توکل

قال رسول الله (ص): «من انقطع الی الله کفاه الله گل مؤنهٔ ورزقه من حيث لا يحتسب و من إنقطع الى الدنيا، وكله الله اليها: هركس به خدا منقطع شود و امور خود را به او واگذارد، خدا او را از هر امری کفایت می کند، و روزی او را از جایی برساند که به گمان او نرسد، و هر که به دنیا منقطع شود، خدا او را به دنیا واگذار نماید. (جامع السعادات، ج ۲، ص ۳۸۷)

توکل
توکل عبارتست از اعتماد قلبی به خداوند متعال در جمیع امور و تکیه بر حول و قوه الهی که این امر متوقف بر اعتقاد استوار بر فاعلیت خداوند در همه کارهاست. توکل یعنی انسان همیشه به آنچه مقتضای حق است عمل کند و در این راه به خدا اعتماد کند، که خداوند حامی و پشتیبان کسانی است که حامی و پشتیبان حق باشند؛ توکل تضمین الهی است برای کسی که همیشه حامی و پشتیبان حق است. شما به مغازه ای می روید و کالایی می خرید، صاحب آن مغازه مرغوبیت آن کالا را تضمین می کند و به شما اطمینان میدهد، و شما هم به گفته او اعتماد می کنید؛ یعنی مطمئن می شوید کالای مورد نظر همان اندازه مرغوب است که او گفته است. راه حق چیزی است که انبیاء از طرف خدا آن را شناسانده و تضمین کردهاند که هر که این راه را برود به نتیجه می رسد. معنای توکل این نیست که کاری نکنید و یکجا بنشینید و به خدا اعتماد کنید که او به جای شما وظیفه را انجام دهد؛ کار نکردن و سکون و توقف تضمین و تأیید نمی خواهد؛ اینها چیزی نیست که اثری داشته باشد و آن اثر از طرف خدا قابل تضمین باشد. در قرآن توکل در همین معنا آمده است؛ این آیه در کمال صراحت توکل را امری پیمودنی و فارغ از گوشه نشینی و سکون معرفی میکند. قرآن میگوید: «و مالئا آلاً نتو گل علی الله و قد هدانا شیلنا و لنصثبران علی ما آذینئونا و علی الله فلیتو گلا متوکلون" و چرا بر خدا تو گل نکنیم، با اینکه ما را به راه های (سعادت) رهبری کرده است؟! و ما به طور مسلم در برابر آزارهای شما صبر خواهیم کرد (و دست از رسالت خویش بر نمی داریم)! و توکل کنندگان، باید فقط بر خدا توکل کنند.»
گفت پیغمبر به آواز بلند با توکل زانوی اشتر ببند
گر توکل میکنی در کار کن کشت کن پس تکیه بر جبار کن

ریشه توکل
بنابر عبارات قرآنی، توکل ریشه در ایمان واقعی به خداوند متعال دارد. «و علی الله فتو گلوا انگشتم مؤمنین : اگر مؤمنید بر خدا توکل کنید.»
امام علی(ع) می فرماید: «التو گل من قوهٔ الیقینی: " توکل نتیجه یقین قوی به خداوند است.»

علامت توکل
بدان که علامت حصول صفت توکل آن است که فرد مطلقاً مضطرب نشود و از زوال نعمت متزلزل نگردد؛ , اگر سرمایه او را بدزدند، یا تجارت او زیان کند، یا باران کم آید و زرع او رشد نکند، راضی و خشنود و در کمال اطمینان خاطر باشد.

توکل، مهم ترین عامل پیروزی امام خمینی(ره)
با نگرشی اندک در فعالیتهای امام درمییابیم، علت استواری ایشان در تمام فراز و نشیبهای زندگی، این بود که اتکای حقیقی بر قدرت لایزال پروردگار جهان داشت و دل را به خدا سپرده بود و جز او کسی را مؤثر نمی دانست؛ و در مقابل، خدا هم از او حمایت کرد و بزرگترین پشتیبان او شد و او را به پیروزیهای چشم گیری رساند.
رهبر کبیر انقلاب اسلامی، در نامه ای خطاب به فرزندش می نویسد: پسرم تلاش کن که دل را به خدا بسپاری و مؤثری را جز او ندانی. مسلمانان، در شبانه روز چندین مرتبه « ایاک نعبد و ایاک نستعین» میگویند و عبادت و کمک را خاص خدا (بیان) می کنند، ولی تنها کسانی بر هر دانشمند و قدرتمند و ثروتمندی کرنش می کنند و از هر کس استعانت میجویند که جزو مؤمنان واقعی نباشند.

نراقی، محمد مهدی؛ جامع السعادات، اسماعیلیان، چ پنجم، ۱۳۷۹، ج۲، ص ۳۸۴.
مطهری، مرتضی؛ بیست گفتار، تهران، صدرا، چ۲۶، سال ۱۳۸۶، صص۱۱۶-۱۱۷. . سوره ابراهیم، آیه ۱۲.
سوره مائده، آیه ۲۳. ". آمدی، عبدالواحد؛ شرح غررالحکم، ترجمه محدث، دانشگاه تهران، ج ۱، ص ۱۸۴.
نراقی، ملا احمد؛ معراج السعاده، قم، انتشارات قائم آل محمد، چاپ هفتم،
الهامی نیا، علی أصغر؛ سیره اخلاقی تربیتی امام خمینی(ره)، قم، سپهراندیشه