حيات طيبه (پرسش و پاسخ)

پرسش:

حيات طيبه که يک زندگي مطلوب و ايده‌آل قرآني است چگونه براي انسان حاصل مي‌شود؟

پاسخ:

پاسخ به اين سؤال را از ديدگاه دو انديشمند والا مقام مرحوم علامه طباطبايي(ره) و شهيد مرتضي مطهري مطرح مي‌کنيم:

به طور کلي حيات طيبه يکي از کليدي‌ترين و مرکزي‌ترين مفاهيم قرآني است که زندگي را با کتاب الله و آموزه‌هاي وحياني پيوند مي‌زند. تدقيق و تعمق در اين مفهوم اساسي مي‌تواند از طريق مطالعه آراء مفسران قرآن و انديشمندان ديني ميسر گردد.

1- شهيد مطهري(ره)

استاد مطهري(ره) حيات طيبه را نوعي کمال زندگي موجود مي‌داند، در حالي که علامه طباطبايي(ره) آن را اعطاي حياتي ديگر توصيف کرده است.

شهيد مطهري نگاه تکامل‌گرايانه به زندگي انسان دارد، و زندگي و حيات انسان را در برگيرنده ظرفيتي براي خوب يا بد شدن مي‌داند، و انسان واقعي را انسان با ايمان به خدا معرفي مي‌کند. بنابراين انسان بدون پرورش ديني راه گمراهي را خواهد پيمود. شهيد مطهري(ره) معتقد است که تحليل‌هاي غير مادي مختلف انسان را به امور مختلفي فرو کاسته و زمينه انواع مصيبت‌هاي بشري را فراهم کرده‌اند. وي معتقد است که تفکرات انساني وي را از آرماني که هر انساني مي‌تواند به آن دست يابد محروم ساخته‌اند. وي براي مثال به انديشه‌هاي توماس هابز، زيگموند فرويد، ويونگ و... اشاره مي‌کند. به اعتقاد شهيد مطهري(ره) از نگاه قرآن زندگي انسان بايد تکامل يابد. تکامل زندگي انسان در نهايت به حيات طيبه مي‌انجامد «من عمل صالحاً من ذکر اوانثي و هومومن، فلنحينيه حياةً طيبه و لنجزينهم اجرهم باحسن ما کانوا يعملون» هر کس از مرد يا زن کار شايسته کند و مؤمن باشد، قطعاً او را با زندگي پاکيزه‌اي حيات (حقيقي) بخشيم و مسلماً به آنان بهتر از آنچه انجام مي‌دادند پاداش خواهيم داد.(نحل- 97)

از اين رو حيات طيبه انساني را نوعي حيات جديد مبتني بر سير تکاملي انسان مي‌داند. و در اين رابطه طبيعي است که حيات طيبه از سوي خداي متعال به انسان اعطا مي‌شود.

در واقع حيات طيبه اکتسابي است و غايت اصلي انسان بوده و او را از حيوانات و نباتات مجزا مي‌کند، به بيان ديگر مي‌توان رد پاي علت غايي را در اين فراز از انديشه استاد مطهري ديد. از نگاه ايشان انسان پس از تکامل به حيات طيبه مي‌رسد. در يک نگاه کلي‌تر وي معتقد است نه تنها انسان بلکه همه جهان به سوي يک هدف غايي معين روان است. شهيد مطهري معتقد است که لزوم رسيدن به آن مقصد، چنين شکلي را براي عالم و انسان اقتضا مي‌کند، (نظام احسن). در واقع عبور درست از معبر و داشتن نقشه راه، ما را به انسان کامل بودن و زندگي عادلانه و آسوده داشتن در مدينه فاضله مي‌رساند.

بدين ترتيب انسان آن‌ چيزي نيست که آفريده شده است، بلکه آن چيزي است که خودش بخواهد باشد. ماهيت انسان توسط خود وي ايجاد مي‌شود از اين رو کل زندگي انسان حاصل انتخاب‌هايي است که انجام داده است.

از اين رو انسان غايتي دارد، اما اين غايت نيازمند نقشه و راهنماست. از سوي ديگر تربيت ديني که همانا طي راه حيات طيبه است، در سن هفت تا سي سالگي بهتر رخ مي‌دهد.

انسان با ايمان مي‌تواند، به حيات طيبه يا انسان کامل دست يابد. طرح عرفاني و ديني در حيات طيبه به هم مي‌آميزند. شهيد مطهري معتقد است که انسان کامل يعني انسان نمونه، انسان اعلي است، و آرمان‌ شهر يعني شهري که تجلي خداست و شناختن انسان کامل و مدينه فاضله از ديدگاه اسلام، از آن نظر براي ما مسلمانان واجب است که حکم مدل و الگو و سرمشق را دارد، بينش انساني جهاني به نوعي لازمه باور به جامع‌الاضداد بودن است، و وحدت وجودي است و در تمام اديان به نوعي وجود دارد. انسان با ايمان است که به کمال خود مي‌رسد. کمالي که حيات طيبه نام دارد.

روزنامه کيهان

تاريخ انتشار: يکشنبه 19 آذر ماه