11 آبان 1396, 18:29
قال علی علیه السلام:
أجلّ الأمراء مَنْ لم یکن الهواءُ علیه أمیراً
(شرح غرر الحکم/ ج 2/ ص 438)
بزرگترین امیر و مسئول، کسی است که اسیر هوی نباشد
در نظام اسلامی همه ما مسئولیم و مسئولیّت برای مسئول، مسبوق به صیانت و سیاست نفس است. در بیانات نورانی امیرالمؤمنین (علیه السلام)، که هم در مسائل اخلاقی و هم در کشورداری انسان کامل است، آمده: "...أنْ یَسوس نفسَه قبْل أن یَسوُس جُنْده"[1]: هر مسئولی قبل از این که دیگران را رعایت کند باید خود را رعایت کند؛ و قبل از سیاستمداری نسبت به دیگران، باید سیاستمدار داخلی نفس خود باشد.
در درون انسان، خواسته های زیادی هست که اگر انسان، سیاستمدار نباشد و آنها را تعدیل نکند، قبل از اینکه برای نجات دیگران قدم بردارد، خود در مهلکه گمراهی و ضلالت فرو می رود. از این رو در بیان نورانی دیگر از حضرت علی (علیه السلام) آمده است: "أجلّ الأمراء مَنْ لم یکن الهواءُ علیه أمیراً"[2]: بزرگترین امیر و مسئول، کسی است که اسیر هوی نباشد. چون هوی و هوس، گاهی شهوت غریزی و غضب طبیعی نمی خواهد؛ بلکه امارت و سلطنت، آن هم سلطنت بر درون را طلب میکند و معنای سلطنت بر درون این است که هوس، بر بالای کرسی می نشیند و بر تمام فرآورده های علمی و تجربی و قوا و شئون نفس دستور می دهد؛ مثلاً، به علم دستور می دهد که چنین فتوا بده؛ به فرزانگی دستور می دهد که چنین دسیسه بازی و شیطنت کن.
ریاست طلبی، بدترین و تلخترین صفتی است که انسان در دروننفس به آن مبتلاست و هیچ کسی هم از گزند آن مصون نیست. از این رو در باره خطر نفس گفتهاند: "أعدی عدوّک نفسک الّتى بیْن جنْبیک"[3]: دشمنترین دشمنان تو نفس تو است.
یکی از شرارتهای هوس این است که هرگز نمی خواهد دشمن خود یعنی عقل، هوش و دانش را ازپایدرآورد و اعدام کند؛ بلکه می خواهد آنها را اسیر بگیرد و بر آنها فرمانروایی کند. این که می بینید نظم نوین جهانی! آرامش بشریّت را به هم می زند برای آن است که آنان درس، زیاد خوانده اند و علم صناعی، زیاد دارند؛ اما نه برای تأمین رفاه بشریّت بلکه برای تأمین خواسته های چیزی که بر کرسی ریاست نشسته است یعنی هوس!
هیچ کس را در هیچ حالی از گزند این دشمن؛ گریزی نیست، لذا برای این که بفهمیم مبتلا به بیماری جاه طلبی هستیم یا نه، باید خود را ارزیابی کنیم؛ از این رو فرموده اند: اگر دیدید که حالات شما در شرایط گوناگون عوض شد، بدانید که به دام هوس نزدیکید و اگر عوض نشد، خوشحال باشید و بدانید مانند آن طایر خوش پروازی هستید که در فضای باز، دام را می بیند و در آن نمی افتد.
در حدیث آمده است:
"المرء یتغیّر فى ثلاث: لقربٍ من المُلوک والولایات والغِنی بعد الفقْر ومنْ لم. یتغیّر فى هذه فهو ذو عقلٍ قویمٍ وخُلقٍ مستقیمٍ[4]" یعنی، وضع غالب انسانها در شرایط گوناگون عوض می شود؛ اما اگر کسی مسئولیتی پیدا کرد یا به دستگاه مسئولی نزدیک شد یا وضع مالی وی بهتر شد، ولی اخلاق او عوض نشد، فرزانگی اش به فرومایگی و فروتنی اش به تکبّر مبدل نگشت، او دارای عقل قویم و خلق مستقیم است.
همه ما در هر لحظه باید خود را بیازماییم. صحنه درون، میدان جنگ است و این جنگ، آتش بس پذیر نیست. هیچ کسی در هیچ دوره ای از عمر خود آسوده از نبرد داخلی نیست؛ البته میدان جنگ فرق می کند. اگر کسی در دوران جوانی بیدار نشود، بیدار کردنش در دوران پیری، بسیار مشکل است. می گویند خواب در موقع سحر، سنگین تر از خواب اوایل شب است. چون هرچه خواب، دیرتر می شود سنگین تر می شود، مگر به پایان خود نزدیک گردد.
کتابخانه هادی
پژوهه تبلیغ
ارتباطات دینی
اطلاع رسانی
فرهیختگان