نيكی به ديگران يا به خويش؟

 وقتي مجموعه عالم هستي و نظام الهي حاكم بر آن، خدمت‌ها را بي‌پاسخ و پاداش نمي‌گذارد و خداوند، به اهل احسان و دستگيران از بينوايان پاداش عظيم و بي‌حساب مي‌بخشد، پس مي‌توان گفت، خدمت به مردم، نيكي به خويشتن است و چنين احسان‌ها و ياري‌هايي نه تنها گُم نمي‌شود، كه به سوي خود نيكوكار برمي‌گردد. اين مضمون بلند، كه انگيزه آفرين و شوق‌انگيز است، در روايات متعدّدي مطرح شده است. امام علي ـ عليه السلام ـ مي‌فرمايد: منْ صنع معروفا فإنّما صنع الخير لنِفْسه و لا يطْلُبُ مِن غيرهِ شُكر ما اوْلاهُ لنِفْسِهِ. ‌

‌ هر كس كار نيكي كند، به خودش نيكي كرده است و از ديگري پاداش و سپاس آن نيكي را كه به خود كرده است، نخواهد. بازگشت ثمره احسان به خويشتن، هم در دنياست، هم در آخرت. امّا از آنجا كه آخرت سراي پاداش است، بيشترين رجوعِ ثمرات را بايد در آنجا جست. در سخن ديگري، حضرت امير ـ عليه السلام ـ از اين نكته، چنين ياد مي‌فرمايد: منْ علِم انّ ما صنع اِنّما صنع اِلي نفسِهِ لم يستبْطِ النّاس في شُكرِهم، ولمْ يستزِدْهُم في مودّتِهم، فلا تلْتمِسْ مِنْ غيرِك شُكر ما اتيْت اِلي نفْسِك و وقيْت بِهِ عِرضك. هر كس بداند كه آنچه نيكي مي‌كند به خودش مي‌كند، مردم را به تأخير در سپاس، نسبت نمي‌دهد و خواستار محبّت ورزيدن بيشتر مردم نمي‌شود. پس از ديگري مخواه كه درباره آنچه به خودت نيكي كرده‌اي و آبروي خويش را حفظ كرده‌اي، سپاسگزاري ات كنند. كسي كه با اين ديد، به عملكردها بنگرد، هرگز نه انگيزه خدمت رساني خويش را از دست مي‌دهد، نه از ناسپاسي و قدرنشناسي ديگران سست مي‌شود و نه در پي آن است كه مردم از زحمات و خدماتش تقدير و تجليل كنند.