اعمال صالح و نزول برکات

از سنتهای قطعی خداوند تلازم ایمان و عمل صالح با نزول برکات است. وعده قرآن کریم این است که اگر جامعه ای بر اساس صلاح و سداد استوار باشد و مردم به تعالیم دینی و دستورات الهی التزام عملی داشته باشند و از گناه اجتناب ورزند، انواع برکات چون بارش باران، رویش گیاهان، امنیت، سلامتی، آسایش، آرامش و رفاه و ... شامل حال آنان می‌شود. خداوند در آیه شریفه «و لو ان اهل القری آمنوا و اتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و الارض و لکن کذبوا فاخذناهم بما کانوا یکسبون»(اعراف:96)، نزول برکات را نتیجه ایمان و تقوای مردمان دانسته، می‌فرماید: «اگر مردم ایمان می‌آوردند و پرهیزکاری پیشه می‌کردند، بی شک برکات آسمان و زمین را به رویشان می‌گشودیم، لکن (آیات ما را) تکذیب کردند. پس آنان را به کیفر کردارشان مواخذه کردیم». نکته قابل توجه این است که نزول برکات، مشروط به ایمان و تقوای همه مردم است، نه ایمان و تقوای عده ای خاص و کفر و فسق دیگران. به عبارت دیگر، این تلازم میان ایمان و تقوای جمعی و گروهی است، اما ایمان و تقوای فردی که برخی دارند و با فسق و کفر دیگران همراه است، چنین اثری ندارد.

در بیان پیشوایان دین نیز، پایبندی به ارزشهای اعتقادی، اخلاقی و عملی عامل ازدیاد برکات الهی دانسته شده است. امام رضا(ع) می‌فرماید: «خدای عز و جل به یکی از پیامبران خود وحی فرمود: هر گاه اطاعت شوم، خشنود گردم و چون خشنود شوم، برکت دهم و برکت من بی پایان است». در آیات قرآن کریم، علاوه بر ایمان و تقوا، استغفار از گناهان نیز، عامل نزول برکات و رفع مشکلات معرفی شده است. روایت شده: «مردی نزد امام حسن(ع) آمد و از خشکسالی آبادیش شکایت کرد. حضرت به او فرمود: استغفار کن. دیگری آمد و به حضرت عرض کرد: دعا کن خداوند فرزندی به من بدهد. حضرت به او نیز فرمود: استغفار کن. راوی می‌گوید: من از این نوع راهنمایی تعجب کردم و از حضرت سئوال نمودم. امام(ع) فرمود: آنچه گفتم کلام خداوند به نوح(ع) بود؛ آن گاه آیات10 تا 12 سوره نوح را تلاوت فرمود: «به آنان گفتم از گناهان خود در پیشگاه پروردگارمان استغفار کنید، که او آمرزنده است، تا باران آسمان را پشت سر هم بر شما فرو ریزد و شما را با اموال و فرزندان کمک بخشد و باغها و نهرها برای شما قرار دهد».

از فراز پایانی آیه 96 سوره اعراف: «و لکن کذبوا...» دانسته می‌شود که تکذیب آیات الهی و مخالفت با دستورات خداوند، در زوال برکات و نعمت های الهی تاثیر بسزایی دارد؛ همچنانکه در آیه 41 سوره روم می‌فرماید: «ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا لعلهم یرجعون؛ در دریا و خشکی فساد و تباهی نمودار شده است به خاطر کردار بد مردم، تا خداوند بدین وسیله کیفر بعضی اعمالشان را به آنها بچشاند، تا شاید بازگردند».

ناگفته پیداست نتیجه طبیعی و پیامد قهری گناه و ظلم تنها دامنگیر سرکشان و طغیانگران نمی شود بلکه همه افراد جامعه را در بر می‌گیرد. از این رو لازم است افراد جامعه بویژه متدینین، در برابر منکرات اجتماعی از خود واکنش نشان داده، با امر به معروف و نهی از منکر درصدد اصلاح برآیند.