علم خداوند به عالم غیب

علاوه بر دنیای مادی و جهانی که انسان‌ها در آن زندگی کرده و حوادث آن را لمس می‌نمایند دنیایی غیر مادی و غیر قابل ملموس وجود دارد که خداوند از اسرار آن آگاه است. در واقع عالم غیب در مقابل عالم شهود است، چیزهایی که با حواس قابل درک نباشد و از قلمرو حواس برتر و بالاتر باشند از عالم غیب محسوب می‌شوند. مانند اوضاع قیامت و معاد، بهشت و دوزخ، ثواب‌ها و عقاب‌های اخروی. این قبیل امور چون دیدنی و شنیدنی و قابل لمس نیستند و حواس ما تاب درک آنها را ندارد از جهان غیب شمرده می‌شووند. در قرآن کریم نیز عالم غیب در مقابل عالم شهادت قرار گرفته است در سوره انعام آیه 73 آمده است: «عالم الغیب والشّهاده و هو الحکیم الخبیر» خدا به جهان غیب و شهود علم دارد و حکیم و دانا است.‌

موجودات جهان غیب را در این جهان و به وسیله این حواس نمی‌توان مشاهده نمود. بلکه تنها راه علم به آنها این است که به وسیله براهین عقلی و ارشاد و تایید کسی که بر جهان غیب و شهود احاطه دارد یک مفهوم علمی برای ما حاصل شود. ما از جهان غیب بیش از یک سلسله مفاهیم و صورت‌های علمی نمی توانیم تصور نماییم، و بر واقع آن جهان احاطه نداریم و حواس و آلات علمی ما برای درک و لمس موجودات غیبی ناقص و ناتوانند. همین حوادثی که از حواس ما غایب هستند و با قلمرو درک ما فاصله دارند نسبت به پروردگار جهان حاضر و مشاهد می‌باشند، زیرا وجود تو محدود و ناقص نیست بلکه بر جهان هستی و زمان و مکان احاطه دارد. برای او این زمان و آن زمان، این مکان و آن مکان، معنا و مفهم ندارد و برای علم و ادراکش حاجب و مانعی تصور نمی شود. بنابراین حوادث زمان نوح برای ما غیبت دارند ولی برای خدا حاضر هستند، داستان اصحاب کهف نسبت به ما در جهان غیب قرار دارد لیکن نسبت به خدا از عالم شهود محسوب می‌شود.

خداوند در سوره حجرات آیه 18 فرموده: «انّ الله یعلم غیب السّموات و الارض» خدا غیب آسمان و زمین را می‌داند. در این جهت تردید نیست که خداوند متعال به تمام جهان هستی احاطه دارد، غیب و شهود نسبت به او یکسان است. چون وجودش نا محدود و برتر از زمان و مکان است چیزی از او غایب نیست.‌

در بعضی از آیات قرآن آمده که علم غیب مخصوص خداست و از دیگری حتی پیامبران ساخته نیست، چنان که در سوره انعام بیان شده: «و عنده مفاتح الغیب لایعلمها الّا هو». خزینه‌های غیب نزد خداست و جز او کسی از آنها خبر ندارد. در این آیه علم به غیب از مختصات خدا شمرده شده است علاوه بر این، پیامبران علم به غیب را از خودشان نفی کرده اند. چنان که در سوره هود آیه 31 از زبان حضرت نوح آمده است: «نمی گویم خزینه‌های خدا نزد من است، غیب هم نمی‌دانم و نمی‌گویم فرشته‌ام.»‌

اما در بعضی آیات دیگر خداوند متعال پاره ای از حقایق و مطالب غیبی را به وسیله وحی بر پیامبران نازل می‌کند و به این وسیله آنان را با جهان غیب مربوط می‌سازد. گرچه پیامبران می‌توانند با جهان غیب تماس بگیرند ولی به غیب مطلق و نامحدود دسترسی ندارند و بیش از ظرفیت محدود وجودی خود نمی توانند از آن عالم نامحدود استفاده کنند. در این استفاده‌های محدود هم استقلال ندارند و علومشان بالذات نیست بلکه به تاییدات و افاضات پروردگار جهان نیازمندند. خدا در سوره آل عمران می‌فرماید: «ذلک من انباء الغیب نوحیه الیک» این از اخبار غیبی است که به تو وحی می‌کنیم. در این آیه بیان شده که خداوند اخبار غیب را در اختیار پیامبران قرار می‌داد.