اوج عزاداری در غمکده حسینی

اوج عزاداري در غمكده حسيني

در متون دعا و حدیث عزای حسین بن علی‌بن‌ابی طالب، بزرگترین روز عزا است و تمامی انبیا و ائمه هدی در صدر نام خاتم انبیاء مردم را به عزاداری حسین سفارش و تاکید فرموده‌اند. ام سلمه همسر پیامبر(ص) در روز عاشورا وقتی دید تربتی که پیامبر به او داده خونین شده، با صدا و شیون به عزاداری پرداخت و به همگان اعلام کرد حسین(ع) را اکنون در کربلا کشتند و چند روز بعد که رسماً این خبر اعلام شد سرتاسر مدینه غمکده حزن امام حسین(ع) شد.

عاشورا متن و اوج عزاداری و مغموم بودن در غمکده حسین بن علی(ع) است. عبدالله بن فضل هاشمی گوید از امام صادق(ع) پرسیدم چرا روز عاشورا روز ماتم و اندوه و بی تابی است به حدی که عزاداری در آن بیش از ماتم در روز رحلت دیگر بزرگان معصوم است؟ امام فرمودند: یوم الحسین (ع) مصیبتی بزرگتر از دیگر روزها دارد. این از آن روست که اصحاب کسا که گرامی‌ترین مردمان در پیشگاه خدای متعالند پنج تن بودند. وقتی پیامبر(ص) از میان آنان رفت امیرمومنان(ع)، فاطمه(س) و حسن(ع) و حسین(ع) بودند و آنها برای مردم مایه تسلیت و دلخوشی بودند. نیز هنگامی که فاطمه(س) درگذشت مردم با دلداری و تسلی حسن(ع) و حسین(ع) آرامش و تسکین می‌یافتند. نیز وقتی حسن(ع) درگذشت حسین(ع) برای مردم مایه دلداری و تسلی بود ولی زمانی که حسین(ع) کشته شد هیچ کس از اصحاب کسا باقی نبود که مردم با او دلداری و تسکین پیدا کنند. بنابراین رفتن حسین(ع) به مثابه رفتن همه آنها بود همانگونه که بودن ایشان به مثابه بودن همه آنها بود. به این جهت روز کشته شدن حسین(ع) بزرگترین مصیبت بود. گفتم: ای پسر پیامبر خدا! پس چگونه عامه مردم روز عاشورا را روز برکت دانستند؟ ایشان گریست و فرمود وقتی حسین(ع) کشته شد مردم شام با جعل اخبار به یزید تقرب جستند و برای آن از اموال عمومی جایزه دریافت نمودند و از جمله چیزهایی که برایش جعل کردند روز عاشورا بود که آن را روزی مبارک معرفی کردند تا مردم در آن به جای زاری و گریه و ماتم و اندوه، شادی و خوشحالی و خجستگی و آمادگی نشاط داشته باشند. خداوند میان آنان و ما داوری کند!

مالک جهنی از امام باقر(ع) نقل می‌کند که حضرت فرمودند: روز عاشورا برکت از همه چیز برداشته می‌شود پس در این روز کارها را تعطیل کنید و به دنبال چیزی نروید که یا برآورده نمی‌شود که اگر مهیا هم شود برکت ندارد. مالک در این روز برای خانه‌ات چیزی نخر که برکتی در آن نمی‌باشد. همچنین حسن بن فضال از امام هشتم علی بن موسی الرضا(ع) روایت می‌کند: هر کس روز عاشورا تلاش و کوشش برای برآوردن نیازهایش را رها کند خداوند نیازهای دنیایی و آخرتی او را بر می‌آورد و هر کس عاشورا روز ماتم و اندوه و گریه‌اش باشد خداوند قیامت را روز شادی و خوشحالی‌اش قرار می‌دهد و چشمش در بهشت به ما روشن می‌شود. امام باقر(ع) فرمود: هر کس در روز عاشورا حسین(ع) را زیارت کند و در کنار قبرش گریان باشد خداوند را در قیامت با دو هزار هزار ثواب حج دو هزار هزار ثواب عمره و دو هزار هزار ثواب جهاد دیدار می‌کند که ثواب هر حج و عمره و جهادی همانند ثواب حج گزار و عمره گزار و جهادگر همراه با پیامبر(ص) و امامان راستین است. گفتم فدایت گردم برای آن کسی که در شهرها و مناطق دوردست است و نمی‌تواند به زیارت بیاید چه هست؟ فرمود وقتی روز عاشورا می‌شود به بیابان برود یا روی بلندی خانه‌اش با اشاره به امام حسین (ع) سلام کند و با جدیت بر قاتلش نفرین کند و پس از آن دو رکعت نماز بگزارد این کار را نزدیک ظهر قبل از اذان انجام دهد. آنگاه بر حسین(ع) مرثیه بسراید و بگرید و سفارش کند کسانی که در خانه‌اش هستند بر حسین(ع) گریه کنند و با ناله کردن بر حسین(ع) در خانه‌اش ماتم برپا کند و با هم برای گریستن هم صدا شوند. من برای آنان از طرف خدا ضمانت می‌کنم که اگر این کار را انجام دهند همه این ثواب‌ها را به دست می‌آورند. گفتم فدایت گردم هرگاه آنان آن کارها را انجام دادند شما این ثواب‌ها را برعهده می‌گیری و تضمین می‌کنی؟ فرمود من این را برایشان تضمین می‌کنم و چنان ثواب هایی را برای هر کسی که این کارها را انجام دهد برعهده می‌گیرم... هر کس چنین سوگواری کند برایش ثواب هزار هزار حج، ثواب هزار هزار عمره و ثواب هزار هزار جهاد نوشته می‌شود که همه شان همراه با پیامبر(ص) بوده است و برایش ثواب مصیبت هر پیامبر و فرستاده و صدیق و شهیدی که از زمانی که خدا عالم را آفریده تا برپایی رستاخیز مرده و یا کشته شده نوشته می‌شود. امام صادق(ع) فرمود: ای عبدالله بن سنان! بهترین کاری که در این روز انجام می‌دهی این است که در پی جامه تمیز باشی و آن را بپوشی و تسلب کنی. گفتم تسلب کردن یعنی چه؟ فرمود: باز گذاشتن دکمه‌ها. سپس به شکل انسان عزادار آستین‌هایت را باز می‌کنی. بعد به بیابان کویری یا جایی که کسی تو را نبیند یا به خانه‌ای که خالی باشد یا جایی خلوت می‌روی در زمانی که روز بالا آمده باشد. آنگاه چهار رکعت نماز با رکوع و سجده خوب و با خشوع می‌خوانی و در هر دو رکعت سلام می‌دهی. در رکعت اول سوره حمد و قل یا ایهاالکافرون و در رکعت دوم سوره حمد و قل هو الله احد را می‌خوانی سپس دو رکعت دوم را به جا می‌آوری و در آن در رکعت اول سوره حمد و سوره احزاب و در رکعت دوم سوره حمد و اذا جاءک المنافقون یا هر چقدر از قرآن که توانستی بخوانی می‌خوانی آنگاه سلام می‌دهی و صورتت را به سمت قبر حسین (ع) و آرامگاهش بر می‌گردانی و جایگاه به زمین افتادنش را در نظرت مجسم می‌کنی و برایشان و هر که از فرزندان و خانواده با ایشان بوده سلام و درود می‌فرستی و کشندگان ایشان را لعن می‌کنی و از کارهایشان بیزاری می‌جویی. خداوند با این درجات تو را در بهشت بالامی برد و گناهانت را می‌ریزد.

آن گاه تلاش می‌کنی در آنجایی که هستی در بیابان یا فضای باز یا هر جایی که هست گام هایی برداری و در این هنگام می‌گویی: «انالله و انا الیه راجعون همه از خداییم و به سوی او بازمی گردیم.» رضی بقضاء الله و تسلیما لامره. خشنود به قضای خدا و تسلیم فرمانش هستیم. در این حال باید حالت غم و اندوه داشته باشی. در چنین روزی خدای سبحان را بسیار یاد کرده و استرجاع کن (انا لله و انا الیه راجعون). در روایت است که امام باقر(ع) فرمود در این روز به یکدیگر با این جملات تسلیت بگویید: «عظم الله اجورنا بمصابنا بالحسین و جعلنا و ایاکم من الطالبین بثاره مع ولیه الامام المهدی من آل محمد(ص) (خداوند پاداش‌های ما را بر سوگواری حسین(ع) بزرگ گرداند و ما و شما را همراه با ولی خودش مهدی خاندان محمد(ص) از خونخواهان حسین(ع) قرار دهد.) یکی از رازهای اینگونه تسلیت به یکدیگر شاید این نکته باشد که در این روز همگان ظهور منتقمش مهدی آل محمد را از خدا طلب کنند. درباره دیگر آداب روز عاشورا از روایات وارده استفاده می‌شود که در این روز باید کم خورد و کم نوشید و بیشتر ناله و عزا داشت و روزه در این روز مکروه اعلام شده است.