کشش درآمدی تقاضا

كلمات كليدي : كشش درآمدي تقاضا، كالاي پست، ضروري(نرمال)، لوكس

نویسنده : احسان شریعتی نجف‌آبادی

کشش ترجمه کلمه Elasticity و برای یافتن حساسیت فاکتوری بر فاکتور دیگر استفاده می‌شود؛ این مفهوم که با مشتق در ریاضیات مرتبط است، توسط اقتصاددان بزرگ آلغرد مارشال( 1842- 1924) وارد علم اقتصاد شده است.^[1] کشش در واقع بیانگر نسبت تغییرات یک متغیر روی متغیر دیگر است؛^[2] اگر اقتصاددانان تمایل داشته باشند بدانند که با افزایش قیمت کالای الف، مقدار فروش آن چه تغییری می کند و یا اینکه تغییرات نهاده کار چه تاثیری بر نهاده سرمایه دارد، از این مفهوم استفاده می‌کنند؛ البته این مفهوم عام به صورت خاص‌تری چون کشش عرضه، تقاضا، درآمد و... نیز بیان می‌گردد که در این مبحث ما به بحث کشش درآمدی تقاضا که همان حساسیت تقاضا در برابر تغییرات درآمد متقاضی(Income Elasticity of Demand) است،^[3] می‌پردایم.

 با توجه به اینکه درآمد از حاصلضرب قیمت کالای در مقدار فروخته شده آن کالا بدست می آید اگر قیمت کالایی افزایش یابد همیشه اینگونه نیست که درآمد نیز افزایش یابد این موضوع به این بستگی دارد که تقاضا چگونه نسبت به تغییر قیمت واکنش نشان دهد که درپی آن درآمد نیز به آن عکس العمل نشان دهد یعنی جهت تغییر درآمد به حساسیت تقاضا به قیمت بستگی دارد.^[4]

تعریف

نسبت تغییرات مقدار تقاضا به تغییرات درآمد کشش درآمدی تقاضاست که با حرف η_y نشان داده می‌شود که به صورت زیر ریاضی نمایش داده می‌شود:

در فرمول بالا Q بیانگر مقدار تقاضا، I بیانگر درآمد و  ∆ علامت تغییرات است. این فرمول ریاضی در واقع به بررسی درصد تغییرات تقاضا به تغییرات درآمد می‌پردازد و به تحلیلگر نشان می‌دهد که اگر بطور مثال کشش درآمدی برابر 5 باشد و درآمد فرد، 1 درصد افزایش یابد، وی تقاضایش را 5 درصد نسبت به کالای مورد نظر افزایش می‌دهد.

کالای ضروری، لوکس و پست

کالاها بر اساس کشش درآمدی به دسته‌جات زیر تقسیم می‌شوند:

1.کالای پست: کشش درآمدی کمتر از صفر باشد؛ کالای پست به کالایی گفته می شود که با افزایش درآمد مصرف‌کننده، تقاضایش برای آن کالا کاهش یابد و بالعکس.

2. کالای ضروری:  کشش درآمدی بین 1 و صفر است؛ کالای ضروری به کالایی گفته می شود که درصد تغییرات تقاضا برای آن کالا کمتر از درصد تغییرات درآمد است و جهت تغییرات مثبت است( اگر درآمد افزایش یابد، تقاضا هم افزایش می‌یابد اما نه به اندازه‌ی تغییرات درآمد).

3.کالای لوکس: کشش درآمدی بزرگتر از یک است؛ کالای لوکس کالایی است که درصد تغییرات تقاضا برای آن بیش از درصد تغییرات درآمد است . یعنی با افزایش درآمد تقاضا برای آن هم افزایش می یابد اما بیش از تغییرات درآمد.[5]

برای افرادی که کم درآمدند اکثر کالا ها لوکس‌اند اما در سطوح بالاتر درآمدی، اکثر کالا ها پست محسوب می‌شوند و کاملاً برایشان در دسترس‌اند .

کشش درآمدی مربوط به یک کالا با توجه به میزان درآمد مصرف کننده تغییر می‌کند به طوری که در سطوح درآمدی پایین، کالاها لوکس؛ در سطوح درآمدی متوسط، اکثر کالاها ضروری؛ و در سطوح درآمدی بالا اکثر کالاها پست محسوب می‌شوند.

شیب منحنی تقاضا(به شرط معمولی بودن کالا) نزولی است .

منحنی کشش درآمدی تقاضا

کشش درآمدی تقاضا و پست، نرمال یا لوکس بودن کالاها را می‌توان با توجه به شکل نیز نشان داد؛ نموداری زیر ارتباط میان درآمد و تقاضا را بیان کند.

در منحنی‌های فوق، D دارای روند صعودی کشش درآمدی بوده و کالای فوق هم کالای ضروری است و دو منحنی دیگر تا روبروی خطوط قرمز رنگ دارای کشش درآمدی صعودی و پس از آن کشش درآمدی نزولی(و کالا پست) است.

باید به این نکته نیز اشاره کرد که هیچ کالائی را نمی‌توان در تمام سطوح درآمدی کالائی پست تلقی نمود. چون در این صورت کسی آن را نمی‌خرید هر کالائی تا سطح معینی از درآمد کالائی معمولی است و فقط وقتی که درآمد از سطحی معین فراتر رود آن کالا پست محسوب می‌گردد. تنها وقتی که درآمد از سطحی معین فراتر رود آن کالا پست محسوب می‌گردد.[6]