ی‌ مجهول خوانده‌اند: "الصوم لى وأنا أُجزی به" یعنی روزه برای من است و من پاداش آن هستم! (ر ک: نهایه ابن اثیر، ج 1، ص 270، "جزا)
[2]. سوره‌ی‌ یونس، آیه‌ی‌ 31.
.[3] نهج البلاغه، خطبه‌ی‌ 199.
.[4] سوره‌ی‌ آل عمران، آیه‌ی‌ 189.
.[5] سوره‌ی‌ فتح، آیه‌ی‌ 4
.[6] سوره‌ی‌ آل عمران، آیه‌ی‌ 15.
.[7]سوره‌ی‌ فجر، آیه‌ی‌ 29 ـ 30.
[8] .روضة المتقین، ج 3، ص 225.