دین را نباید به اخلاق فروکاست

نشست «فلسفه و اخلاق» از مجموعه نشست‌های تخصصی همایش روز جهانی فلسفه اول آذر در محل کتابخانه ملی برگزار شد. در این نشست دکتر محمد لگنهاوزن، چهره ماندگار در حوزه مطالعات اسلامی در سال جاری، به بررسی «اخلاق هگل» در مقایسه با امانت پرداخت.

اخلاق هگل به مانند کانت مبتنی بر آزادی و اختیار است. هگل ارزش خودمختاری را مورد تاکید قرار می دهد و می‌گوید انسان‌ها با درک شرایط و حفظ آزادی انتخاب در محیطی زندگی می کنند که در آن محدودیت‌هایی وجود دارد و باید اراده ما در مقابل اراده دیگران، طبیعت و جهان پیرامون قرار نگیرد.

هگل برخلاف کانت می گوید مسئله آزادی عمل چندان انتخابی نیست و شرایطی آن را محدود می کند. بر این اساس تا زمانی که اراده ما براین است که کار خوبی انجام دهیم اخلاقی رفتار کرده‌ایم.  

براساس دیدگاه هگل، آزادی عمل وجود دارد اما بی‌نهایت نیست. این امر وجه مشترک میان آرای هگل و اندیشه مذهبی است چرا که اندیشه مذهبی نیز معتقد است که آزادی عملی برای انسان وجود دارد ولی بی‌نهایت نیست و آزادی غایی نزد خداوند است.

هگل معتقد است آزادی را به صورت دیالکتیک باید حصول کرد و براساس محوریت کارگزار و فرد است که آزادی تعریف می شود. آزادی یعنی اجرای قوانین طبیعت آن گونه که برای آن نوشته شده است لذا آزادی کامل وجود ندارد و چارچوبی محیطی آن را محدود می‌کند.

دین قابل فروکاست به اخلاق نیست. خیلی‌ها سعی می کنند دین را به اخلاق فرو بکاهند در حالی که اخلاق بخشی از دین است. فیلسوفان غربی چون کانت نیز به این مسئله اذعان داشته اند. کانت می گوید ایمان داشتن به خدا ریشه در ارزش‌های اخلاقی دارد. براساس اندیشه هگل انسان‌ها آزادند و علت این آزادی این است که خدا آنها را خلق کرده است بنابراین نباید دیگران را برای رسیدن به آزادی مورد سوء استفاده قرار داد.