حزب دموکرات کردستان ایران

حزب دموکرات کردستان، حاکمیت، رژیم پهلوی، انقلاب اسلامی

نویسنده : مصطفی رضایی

در تاریخ معاصر ایران، حزب و دموکراسی دو واژه‌ای بوده‌اند که مبنای تجددخواهی، آزادیخواهی، استقلال طلبی، هرج و مرج طلب و دیگر مفاهیم در این حوزه بوده‌‌اند. در این مقال به تاریخچه و چگونگی تحولات سیاسی حزب دموکرات می‌پردازیم.

بعد از انقلاب مشروطیت و هرج و مرج بوجود آمده پس از آن، نیروهای سیاسی و اجتماعی در مناطق مختلف کشور سر برآورده و تفسیر جدیدی از ملت و حاکمیت ارائه می‌کردند. این نیروها بوسیله حکومت مرکزی رضاخان از 1304 تا 1320 خانه‌نشین شده، رهبران آنها اعدام و استیلای حکومت مرکزی بر مناطق تحت نفوذ این نیروها گسترش یافت. حذف رهبران نیروهای سیاسی شد تا این نیروها در لوای واژه‌ خود مختاری، به استقلال مناطق تحت نفوذ خود فکر کنند.

بعد از تبعید رضاخان و اشغال ایران توسط نیروهای متفقین، کردستان یکی از استانهای تحت اشغال ارتش شوروی، تحت تأثیر اندیشه‌های چپ و ملی‌گرا خودمختاری و استقلال را در سر پرورانید. زیبایی و شیرینی الفاظ به کار رفته در گفتارها و نوشته‌های روشنفکری این مناطق، آرمان دروغین به نام حاکمیت مستقلی را برای فئودالها و صاحبان نفوذ در این منطقه فراهم می‌کرد. تا اینکه به صورت رسمی در کنفرانس 25 مرداد ماه 1324، قاضی محمد تأسیس حزب دموکرات کردستان ایران را اعلام نمود و هدف آن را خودمختاری و آزادی در حدود دولت ایران اعلام کرده و خواهان تحصیل به زبان کردی و انجام امور اداری – بهداشتی به زبان کردی شد. این حزب که به کمک نیروهای شوروی مستقر در ایران در طی جنگ جهانی دوم شکل گرفته بود بعد از معاملات سیاسی تهران – مسکو بوسیله ارتش مرکزی ایران در زمستان 1325 با اعدام قاضی محمد و دیگر رهبران آن در مهاباد - محل استقرار این حزب - سرکوب شد.

بعد از سرکوب 1325 تا سال 1357 این حزب با انشعابها و ائتلافهای خود با نیروهای چپ و ملی‌گرایی ایرانی و استقلال طلب کردستان عراق به صورت مخفیانه مشغول به فعالیت بود.

وضعیت بحرانی جامعه ایران در سال 57 بدنبال پیروزی انقلاب اسلامی فرصتی را فراهم کرد تا بازماندگان حزب دموکرات به رهبری عبدالرحمن قاسملو به پشتوانه اندیشه‌های چپ، برای خود مختاری اعلام موجودیت کنند. پادگان مهاباد اولین پادگانی بود که به دست نیروهای حزب دموکرات خلع سلاح شده و بدنبال آن موجی از ترور و حمله به مردم انقلابی و پادگانها در مناطق کردنشین آغاز شد.

شروع جنگ تحمیلی بر علیه ایران توسط عراق و ناآرامیهای داخلی که توسط ملی‌گرایان، چپها و دیگرانی که به غیر انقلاب اسلامی فکر می‌کردند، سبب شد تا قاسملو با شعار «خودمختاری برای کردستان، دموکراسی برای ایران» در برابر حاکمیت انقلاب اسلامی قرار گیرد.

اشغال مناطق غرب و جنوب غرب ایران بوسیله ارتش عراق با همکاریهای این نیروها و دیگر نیروهای استقلال طلب این منطقه بود که در زیر عنوان خودمختاری، پرچم حزب بعث عراق و استعمار آمریکا را برافراشته بودند.

شعارها در ظاهر به ملی‌گرایی و دموکراسی خواهی می‌پرداخت و در باطن مردم کردستان به عنوان خائن و نیروهای نظامی انقلاب به عنوان شورشی در خیابان‌ها و کوههای کردستان سر بریده می‌شدند.

با برقراری آرامش در تهران و دیگر مناطق مرکزی، به فرمان امام خمینی (ره) برقراری آرامش در مناطق بحران‌زده ترکمن صحرا، آذربایجان، کردستان و خوزستان بر حمله نظامی عراق مقدم انگاشته شد. نیروهای مردمی به همراه نیروهای انقلاب، ائتلاف نیروهای ارتش شاه، ساواک، ملی‌گرایان وکومینست ها را - دشمنان دیروز دوستان امروز – در هم شکستند.

به دنبال فرار بنی‌صدر، و مسعود رجوی از سران به اصطلاح ملی‌‌گرایی ایران، شاخه‌های نظامی نیروهای استقلال طلب همچون حزب دموکرات با شکست مواجه شد. با کشته شدن سرهنگ عباسی - رئیس شاخه نظامی حزب کردستان - به دست نیروهای محلی، و فرار عبدالرحمن قاسملو به اتریش، فعالیت این حزب عملا به کردستان عراق و اروپا محدود شد؛ تا اینکه در پی تصفیه حسابهای درون حزبی در سال 1368 در اتریش بدنبال ترور عبدالرحمن قاسملو فعالیت سیاسی این حزب ملغی شد؛ هر چند دانش آموختگان آن هنوز در اروپا و عراق به کردستان بزرگ می‌اندیشند. ملت جمهوری اسلامی بعد از سرکوب سران جدال طلب حزب دموکرات با نگاه ویژه به کردستان در ساخت زیربنای اقتصادی اجتماعی این منطقه همت گماشت و با رسمیت دادن به رقابتهای سیاسی سالم تحت نظر حکومت مرکزی دسیسه‌های جدایی طلبان را نقش بر آب شود.