تهمت

قال الصادق(ع): «اذا ائهم المؤمن آخاهٔ انماث الایمان من قلبه کما ینماث الملخ فی الماء؛ هرگاه مؤمن به برادر دینی خود تهمت بزند، ایمان در قلب او از میان می رود، همچنان که نمک در آب، ذوب می شود. (مشکاهٔ الانوار فی غررالاخبار، طبرسی، علی بن حسن، ص ۳۱۹)

از جمله خصلتهای مؤمن این است که تا مرز یقین نرسیده در مورد برادر دینی خویش گمان بد نداشته باشد، چرا که این برداشت ناپسند از مسلمان دیگر او را تا ورود به جهنم همراهی می کند. گمان بدی که در دل او از روی ظن و گمان حاصل شده و در دل او باقی مانده قطعاً به زبان نیز خواهد آمد؛ چون فردی که از روی گمان قضاوت کند، ابایی ندارد که عقیده ی خویش را بر زبان نیز آورد و تهمت بزند، زیرا دیگر عقیده ی وی شده است. این جا تفاوت مؤمن واقعی و غیر او آشکار می شود؛ مؤمن اصلاً سوء ظن و بدبینی به خود راه نمی دهد، تا به تهمت منجر شود، لذا امام صادق (ع) خوشبینی را از خوش ایمانی و خوش قلبی میداند و حضرت امیر(ع) نیز می فرماید: امر برادرت را به وجه احسن بنه، تا خلاف آن بر تو روشن شود، و یک کلمه برادرت را به گمان بد تفسیر مکن تا توجیه خوبی برایش یابی، دوری از موضع تهمت با وجود تمام این توصیه ها، فرد مسلمان نیز نباید خود را در معرض تهمت قرار دهد و زمینه ی گناه دیگران را فراهم آورد، لذا در گناه تهمتی که دیگران انجام می دهند، او نیز مقصر است. همچنین بهترین راه جلوگیری از شیوع تهمت این است که خود فرد نسبت به رفتارهایش حساسی باشد تا برای کسی سوء تفاهم به وجود نیاید، یا اگر کسی عمداً خواست تهمتی بزند نتواند یک رفتار خاص را برای ادعای خود بیان کند. فرد نباید محیط سوء ظن برای خودش ایجاد کند؛ امام صادق(ع) به نقل حضرت امیر(ع) می فرماید: اگر کسی خود را در معرض تهمت قرار دهد، کسانی را که به او بد گمان می شوند، نباید ملامت کند. امام سجاد در صحیفه سجادیه می فرماید: العاقل لا یحداث بما ینکره العقول و لا یتعرض للتهمهٔ؛ شخص عاقل هرگز سخنی نمی گوید که نزد عقل منکر و مردود باشد، و کاری نمی کند که خود را در معرض تهمت قرار بدهد.

آبروی مؤمن بالاتر از کعبه
آبروی مردم برای عده ای اصلاً مهم نیست؛ اگر به او بگویند رایگان به مکه برو به این شرط که به دیوار کعبه مشتی لجن بمال، حاضر به این کار نیست، اما چگونه حاضر می شود به آبروی مؤمن لجن بمالد، در حالی که آبروی مؤمن از کعبه بالاتر است.

خوشحالی از آبروریزی دیگران
انجام همه گناهان معصیت است، ولی درباره آبروی انسان، همین که از آبروریزی آن خوشحال شویم هم گناه است، چون قرآن می فرماید: ان الذین یجنون آن تشیع الفاجشهٔ فی الذین آمنوالهم عذاب آلیم فی النيا و الآخرة و الله يعلّم و آنتم لا تعلمون؛ کسانی که دوست دارند زشتیها در میان مردم با ایمان شیوع یابد، عذاب دردناکی برای آنان در دنیا و آخرت است، و خداوند میداند و شما نمی دانید!