شرط اصلی تأثیر گفتار

از نکاتی که در مقام ارشاد و تعلیم دیگران، به خصوص در تربیت صحیح، باید بدان توجه داشته باشیم، این است که رفتار و گفتارمان با همدیگر توافق داشته باشد«نور» به آرامی‌و ملایمت اثر می‌گذارد، در حالی که «نار» می‌سوزاند و آزار دهنده است. در مقام ارشاد و هدایت دیگران، باید مثل نور بود، نه نار. نباید طوری حرف بزنیم که مخاطب و شنونده اذیت شود، نباید با تندی و خشونت برخورد نماییم، باید با ملایمت رفتار کنیم تا حرف حق در شنونده اثر کند. امام صادق(ع) در ادامه حدیث می‌فرمایند: «کانوا دعاتا الیناباعمالهم و مجهود طاقتهم »؛ آنان (نه با زبان تنها)، بلکه بااعمالشان و نهایت توانشان مردم را به سوی ما دعوت می‌کنند. همان گونه که اشاره شد، گاهی رفتار یک شخص موجب می‌شود که دیگران به او متمایل شوند و بدون اینکه بر سخن خود استدلال محکمی‌ارائه کند گفتارش مؤثر واقع می‌شود. بنابراین، در مقام ارشاد و نصیحت، تاثیر عمل کمتر از گفتار نیست به همین دلیل، می‌فرماید: خدا رحمت کند گروهی را که تمام توان خود را صرف هدایت مردم کردند. باید توجه داشته باشیم که وظیفه ما فقط عمل فردی به دستورات اسلام نیست. یکی از بزرگ ترین وظایف ما هدایت دیگران است؛ اگر بینی که نابینا و چاه است/ اگر خاموش بنشینی گناه است وقتی می‌بینیم دیگران گمراه می‌شوند، باید دست آنها را بگیریم و راهنمایی‌شان کنیم. اما این راهنمایی وقتی مؤثر واقع می‌شود که رفتارما با گفتارمان همراه باشد. گاهی حتی اگر رفتار ما درست باشد، به گفتار هم نیازی نیست، به شرط آنکه هدایت را وظیفه خود بدانیم و مراقب رفتار و گفتارمان باشیم. باید توجه کنیم که ما می‌توانیم برای همسر، فرزند، دوستان ونزدیکانمان الگو باشیم. ولی امام(ع) در بخش دیگری از سخنانشان به صورت تلویحی، از کسانی که می‌خواهند مردم را به سوی ائمه اطهار هدایت کنند اما کارشان نتیجه منفی دارد، نکوهش می‌کنند: «لیس کمن یذیغ اسرارنا»؛ نه مانند کسانی که اسرار ما را فاش می‌کنند. چنین کسانی به جای اینکه به شیوه ای صحیح، مردم را به راه درست رهنون شوند، با افشای اسرار اهل بیت، از هدایت آنها جلوگیری می‌نمایند. بنابراین، باید مراقب باشیم و بکوشیم که رفتارمان در دیگران اثرمطلوب داشته باشد، نه اثر نامطلوب.