چیستی امر به معروف و نهی از منکر‌

سلامت و صلابت جامعه نیازمند حضور فعال و همکاری مستمر مردم در تمامی صحنه ها، و نظارت آنان بر امور می‌باشد.

مکتب انسان ساز توحید با طرح فریضه امر به معروف و نهی از منکر به این نیاز اجتماعی پاسخ گفته و راه را برای پویایی و بالندگی جامعه هموار و مطمئن ساخته است. این فریضه یکی از اصول عملی دین مبین اسلام می‌باشد.
همان گونه که باید با جنگ و نبرد با دشمنان خارجی مقابله نمود، در پرتو امر به معروف و نهی از منکر می‌توان مفاسد و دشمنان داخلی را سرکوب کرد تا جامعه از فتنه و انحطاط مصون ماند، بر اساس این وظیفه کلیه آحاد و اقشار ملت مسئولیت دارند تا مروج و مبلغ نیکی‌ها و پاسدار ارزش‌ها و آرمان‌ها بوده و از گسترش زشتی‌ها و شیوع ضد ارزش‌ها به شیوه مطلوب آن گونه که اسلام اجازه داده است جلوگیری نمایند. امر به معروف و نهی از منکر دامنه بسیار وسیعی دارد و نمی‌توان تنها آن را در مسائل فرعی و ظاهری محصور کرد و آنچه که باید بدان توجه نمود این است که مصادیق منکر و معروف با توجه به مقتضای زمان- مکان رنگ‌های مختلف به خود می‌گیرد.

بنابراین ابتدا باید به دقت مصادیق منکر ومعروف را در جامعه شناخت و سپس با شرایطی که شرع اجازه داده است به امر به معروف و نهی از منکر - این فریضه الهی پرداخت.‌

برای ارائه تعریفی از این فریضه الهی به نظر می‌رسد که ابتدا باید به تعریف لغوی و کلمه به کلمه پرداخت.

امر: یعنی فرمان دادن و نهی: یعنی بازداشتن و جلوگیری کردن، معروف: نیز عبارت است از هر کار نیک یا خوب که به وسیله عقل و یا شرع خوبی آن شناخته شود.

منکر: هم آن کاری که با فطرت آدمی بیگانه و نا آشناست و انسان از آن نهی شده و زشتی آن توسط شرع و یا عقل شناخته شده باشد یا به عبارت سلیس یعنی اعمال ناشایسته که شامل حرام و مکروه است.‌

از جمله منکرات گناهان کبیره است مانند قتل نفس، بدعت در دین، شرب خمر، غیبت، خوردن مال حرام، اسراف، یاس از رحمت خدا، زنا، لواط، ظلم بر مسلمین و....

از دیگر منکرات می‌توان به اعمال ناشایستی که بیشتر در بازارها روی می‌دهد اشاره کرد چون دروغ گفتن در معاملات، قسم دروغ، ربا خوردن، کم فروشی‌، احتکار، گران فروشی‌، غش در معامله، پنهان کردن عیب متاع و .... همچنین می‌توان به افعال منکره ای که در مساجد ممکن است روی دهد، اشاره کرد چون: تاخیر نماز از وقت آن‌، نجاسات داخل مسجد نمودن، سخن دنیا گفتن در آنجا، بازی کردن دیوانگان و اطفال در آن‌، پیش از وقت، اذان گفتن، خرید و فروش در آنجا، نقل حدیث دروغ در ضمن موعظه و یا تعزیه خوانی‌، داخل شدن جنب و حایض در آن‌، خواندن قرآن با غنا و غلط خواندن آن و ...

از دیگر منکرات می‌توان از افعال ناپسندی که اغلب در کوچه و خیابان شیوع دارد نام برد چون: در میان راه ذبح کردن و خون و سرگین در آنجا ریختن، گستراندن طبق‌های اطعمه و میوه جات در کوچه و یا خیابان به صورتی که با عث تنگی راه مردم شود و مردم متاذی شوند مگر اینکه دیگر راهی نباشد‌، بستن سگ گزنده بر در خانه‌هایی که بر سر راه باشد، آب پاشیدن به نوعی که موجب لغزش پا شود، ناودان در کوچه‌های تنگ گذاشتن‌، خاکروبه و خاکستر و نجاست و برف بام‌ها در کوچه و یا خیابان ریختن، تجمع بر سر کوچه و خیابان به صورتی که باعث تنگی راه عابران شود و یا موجبات آزار عابران را فراهم سازد، توقف و پارک کردن ماشین در مقابل در همسایه و امثال اینها که می‌توان بسیار نام برد و هر روز شاهد آنها هستیم.

از این رو به طور کلی می‌توان امر به معروف را این گونه تعریف نمود: فرمان دادن انسان به اعمال خوب و نیک که فطرت پاک آدمی با آن آشناست و با رغبت و جان ودل آن را می‌پذیرد.‌

تعریف کلی نهی از منکر نیز عبارت است: باز داشتن کسی از عملی که عقل یا شرع آن را زشت و ناپسند می‌شمارد و این اعمال با فطرت پاک آدمی منافات دارد.‌