نویسنده: مریم یامی
امروزه یکی از مسائل مهم جامعه و به تبع آن خانوادهها، امر تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان میباشد. در این راستا یکی از نهادهای مهم متولی این امر آموزش و پرورش است و در ارتباط با این نهاد مسئله تکلیف درسی از موضوعات مهم در تربیت فرزندانمان به شمار میرود.
تکلیف درسی فرصتی روزانه است که بر پرورش صحیح و آینده فرزندانمان اثرات مثبتی اعمال میکند. تحقیقات نشان میدهد دانش آموزانی که به طور مداوم تکالیف درسی خود را انجام میدهند، از آنها که از انجام تکالیف سر باز میزنند، موفقترند. بچهها از طریق تکلیف درسی مهارت هایی را میآموزند که برای آینده آنها تا بزرگسالانی مستقل، مسئول، دارای انگیزه و موفق باشند ضروری است. بنابراین تکلیف درسی پایهای برای تربیت انسانی خودکارآمد برای زندگی بزرگسالی بوده و لازم است به آن توجه ویژهای مبذول گردد. اکنون قبل از آغاز بحث ابتدا به چند سوال زیر با دقت پاسخ دهید:
آیا چنین وضعیتهایی در منزل شما اتفاق میافتد؟
شما و فرزندتان هر شب بر سر اینکه او چطور و چه موقع تکلیفش را انجام دهد، درگیر میشوید.
فرزندتان به طور نامرتب و غیرکامل به تکالیف درسی خود میپردازد.
ساعت تمام کردن تکالیف درسی فرزندتان با خداست.
اگر به هر یک از وضعیتهای بالا و یا موقعیتهای مشابه آن پاسخ مثبت داده باشید، نکات زیر برای شما نوشته شده است، و با اجرای آنها میتوانید به مقدار قابل توجهی از مشکلات خود را با فرزندتان درباره اجرای تکالیف مدرسه حل کنید.
1- تکلیف درسی باید در محیط مطالعه مناسب انجام شود. محیطی آشفته و پر از هیاهو یا در حالی که فرزندتان جلوی تلویزیون نشسته و شما با صدای بلند با تلفن صحبت میکنید برای مطالعه مناسب نیست. بچهها به یک محل راحت، آرام و دارای نور کافی احتیاج دارند. به محض اینکه آنها عادت کنند تا هر روز در یک محیط مناسب کار کنند، نگرش آنها در مورد تکلیف درسی تغییر خواهد کرد و به مرور زمان کارایی و فراخنای توجهشان به طور ناگهانی افزایش خواهد یافت.
به فرزندتان بگویید که برای انجام تکلیفش باید دارای یک محل مشخص باشد. مهم نیست که این محل اتاق خودش باشد یا میز آشپزخانه، مهم این است که آرام باشد و هیچ کس حق ندارد مزاحم او شده یا حواسش را پرت کند، آن مکان مخصوص درس خواندن اوست.
مکان زیاد سرد یا گرم، دارای نور نامناسب، پرسروصدا، شلوغ و به هم ریخته، دارای تصاویر گوناگون و یک میز شلوغ و به هم ریخته که وسایل لازم جهت انجام تکلیف درسی در آن به راحتی در دسترس نیست مکان مناسبی تلقی نمیشود.
2- تکلیف درسی باید به موقع انجام شود. زمان انجام تکلیف درسی، یک زمان از پیش برنامهریزی شده و اختصاصی است که در طول آن زمان، فرزندتان باید تکالیف خود را انجام دهد. شما میتوانید از قبل با فرزندتان در مورد زمان انجام تکلیف درسی توافق کنید و به او دقیقاً بگویید که انتظار دارید در آن زمان فقط به تکالیف درسی خود رسیدگی کند و نه هیچ کار دیگری. بهتر است برای فرزندان کوچکتر طوری برنامه ریزی صورت گیرد که خودتان و یا فرد بزرگتر دیگری در زمان انجام تکلیف در خانه حضور داشته باشد. درمورد بچههای بزرگتر برنامه ریزی میتواند به صورت هفتگی نیز انجام گیرد.
بهتر است برنامه مطالعه با برنامه دلخواه تلویزیون، زمان خستگی، بلافاصله قبل یا بعد از غذا نباشد، این عوامل تمرکز فرزندتان را پایین میآورد.
3- بچه باید تکلیف درسی را خودش انجام دهد. شما با انجام تکلیف درسی او در حقیقت این باور را در او تایید میکنید که او خودش نمیتواند کارش را انجام دهد. بهترین کار این است که فرزندتان را تشویق کنید تا خودش تکالیفش را انجام دهد. در این خصوص این شما هستید که باید صبور بوده، خودتان را کنترل کنید و در مقابل درخواستهای فرزندتان کوتاه نیامده و حاضر به انجام مسئولیتهای او نشوید. شما باید قاطع به او بگویید که این کار وظیفه اوست و شما در صورت لزوم تنها کمکش میکنید و در نهایت خود او باید تمام سعی خود را برای انجام تکالیفش بکند.
در این مواقع حتی اگر فرزندتان زیرکانه از شما درخواست کرد که مفاهیم کتابش را تماماً برای او توضیح دهید زیربار نروید. با این کار شما وابستگی او را به خودتان افزایش داده و به طور ضمنی به او میآموزید که در مدرسه به آموزشهای معلم خود توجهی نکند. به جای این کار میتوانید از فرایند جرئت بخشی استفاده کنید، به این منظور باید تکالیف بسیار مشکل را به گامهای سادهای که میدانید فرزندتان خواهد توانست با موفقیت از عهده آنها برآید تقسیم کنید و بعد از موفقیت او در یک مرحله او را تشویق کنید، بعد او را وادار کنید تا بقیه تکلیف را به تنهایی کامل کند. با طی این مراحل فرزندتان آرام آرام اعتماد به نفس پیدا کرده و تکالیفش را به تنهایی انجام خواهد داد.
4- از تحسین و تشویق هرگز غافل نشوید. کلید انگیزه دادن به فرزندتان آن است که او بداند شما به میزان زیادی به او و تلاشی که میکند اهمیت میدهید، تحسین میتواند حتی یک لبخند ساده، حاکی از رضایت شما از نحوه عملکرد فرزندتان در حین انجام تکلیف درسی باشد.
به منظور تشویق کردن فرزندانتان نیز طبق یک قرارداد منطقی که در آن شرایط دقیق تعلق گرفتن مشوق مشخص شده عمل کنید. به عنوان مثال به هر بار انجام تکلیف یک ستاره تعلق میگیرد و به ازای هر پنج ستاره یک مشوق. مشوق باید طبق رده سنی و علایق فرزندتان باشد و به تدریج کاهش یابد. در دادن مشوقها نیز قاطع باشید، نه زیر قولتان بزنید و نه قبل از انجام تعهد مشوق را ارائه دهید. مشوق میتواند نیم ساعت دیرتر خوابیدن، رفتن به پارک و یا هر چیز دیگری باشد.
5- و در آخر اگر فرزندتان تکالیف درسی اش را انجام نمی دهد، با او ارتباطی قاطع برقرار کنید و با عمل از گفتارتان پشتیبانی کنید. در این مواقع به فرزندتان صریح، قاطع و روشن بگویید که انتظار دارید او تکالیف درسیاش را انجام دهد. با او مشاجره نکنید و کاملاً شفاف به او بگویید که در صورت انجام ندادن تکالیفش چه امتیازاتی را از دست خواهد داد و قاطعانه از این حرف خود پشتیبانی کنید. از تهدید توخالی که امکان اجرای آن وجود ندارد بپرهیزید. سرزنش و تحقیر نیز کاری را از پیش نمیبرد. به جای این کارها، منطقی عواقب کارش را به او گوشزد کنید و بعد در به دوش کشیدن آن عواقب دخالت و دلسوزی نکنید.
در زمان اجرای همه موارد بالا به فرزندتان بگویید که قصد انجام چه کاری را دارید، و در زمان تعیین قوانین، نظرات آنها را نیز جویا شده و در نهایت به کمک خود آنها قانونی را وضع کنید و البته بعد از آن به هیچ عنوان از اجرای آن سرباز نزده و اجازه ندهید فرزندتان شما را تحت تاثیر قرار دهد. ضامن اجرای قوانین در منزل شما این است که فرزندتان خودش با شما در وضع آن همکاری کرده باشد و از طرف دیگر قوانین شفاف، دقیق، و قابل اجرا باشد. به این معنی که هر کس دقیقاً بداند در چه زمانی چه کاری را به چه شکلی باید انجام دهد.