مهریه
پس از تحقق عقد نکاح، رابطه زوجیت بین طرفین ایجاد و حقوق و تکالیفی برای طرفین مقرر میشود از جملۀ آن تکالیف پرداخت نفقه، مهریه، اجرة المثل، نحله، تنصیف اموال میباشد که بعضی از اینها با عقد ازدواج به عهدۀ شوهر است مثل نفقه و مهریه و بعضی از آنها منوط به تحقق طلاق و جدایی میان آنهاست مثل اجرة المثل،که هر کدام در واژههای جداگانه توضیخ داده میشود.
مهریه در لغت به معنای کابین و جنسی که در وقت نکاح بر عهدۀ شوهر است میباشد و در اصطلاح حقوقی نیز مهر یا صداق مالی است که زن بر اثر ازدواج مالک آن میگردد و مرد ملزم به پرداخت آن به زن میباشد.
انواع مهر:
مهریه بر حسب اینکه در زمان عقد تعیین شود یا تعیین آن به بعد موکول شود انواعی دارد.
1- مهر المسمّی:
اگر مهر، ضمن عقد نکاح یا بعداً به تراضی معین شود مهر المسمی گفته میشود. حال اختیار تعیین مهر ممکن است حسب مورد به زوج یا زوجه یا شخصی سومی سپرده شود.
میزان مهریهای که در مهر المسمی تعیین میشود منوط به تراضی طرفین یا شخص ثالث است:
«تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است»(مفاد ماده 1080 قانون مدنی )
ولی اگر اختیار تعیین مهر به زن داده شده باشد
«در صورتی که این حق به زن داده شده باشد، زن نمیتواند مهر را بیش از مهرالمثل تعیین کند» (مفاد ماده 1090 قانون مدنی)
از نظر قانون مدنی محدودیتی برای تعیین مهر نیست ولی طبق روایات ما مستحب است که مهرالسّنه ملاک قرار بگیرد.
2- مهر المثل:
مهری که بر حسب عرف و عادت و با توجه به وضع زن از لحاظ سن، زیبایی، تحصیلات، موقعیت خانوادگی و اجتماعی و مقتضیات زمان و مکان در موارد زیر تعیین میگردد:
أ) مهر المسمی تعیین نشده و نزدیکی واقع شده باشد؛
ب)در عقد نکاح شرط عدم مهر شده باشد پس از وقوع نزدیکی مهرالمثل ثابت میشود؛
ج) در مواردی که مهر المسمی به جهتی از جهات باطل باشد، پس از نزدیکی طبق ماده 1100 قانون مدنی، زن مستحق مهرالمثل میباشد.
د) موردی که مهر تعیین نشده و مرد پس از نزدیکی، زن خود را طلاق دهد.
3- مهر المتعه:
هرگاه در عقد نکاح مهر ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر، زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهر المتعه است (ماده 1093 قانون مدنی). در مهر المتعه، وضعیت اقتصادی و استطاعت مالی شوهر جهت تعیین مقدار آن مورد لحاظ قرار میگیرد ولی در تعیین مقدار مهرالمتعه وضعیت و شئونات زن ملاک عمل خواهد بود.
موارد تعلق نصف مهر:
أ)موردی که در عقد، مهر معین شده یا بعد از عقد تعیین شده است و قبل از نزدیکی طلاق صورت گیرد زن مستحق نصف مهر المسمی خواهد بود. (1092 قانون مدنی)
ب) در صورتی که مهر تعیین نشده و عقد بعلت عیب عنن (عدم توانایی جنسی مرد) فسخ شود، زن مستحق نصف مهر المثل است.
نحوه وصول مهریه:
1- طرح دعوی در دادگاه: با تقدیم دادخواستِ مطالبه مهریه به استناد دلائل و مدارک از جمله سند ازدواج به دادگاه، حکم پرداخت مهریه و اجرائیه صادر و به محکوم علیه ابلاغ و اجرا میشود، همزمان میتواند تقاضای تأمین مهریه را هم بکند تا اینکه وصول آن سهلتر باشد.
2- از طریق اجرای ثبت: در مورد اموال منقول مثل پول و سکه، مرجع صدور اجرائیه، دفتر خانه ازدواج که سند ازدواج را تنظیم کرده میباشد،در مورد اموال غیر منقول اگر ملک در دفتر املاک ثبت شده توسط دفترخانه ای که سند را تنظیم کرده اجرائیه صادر میشود ولی اگر مال ثبت نشده باشد باید از طریق دادگاه اقدام نمود.
ضمانت اجرای وصول مهریه:
علاوه بر حق حبس زن و حق امتناع از ایفای وظایف زناشوئی و توقیف اموال و صدور اجرائیه، طبق ماده 2 قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1377، میتوان تقاضای حبس شوهر را در صورت عدم تأدیۀ مهر و عدم دسترسی به اموال او کرد.
نحوۀ تعدیل و محاسبۀ مهریه به نرخ روز:
مهریه اگر سکه یا عین معین باشد به همان اندازه پرداخت می شود ولی
در مواردی که مهریه وجه رایج باشد به لحاظ تغییرات اوضاع اقتصادی کشور و نرخ تورم، طبق جدول زیر محاسبه و پرداخت میشود.
مبلغ مهریه به نرخ روز=شاخص قیمت درسال قبل از تأدیه * مبلغ مندرج در عقدنامه
شاخص قیمت در سال وقوع عقد
شاخص قیمت سالانه، توسط بانک مرکزی همه ساله اعلام میشود برای مثال عقد ازدواجی در سال 1315 با مهریه 5000 ریال منعقد شده حال اگر در سال 1379 پرداخت شود با در نظر گرفتن شاخص بهای کالاها و خدمات، مبلغ مهریه بصورت زیر خواهد بود.