کندی؛ پیشاهنگ فلسفه اسلامی

ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی، معروف به فیلسوف عرب، آغازگر فلسفه اسلامی و اولین فیلسوف مسلمان می‌باشد. کندی اولین مفسر کتب و رساله‌های فیلسوفان یونان در جهان اسلامی می‌باشد. وی با ترجمه و تحلیل فلسفه یونان و مطالعه تعالیم اسلامی، فلسفه‌ای نوین را پایه گذاری کرد که با استفاده از معارف دینی،

پاسخ‌هایی سنجیده و منطقی به سئوالات فلسفه یونان باستان بیان می‌کرد. نقش و جایگاه کندی در ورود و ترویج اندیشه‌های فلسفی یونان باستان به فلسفه اسلامی شایان اهمیت می‌باشد و از این لحاظ نیز معروفیت دارد.

کندی در سال 185 ق در کوفه دیده به جهان گشود. او پس از آنکه مراحل اولیه تحصیل در زمینه حفظ قرآن، صرف و نحو عربی، ادبیات و حساب را فرا گرفت، به بغداد سفر نمود تا در آنجا، به تحصیل کلام و فلسفه پرداخته و آموخته‌های علمی و فلسفی خود را غنا بخشد. در بغداد مامون و معتصم عباسی که به گرایش‌های معتزلی در فلسفه علاقه مند بودند از اندیشه‌ها و نظریات کندی حمایت کردند. اما این دوران دیری نپایید و کندی در زمان متوکل عباسی مورد بی‌احترامی قرار گرفت و کتابخانه او توقیف گشت و بنا به برخی از گزارش‌های مورخان، مورد ضرب و شتم قرار گرفت.

کندی اولین مسلمانی بود که در زمینه فلسفه به نگارش کتب و رساله‌هایی پرداخت و آثار او به زبان عربی می‌باشد. با نگاهی به کتاب‌های کندی مشاهده می‌شود که وی از رویکردها و اندیشه‌های فلسفی ارسطو متاثر بود و بیشتر آثار او، اقتباس از نظریات ارسطو می‌باشد. کندی علاقه مند بود که فلسفه و علوم یونانی را به جامعه عرب بشناساند و در مقابله با متکلمان مخالف فلسفه با نگارش کتبی که محور آن را نقل آرای ارسطو و افلاطون تشکیل می‌داد، فلسفه و اندیشه یونانی را تبیین و تحلیل می‌نمود.

آغاز کار تحلیل و اقتباس فلسفی کندی به این صورت بود که در ابتدا با همکاری تعدادی از مترجمان مسیحی غالباً در معادل گذاری اصطلاحات، نظر نهایی را می‌داد. مترجمان یونانی با ترجمه کتب مهم فلسفی غرب، کندی را در تصحیح و تبدیل الفاظ غریب و نامتناجس یاری می‌کردند. او در رساله «حدود الاشیاء و رسومها» واژه‌های عربی مناسب در مقابل اصطلاحات فلسفی یونان قرار داد و تعریف دقیق آنها را مشخص نمود. او در این اثر مهم فلسفی خویش، بسیاری از کارهای معادل سازی الفاظ و اصطلاحات یونانی به عربی را انجام داده بود.

همچنین در بسیاری از ترجمه‌های مربوط به فلسفه، اصلاحات مناسب را انجام می‌داد. به واسطه این اقدامات بود که بسیاری از موضوعات فلسفی وارد حوزه اندیشه اسلامی گشت و مبدا نظریات جدید به نام فلسفی اسلامی شد. کندی در ریاضیات و طبیعیات نیز در زمان خود صاحب نظر بود و کتب و رساله‌های زیادی در این شاخه از علوم نگاشته است، به همین دلیل، برخی از نظریه پردازان او را طبیعی دان یا ریاضیدان نیز می‌دانند.

آثار متنوع و زیادی از کندی به یادگار مانده است، برخی از فیلسوفان اسلامی چون ابن ندیم، حدود 260 کتاب را به کندی نسبت داده است که نشانگر خلاقیت علمی و قدرت فلسفی کندی است، اما بسیاری از این کتب از بین رفته است، بخصوص متوکل عباسی به هنگام توقیف کتابخانه کندی، بسیاری از آثار و نوشته‌های او را نابود ساخت. تعداد زیادی از آثار او به رساله‌های کوچک اختصاص دارد. کندی علاوه بر جهان اسلام، در دنیای غرب نیز معروفیت دارد و بسیاری از فلاسفه غرب، آثار و رساله‌های او را تحلیل و تفسیر نموده‌اند، بخصوص ترجمه‌های گرانقدر و تفاسیری که کندی بر آثار ارسطو و فلسفه یونانی نوشته است. هلموت ریتر، مستشرق آلمانی با دستیابی به رسائل کندی، برخی از آنها را که درباره علوم و فلسفه است، منتشر نمود که در جهان غرب معروفیت دارد.