28 فروردین 1396, 6:34
از مهمترين مشكلاتي كه بشر امروزي با توجه به همه پيشرفتهاي صنعتي و علمي با آن دست به گريبان است، ياس و نااميدي نسبت به زندگي و آينده خود است. تعريفي كه از ياس و نااميدي ميتوان ارائه کرد، عبارت است از اينكه انسان نسبت به ارزشمندي خود، آينده و جهان احساس ترديد داشته باشد. همچنين نااميدي به حالتي اطلاق ميشود كه فرد انگيزه خود را براي پيشرفت، حل مساله، روابط اجتماعي، موفقيت، تحول، يادگيري، دستيابي به اهداف زندگي و به طور كلي جنبههاي مثبت از دست ميدهد. پس بايد با اين مشكل و بلا كه حضرت علي(ع) از آن به عنوان بزرگترين بلا ياد ميكند، مقابله و پيشگيري شود. عوامل بسياري باعث ميشود كه انسان احساس نااميدي كند که مهمترين آنها عبارتند از:
نداشتن هدف و معني درست در زندگي يا ضعف ايمان به هدف، مطمئنا رابطه مستقيمي با ناكامي و ياس دارد، انسان بيهدف سرگردان و مضطرب است و هر لحظه به سويي ميرود و فعاليتهايش نتيجه بخش نيست، گرفتاريهاي زندگي به او فشار ميآورد و هيچ توجيهي براي سختيها و رنجها ندارد.
وقتي انسان خودش را با ديگران و بهويژه افراد موفق كه همه از آنها تعريف ميكنند مقايسه كند و ببيند كه نسبت به آنها كار چنداني بلد نيست، احساس شكست و نااميدي به وي دست ميدهد.
برخي والدين توقعات زيادي از فرزندان خود دارند. ميخواهند فرزندشان در رشته تحصيلياش نمره عالي كسب كند و شاگرد ممتاز شود. گاهي اوقات خود افراد چنين توقعاتي از خويش دارند و دوست دارند كه در هر زمينهاي بهترين باشند. مثلا انتظار دارند كه در امتحان پايان ترم يا كنكور دانشگاه با نمره بالا قبول شوند، وقتي پذيرفته نشدند، و نمره كمي آوردند، احساس نااميدي به آنها دست ميدهد و چنين فكر ميكنند كه هيچگاه در زندگي موفق نميشوند.
برخي افراد فقط به خود متكي هستند و فكر ميكنند كه با اعتماد به نفس ميتوانند بر تمامي مسائل و مشكلات زندگي پيروز شوند. اما وقتي با مشكل رو به رو ميشوند و نميتوانند به تنهايي آن را انجام دهند، احساس شكست و ناتواني ميكنند. گاهي هم توجه نداشتن به قدرت بخشندگي و گذشت خداوند سبب يأس ميشود.
برخي ديگر وقتي در يك زمينه شكست ميخورند يا يك بار شكست ميخورند، از آن نتيجه ميگيرند كه در هيچ زمينهاي و در هيچ زماني موفق نخواهند شد. اين تفسير و برداشت نادرست باعث افسردگي و احساس ارزشمندي و عزت نفس پايين در وي ميشود و عملا هم به شكست منجر ميگردد.
الف) سستي، تنبلي و اهمال كاري در كارها.
ب) ضعف اراده و اعتماد به نفس و عزت نفس.
ج) عدم سختكوشي و تلاش و فقدان استمرار و جديت در كارها.
د) عدم استفاده از استعدادها و شايستگي ها.
هـ) قاطع نبودن در تصميمات و عدم ثبات كاري.
و) منفي نگري، خودبيني و تنگ نظري.
ز) عدم انعطافپذيري در برابر حوادث و نپذيرفتن واقعيات زندگي و...
ح) تك روي و عدم كمك از افراد متخصص و با تجربه.
با تمرين و به كارگيري روشهاي زير ميتوانيد بذر اميد و اعتماد به نفس را در خويش تقويت نماييد: 1.تواناييها و استعدادهاي خويش را در نظر آوريد؛ اگر در برخي موارد ناتوان هستيد و احساس ميكنيد كه نسبت به ديگران ناموفق تريد، يقينا در موارد ديگر نسبت به دوستان و هم كلاسي هايتان موفقتر هستيد شايد از نظر ورزش نسبت به ديگران عقب هستيد، اما از لحاظ درس نسبت به آنها موفقتر هستيد. بنابراين، فقط ابعاد منفي و ناتوانيهاي خود را در نظر نگيريد. بلكه زمينههاي موفقيت و تواناييهاي خويش را نيز لحاظ كنيد. صحنههايي را كه در گذشته موفق شدهايد هميشه به خاطر داشته باشيد، ليستي از نقاط قوت خود حتي كوچكترين آنها تهيه كنيد و پيوسته مرور كنيد. 2. اگر اشتباهي انجام داديد يا شكست خورديد، به جاي سرزنش خود، عمل خود را سرزنش كنيد. مثلا نگوييد: «من آدم بدي هستم»، يقين داشته باشيد كه هر انساني ممكن است اشتباه كند. بلكه درباره رفتار خود قضاوت كنيد و بگوييد: فلان رفتارم مناسب نبود و بايد اصلاح شود. 3. براي خود هدفي مناسب از زندگي داشته باشيد و با انتخاب اهداف بلندمدت و كوتاهمدت و برنامهريزي مناسب از پوچي رهايي يابيد. 4. در ابتدا هدفهاي كوچكتر را در نظر بگيريد تا بتوانيد آسانتر به آنها برسيد. افرادي كه اهداف بزرگ و ايده آل در نظر ميگيرند و عملا نميتوانند در وقت محدودي به آن دست يابند، دچار نااميدي ميشوند. اما وقتي انسان اهداف جزئيتر و دستيافتنيتر در نظر بگيرد و در آن زمينه موفق شود، احساس خوشحالي ميكند و در آينده در ديگر موارد هم موفق ميشود. [3]5. مثبت انديش باشيد و واژهها و جملات منفي نظير «من هميشه شكست ميخورم»، «آدم ضعيفي هستم»، «هيچ كاري از من بر نميآيد» را هرگز بر زبان نياوريد. 6. بيش از اندازه توان خود، انتظار نداشته باشيد: همه افراد مثل هم نيستند، شرايط زندگي و امكاناتي كه در اختيار دارند هم يكسان نيست. افرادي كه موفق هستند و در هر زمينه ميتوانند خود را نشان دهند، شايد امكانات بيشتري در اختيار دارند كه اگر شما هم آن امكانات را ميداشتيد، موفق ميشديد. 7. از ارتباط طولاني و همنشيني با افراد مايوس، افسرده و مضطرب اجتناب نماييد. 8. با افراد موفق دوست شويد و به جاي مقايسه كردن خود با آنها، سعي كنيد از تجارب آنها استفاده نماييد. 9. به خداوند توكل نماييد، ارتباط با منبع لايزال الهي مايه قدرتمندي و احساس توانمندي در شما ميشود. توكل به خدا از ترس، اضطراب و نااميدي شما ميكاهد. وقتي انسان به خدا توكل ميكند، همان خدايي كه همه جا حاضر و بر همهچيز قادر و تواناست، اميدوار ميشود و هيچگاه خود را ناتوان نميبيند. اگر كسي خود را در برابر دشمن تنها ببيند، هر قدر نيرومند و قوي باشد، به زودي روحيه و اعتماد به نفس خود را از دست ميدهد ولي اگر احساس كند لشكر نيرومندي پشت سر او است، احساس توانمندي و قدرت ميكند، هر چند خودش ضعيف و ناتوان باشد. در روايتي از علي(ع) آمده است: «چگونه بترسم در حالي كه تو (خداوند) اميد من هستي و چگونه مقهور شوم در حالي كه تو تكيه گاه من باشي».انسان وقتي به خدا توكل نمود و اميدوار شد، از حالت شك و تحيّر بيرون ميآيد و به نصرت و ياري خداوند اميدوار ميشود. خداوند در قرآن كريم ميفرمايد: «فاذا عزمْت فتوكّل عليا...» امام باقر(ع) نقش توكل را در موفقيت و خودباوري و افزايش عزت نفس اينگونه بيان ميكند: «كسي كه به خدا توكل كند، مغلوب نميشود و كسي كه به دامن لطف اش چنگ زند و به او اميدوار شود شكست نميخورد». پس علاوه بر راهكارهاي علمي كه در تقويت اعتماد به نفس و خودباوري انسان نقش دارد، توكل به خدا بسيار مهم و ارزشمندتر است و ميتواند عزت نفس و احساس كارآمدي فردي را در انسان تقويت كند. لذا در دعاهايمان ميخوانيم: «اللهم اعزّنيِ باالتّوكل» بارالها! مرا در سايه توكل نيرومند و عزيز و سرافراز گردان. 10. اراده، اعتماد به نفس و عزت به نفس خود را تقويت كنيد و در تصميمات خود قاطع باشيد. 11. بدانيد كه هميشه سختيها و ناگواريها با زندگي دنيوي عجين است و بايد با سختكوشي و تلاش خود آنها را پشت سر گذاشته و رو به خوشبختي و كمال گام برداريد. 12. از تفريحات سالم، گردش در طبيعت و ورزش كردن غافل نشويد. 13. حرف آخر اينكه زندگي را سخت نگيريد، زندگي لذت بخشتر از آن است كه فكر ميكنيد، فقط شرط آن اين است كه اهل عمل باشيد و ايمان تان به خدا را تقويت كنيد و محبّ ائمه اطهار(ع) باشيد. 14. در ياسهاي شديد و پژمردگيهايي كه سازمان روانيتان به هم خورده است حتماً از روانشناس باليني كمك بگيريد.
کتابخانه هادی
پژوهه تبلیغ
ارتباطات دینی
اطلاع رسانی
فرهیختگان